Министерството за финансии на Северна Македонија денеска реализираше три аукции на државни хартии од вредност, преку кои беа продадени записи и обврзници во вкупна вредност од 7,1 милијарда денари, односно приближно 115,1 милион евра. Каматните стапки на издадените хартии од вредност се движат од 4,25% до 5,2%, во зависност од рокот на достасување.

Според информациите што ги објави регионалниот финансиски портал SeeNews, Министерството за финансии на 20 октомври 2026 година спроведе три одделни аукции на државни хартии од вредност со рокови на достасување од една, две и 15 години.

Најголемиот дел од средствата беа обезбедени преку едногодишни државни записи, додека преостанатиот износ се однесува на двегодишни записи и долгорочни државни обврзници.

Најголем интерес за едногодишните државни записи

На аукцијата на едногодишни државни записи беа продадени хартии од вредност во износ од 3,42 милијарди денари, со купонска каматна стапка од 4,25%.

Овие записи ќе достасаат на 20 октомври 2027 година.

Истовремено, преку аукцијата на двегодишни државни записи беа обезбедени 2,15 милијарди денари, со каматна стапка од 4,6% и рок на достасување на 22 октомври 2028 година.

Кај долгорочните државни обврзници со рок на достасување од 15 години, Министерството за финансии продаде хартии од вредност во вредност од 1,52 милијарди денари, со купонска каматна стапка од 5,2%.

Обврзниците ќе достасаат на 22 октомври 2041 година.

Преглед на реализираните аукции

Целосно реализиран понудениот износ

Податоците од аукциите покажуваат дека целиот понуден износ на државни хартии од вредност бил продаден.

Кај едногодишните записи понудениот и реализираниот износ изнесувал 3.422,36 милиони денари, додека кај двегодишните записи изнесувал 2.145,79 милиони денари.

Кај 15-годишните обврзници биле понудени и продадени 1.523,1 милион денари.

Вкупната вредност на реализираните три аукции изнесува 7.091,25 милиони денари.

Според објавените податоци, вкупните доставени понуди биле еднакви на понудените количини кај сите три инструменти, што значи дека не е забележана дополнителна побарувачка над понудениот износ.

Народната банка ги спроведува аукциите во име на Министерството за финансии

Аукциите на државните хартии од вредност се спроведуваат преку Народната банка во име на Министерството за финансии.

Продажбата се реализира преку аукции по обем, при што цената и купонската каматна стапка се однапред утврдени, а примарните учесници доставуваат понуди за количината што сакаат да ја купат.

Државните хартии од вредност претставуваат инструмент преку кој државата обезбедува финансиски средства од домашниот пазар на капитал.

Истовремено, тие претставуваат можност за инвестирање за овластените пазарни учесници и инвеститорите што имаат пристап до овие инструменти.

Што покажуваат каматните стапки?

Разликите во каматните стапки на трите инструменти ја одразуваат различната рочност на државните хартии од вредност.

Најниската камата од 4,25% е утврдена за едногодишните записи, додека највисоката стапка од 5,2% се однесува на 15-годишните државни обврзници.

Повисоката камата кај долгорочните инструменти вообичаено е поврзана со подолгиот период на инвестирање и со ризиците што произлегуваат од промените на пазарните услови во текот на времето.

Со денешните три аукции, државата обезбеди приближно 115 милиони евра преку домашниот пазар на државни хартии од вредност, при што целиот понуден износ беше успешно реализиран.

Бакарот годинава бележи значително подобри резултати од златото на светските пазари, поттикнат од зголемената побарувачка во секторите на вештачката интелигенција, енергетската инфраструктура и одбранбената индустрија. И покрај неизвесноста на технолошките берзи, инвеститорите сметаат дека растот на цената на овој индустриски метал има потенцијал да продолжи.

Според податоците што ги објави CNBC, цената на бакарот од почетокот на годинава пораснала за 15,8 отсто, додека во последните 12 месеци бележи раст од над 30 отсто. За споредба, фјучерсите на златото од почетокот на годината се намалени за 4,11 отсто, а во последните 12 месеци за 4,52 отсто.

Бакарот, кој има широка примена во електрониката, градежништвото, транспортот и енергетиката, сè повеќе добива стратешко значење за државите и индустриите. Растечката потреба од сигурно снабдување со овој метал е еден од главните фактори што ја поддржуваат неговата цена.

Вештачката интелигенција и одбранбената индустрија ја зголемуваат побарувачката

Извршниот директор на рударската компанија Ivanhoe Electric, Тејлор Мелвин, во изјава за CNBC посочува дека металите кои досега се сметаа за критични суровини сè повеќе стануваат стратешки ресурси за националната безбедност, економскиот развој и технолошката инфраструктура.

„Ова е навистина добар период за рударството на бакар на глобално ниво, а особено во САД“, изјави Мелвин, нагласувајќи дека земјите и компаниите сè повеќе настојуваат да обезбедат стабилен пристап до клучните метали.

Посебен придонес за растот на побарувачката имаат инвестициите во дата-центри и инфраструктура за вештачка интелигенција. Според Мелвин, побарувачката за бакар во овие сектори е релативно нееластична, односно помалку чувствителна на промените во неговата цена.

Тој објаснува дека големите технолошки компании тешко би се откажале од инвестиција во голем дата-центар само поради поскапувањето на бакарот.

