Цените на нафтата повторно растат на светските пазари по информациите за ракетен напад врз најголемата рафинерија во Саудиска Арабија. Јеменските Хути соопштија дека ја погодиле рафинеријата Рас Танура, предизвикувајќи нова загриженост за стабилноста на снабдувањето со енергенси од Блискиот Исток. Сепак, саудиските власти засега не го потврдиле нападот врз рафинеријата, поради што обемот на евентуалната штета останува неизвесен.

На тргувањето во средата, 28 октомври 2026 година, фјучерсите на меѓународната референтна нафта Брент поскапеа за 1,50 долари, односно за 1,32%, достигнувајќи 115,59 долари за барел.

Американската сурова нафта West Texas Intermediate (WTI) забележа раст од 1,47 долари, или 1,47%, на 101,37 долари за барел.

Пазарните движења следуваат по поевтинувањето на нафтата во вторникот, кога дипломатските напори за намалување на тензиите на Блискиот Исток привремено ја намалија загриженоста за глобалното снабдување.

Хутите тврдат дека ја нападнале рафинеријата Рас Танура

Јеменското движење Хути, кое е поддржано од Иран, во вторникот соопшти дека извело напад со балистичка ракета врз рафинеријата Рас Танура во Саудиска Арабија.

Според тврдењата на нивниот воен портпарол, нападот предизвикал пожар во комплексот, кој покрај рафинеријата опфаќа и значајна инфраструктура за извоз на нафта.

Меѓутоа, саудиските власти не го потврдиле директно погодокот врз рафинеријата, а информациите за оштетувањата не биле независно потврдени во моментот на известувањето.

Рас Танура има капацитет за преработка од приближно 550.000 барели нафта дневно и претставува еден од најважните енергетски капацитети во Саудиска Арабија.

Комплексот се наоѓа на брегот на Персискиот Залив и има значајна улога во рафинирањето и транспортот на нафта.

Поради тоа, секоја информација за можен напад врз овој објект привлекува големо внимание на меѓународните енергетски пазари.

Стравувањата за снабдувањето повторно ги движат цените

Растот на цените покажува дека инвеститорите остануваат загрижени поради можноста конфликтот на Блискиот Исток дополнително да се прошири.

Саудиска Арабија е еден од најголемите светски производители и извозници на сурова нафта, поради што безбедноста на нејзината енергетска инфраструктура има глобално економско значење.

Доколку дојде до поголеми оштетувања на производствените или транспортните капацитети, последиците можат да се одразат врз количините на нафта достапни на светските пазари.

Сепак, засега нема доволно потврдени информации за да се заклучи дека најновиот пријавен напад предизвикал конкретно намалување на саудиското производство или извоз.

Пазарната реакција во голема мера ја одразува зголемената проценка на ризикот од можни идни нарушувања.

Трамп најавува дека исходот од конфликтот со Иран мора да ги исполни американските услови

Дополнителна неизвесност на финансиските и енергетските пазари предизвикаа изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп.

На собир во Тексас во вторникот, Трамп изјавил дека конфликтот со Иран би можел брзо да заврши, но нагласил дека евентуален договор мора да гарантира дека Техеран нема да располага со нуклеарно оружје.

Изјавите следуваат по неговите претходни најави дека Вашингтон ги разгледува опциите за дипломатско решение или продолжување на воените операции.

За енергетските пазари, ваквите сигнали се важни бидејќи неизвесноста околу идниот развој на конфликтот влијае врз очекувањата за производството, транспортот и достапноста на нафтата.

Ризиците за транспортот остануваат значајни

Покрај можните напади врз енергетските објекти, вниманието на пазарите е насочено и кон безбедноста на поморските транспортни рути.

Особено значајни се Ормускиот Теснец и областа околу Баб ел Мандеб, низ кои се одвива важен дел од меѓународниот транспорт на енергенси.

Евентуалните нарушувања во овие области можат да предизвикаат повисоки трошоци за транспорт, осигурување и снабдување.

Трговците со нафта затоа внимателно ги следат воените и дипломатските случувања во регионот, како и информациите за евентуални прекини во работењето на рафинериите и извозните терминали.

Што значи новото поскапување за Македонија?

За македонската економија, високите светски цени на нафтата претставуваат потенцијален притисок врз трошоците за увоз на горива.

Најдиректно се изложени транспортните компании, логистичките оператори, земјоделството и другите дејности со поголема потрошувачка на нафтени деривати.

Доколку високите цени се задржат подолг период, зголемените трошоци за гориво можат постепено да се пренесат и врз цените на производите и услугите.

Тоа може да влијае врз расположливиот доход на домаќинствата и врз трошоците за работење на компаниите.

Сепак, движењата на светските цени не значат автоматско и моментално поскапување на бензинот и дизелот во Македонија.

Малопродажните цени се утврдуваат според важечката методологија на Регулаторната комисија за енергетика, која зема предвид повеќе фактори, меѓу кои релевантните меѓународни цени и курсот на доларот.

