Граѓаните кои планираат патување кон земјите од Европската Унија ова лето треба да бидат подготвени за подолги задржувања и дополнителни проверки на граничните премини, поради воведувањето на новите европски системи за контрола на патници.

Европската Унија започнува со постепено воведување на долго најавуваниот систем Entry Exit System (EES), кој ќе ја дигитализира евиденцијата за влез и излез на државјани од земји што не се членки на ЕУ.

Системот автоматски ќе ги регистрира датумот и местото на влез во ЕУ, датумот на излез, евентуално пречекорување на дозволениот престој, како и биометриски податоци, вклучително фотографија од лицето и отпечатоци од прсти.

EES ќе се применува за патници од држави надвор од ЕУ кои влегуваат во шенген-зоната за краток престој, меѓу кои се и граѓаните од регионот. Целта, според европските институции, е зајакнување на безбедноста, побрза евиденција на патници и спречување нелегален престој.

Новиот систем постепено ќе го замени класичното удирање печати во пасошите, а ќе биде поврзан и со ETIAS – европскиот систем за авторизација на патување.

За разлика од EES, кој е бесплатен, ETIAS ќе се наплаќа 20 евра по лице за патници на возраст од 18 до 70 години. Одобрението ќе важи до три години или до истекот на пасошот.

Од плаќање ќе бидат ослободени деца под 18 години, лица постари од 70 години, како и одредени категории членови на семејства на граѓани на ЕУ.

Економијата на Гренланд се соочува со забавување на економскиот раст и значително влошување на јавните финансии, предупредува Данската национална банка во најновата анализа на економските трендови во овој автономен регион во рамките на Кралството Данска.

Според извештајот, економскиот раст останува скромен и недоволен за да ги апсорбира тековните фискални предизвици. Истовремено, јавните финансии се наоѓаат под зголемен притисок, делумно поради завршувањето на големите инвестиции во аеродромската инфраструктура, како и поради одложувањето на планираните капитални проекти во енергетскиот и други клучни сектори, кои сè уште не се реализирани.

Централната банка на Данска посочува дека состојбата на јавните финансии на Гренланд значително се влошила во текот на 2025 година. Особено загрижувачки е падот на ликвидноста на државната каса, која достигнала критично ниско ниво во втората половина од годината, што ја ограничува фискалната флексибилност на локалните власти.

Поради ваквиот развој на настаните, Данската национална банка оценува дека ќе биде неопходна примена на мерките за фискална консолидација и штедење предвидени во данскиот буџет за 2026 година, со цел стабилизирање на јавните финансии и обезбедување долгорочна одржливост.

Дополнителен структурен ризик претставуваат и демографските трендови. Банката предупредува дека фискалните притисоци ќе продолжат и во наредните години, имајќи предвид дека населението на Гренланд – кое моментално брои помалку од 57.000 жители – старее и се намалува, што директно влијае врз бројот на лица во работоспособна возраст и врз потенцијалот за економски раст.

Според проекциите на Данската национална банка, населението на Гренланд би можело да се намали за околу 20 проценти до 2050 година, што дополнително ќе ја усложни фискалната позиција и ќе ја зголеми зависноста од трансфери и поддршка од Данска.

Овие фактори, наведува банката, ја нагласуваат потребата од структурни реформи, диверзификација на економијата и внимателно планирање на јавните инвестиции, со цел Гренланд да обезбеди поголема економска отпорност на среден и долг рок.

Изготвувањето на просечната потрошувачка кошничка е во завршна фаза, а крајниот рок за нејзино усвојување останува 30 јуни, соопшти министерот за економија и труд Бесар Дурмиши.

Тој информираше дека документот веќе бил разгледан од членовите на Економско-социјалниот совет (ЕСС), кои доставиле забелешки и предлози што моментално се обработуваат.

Според Дурмиши, потрошувачката кошничка повторно ќе се најде на дневен ред на наредната седница на ЕСС, по што ќе се утврди дали се потребни дополнителни измени. Доколку сите страни постигнат согласност, кошничката ќе биде официјално објавена и достапна за јавноста.

Министерот посочи дека Министерството во моментов е целосно фокусирано на исполнување на обврските од реформската агенда.

– Работните групи активно работат на сите потребни чекори, а техничките детали околу потрошувачката кошничка се при самиот крај. Забелешките и критиките од членовите на ЕСС се разгледуваат и дел од нив ќе бидат вклучени во финалната верзија – изјави Дурмиши.

Тој нагласи дека по завршување на обврските поврзани со реформската агенда, институциите дополнително ќе се посветат на финализирање на документот.