Слична е ситуацијата и во одбранбената индустрија, каде што растечките буџети за национална безбедност создаваат дополнителна потреба од овој метал.

Иако во последниот период технолошките акции се соочуваат со притисок поради загриженоста на инвеститорите околу одржливоста на големите вложувања во вештачката интелигенција, Мелвин смета дека тоа не мора негативно да се одрази врз долгорочната побарувачка за бакар.

Според него, падот на берзанските вреднувања на технолошките компании не значи и запирање на инвестициите во инфраструктурата, кои продолжуваат да создаваат нови потреби од индустриски метали.

Американските царини дополнително го усложнуваат пазарот

Дополнителен фактор што влијае врз цената на бакарот е неизвесноста околу можните американски царини за увоз на рафиниран бакар.

Американското Министерство за трговија во 2025 година предложи воведување царина од 15 отсто, со почеток од 1 јануари 2027 година, но според информациите наведени во извештајот, сè уште нема јавно објавена конечна одлука.

Можноста за воведување царини веќе влијае врз глобалните текови на трговијата и складирањето на бакарот.

Иан Пајл, висок инвестициски директор во Aberdeen Investments, посочува дека поради очекувањата за царини значителен дел од светските резерви на бакар се складирани во САД, при што останува неизвесно колку од тие количини ќе бидат достапни за остатокот од глобалниот пазар.

Истовремено, резервите на бакар во Кина се на исклучително ниско ниво, додека премиите што купувачите ги плаќаат за физичка испорака растат.

Ограничената понуда може дополнително да ја зголеми цената

Според проценките на Aberdeen Investments, бакарот е еден од најизразените примери на пазар каде што понудата сè потешко успева да ја следи побарувачката.

Во анализата објавена на 15 октомври, Пајл оценува дека ќе бидат потребни повисоки и долгорочно одржливи цени за да се поттикнат доволно нови инвестиции во производството.

Иако постои ризик од краткорочни корекции на цената, особено во периодот на објавување одлуки за американските царини, инвестициските аналитичари остануваат оптимисти во однос на долгорочните пазарни изгледи.

Растечките инвестиции во електроенергетски мрежи, дата-центри, одбранбена инфраструктура и технолошки капацитети, во комбинација со ограничената понуда, би можеле дополнително да ја зацврстат позицијата на бакарот како еден од најзначајните стратешки метали во светската економија.

Со раст од речиси 16 отсто од почетокот на годината, бакарот засега го надминува златото според берзанските перформанси, потврдувајќи дека индустриските метали добиваат сè поголема важност во услови на забрзана технолошка трансформација и зголемени геополитички ризици.

Од полноќ нови цени на горивата во Македонија. Бензините поевтинуваат за 2,50 денари по литар, додека дизелот и екстра лесното масло за домаќинство поскапуваат за два денари, одлучи Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ).

Регулаторната комисија за енергетика, водни услуги и услуги за управување со комунален отпад донесе нова одлука со која малопродажните цени на нафтените деривати во просек се зголемуваат за 0,49 отсто во однос на претходната одлука од 13 октомври 2026 година.

Новите цени ќе стапат во сила од 20 октомври 2026 година, од 00:01 часот.

Според одлуката на РКЕ, бензините ЕУРОСУПЕР БС-95 и ЕУРОСУПЕР БС-98 поевтинуваат за 2,50 денари по литар, додека ЕУРОДИЗЕЛ и екстра лесното масло за домаќинство поскапуваат за два денари по литар.

Нови цени на горивата од 20 октомври

• ЕУРОСУПЕР БС-95 – 96,00 денари за литар
• ЕУРОСУПЕР БС-98 – 98,00 денари за литар
• ЕУРОДИЗЕЛ БС (Д-Е V) – 99,00 денари за литар
• Екстра лесно масло за домаќинство (ЕЛ-1) – 110,50 денари за литар
• Мазут М-1 НС – 53,579 денари за килограм

Цената на мазутот се зголемува за 1,837 денари по килограм.

Зошто бензините поевтинуваат, а дизелот поскапува?

Според податоците на РКЕ, промените во домашните цени се резултат на различните движења на референтните цени на нафтените деривати на светскиот пазар.

Во споредба со претходната пресметка, референтните цени на бензините се намалени во просек за 4,142 отсто, додека кај дизелот е забележано зголемување од 2,966 отсто.

Кај екстра лесното масло зголемувањето изнесува 2,465 отсто, а кај мазутот 4,416 отсто.

Дополнително, курсот на денарот во однос на американскиот долар, кој се користи при пресметувањето на цените, е повисок за 0,1648 отсто во споредба со претходната пресметка.

Во пресметката се применети намален ДДВ и акциза

РКЕ информира дека при утврдувањето на новите цени е применета владината одлука за намалена стапка на данокот на додадена вредност (ДДВ) од 10 отсто за ЕУРОДИЗЕЛ.

Исто така, применето е намалување на акцизата за четири денари по литар кај бензините ЕУРОСУПЕР БС-95 и ЕУРОСУПЕР БС-98, како и кај ЕУРОДИЗЕЛ.

Од Регулаторната комисија нагласуваат дека утврдените цени претставуваат максимални малопродажни цени, што значи дека трговците на големо и мало можат да продаваат горива и по пониски цени.