Нафтениот пазар останува чувствителен на секоја нова информација

Во наредниот период, особено значајно ќе биде дали ќе се потврдат оштетувања на рафинеријата Рас Танура и дали евентуалниот напад ќе има конкретни последици за производството и извозот на саудиска нафта.

Истовремено, инвеститорите ќе ги следат дипломатските иницијативи за намалување на конфликтот, како и безбедносната состојба во регионот.

Поскапувањето на Брент на 115,59 долари за барел покажува дека геополитичките ризици повторно имаат силно влијание врз светските енергетски пазари. Но сè додека не се потврдат реалните последици од пријавениот напад, растот на цените треба да се разгледува првенствено како реакција на зголемената неизвесност, а не како доказ за веќе настанат голем прекин во снабдувањето.

Европската унија сè уште нема постигнато договор за начинот на отплата на околу 750 милијарди евра долг, создаден за финансирање на постпандемиското закрепнување, предупреди претседателот на Европскиот суд на ревизори, Тони Марфи. Според ревизорите, без договор за нови извори на приходи, Унијата во наредните години би можела да се соочи со сериозен буџетски притисок.

Според годишниот извештај на Европскиот суд на ревизори за 2025 година, вкупниот долг на Европската унија на крајот на минатата година изнесувал 738,9 милијарди евра, што е за околу 23% повеќе во споредба со 2024 година.

Ревизорите предупредуваат дека до крајот на 2027 година долгот би можел да порасне на дури еден билион евра, пред сè поради инструментите воспоставени за поддршка на економското закрепнување по пандемијата.

Во извештајот се наведува дека во периодот од 2028 до 2034 година, само трошоците за камати поврзани со грантовите од инструментот за закрепнување би можеле да достигнат дури 93 милијарди евра.

Дополнителен притисок врз европските јавни финансии би можеле да создадат и идните буџетски планови на Европската комисија, кои предвидуваат ново задолжување за поддршка на Украина, за спроведување национални планови управувани од земјите-членки, како и за можни интервенции во случај на сериозна криза.

Ревизорите посочуваат дека сумите поврзани со европската поддршка за Украина се веќе многу значајни.

Според извештајот, заемите за Украина што биле одобрени или договорени од 2014 година наваму, вклучувајќи го и заемот за поддршка од 90 милијарди евра одобрен на почетокот на 2026 година, достигнале износ до 170,1 милијарда евра.

Од овој износ, до крајот на 2025 година биле исплатени 70,3 милијарди евра.

Европскиот суд на ревизори предупредува дека е неопходна претпазливост при креирањето на идните буџети на Унијата.

Доколку не се постигне договор за нови сопствени извори на приходи, би можел да настане значителен буџетски јаз на ниво на ЕУ.

Во таков случај, Унијата би можела да биде принудена на тешки одлуки, како што се зголемување на националните придонеси на земјите-членки или усвојување помалку амбициозни буџети.

Претседателот на Европскиот суд на ревизори, Тони Марфи, ситуацијата ја опишал како „експрес лонец“, алудирајќи на растечкиот финансиски притисок и на фактот дека сè уште нема договор како ќе се отплаќа долгот настанат во време на пандемијата.

Според актуелната рамка, ЕУ треба да го отплаќа долгот настанат во пандемијата во период од 30 години, односно до 2058 година.

Сепак, сè уште нема конечен договор за конкретниот начин на отплата.

Дел од владите, според написот, предлагаат и репрограмирање на долгот.

Кога беше договорено заедничкото задолжување во 2020 година, Европската комисија предложи отплатата и сервисирањето на овој долг да се обезбедуваат преку нов намет за мултинационалните компании што работат во ЕУ.

Марфи нагласува дека долгот сам по себе не е проблем, доколку е одржлив и ако постои јасен и предвидлив извор на приходи за негово сервисирање.

Ревизорите предупредуваат и на силен притисок врз трошењето

Дополнителна загриженост кај ревизорите предизвикува и краткиот рок за обработка и исплата на големи износи средства.

Марфи предупредил дека Европската комисија до крајот на декември мора да обработи и исплати околу 90 милијарди евра, оценувајќи дека ваквиот притисок може да доведе до олеснување на правилата за финансирање и отчетност, со цел да се испочитува рокот.

Во годишниот извештај за 2025 година, ревизорите дале условно мислење за расходите од Механизмот за закрепнување и отпорност (RRF).

Тоа значи дека биле утврдени одредени проблеми, но тие не се оценети како широко распространети.

Според ревизорите, на некои земји-членки им било дозволено да ја намалат амбициозноста или обемот на преземените обврски од своите планови за закрепнување, без доволно убедливи причини и докази.

Кога станува збор за редовното трошење на буџетските средства на Европската унија, ревизорите повторно утврдиле значајни и широко распространети грешки.

Поради тоа, тие седма година по ред изразиле неповолно мислење за расходите на ЕУ.

Највисоки стапки на грешка се регистрирани во секторите кохезија, како и земјоделство и животна средина.

Стапката на грешка кај расходите за кохезија пораснала од 5,7% во 2024 година на 6,6% во 2025 година, додека кај земјоделството и животната средина се зголемила од 2,6% на 3,9%.

Најчестите проблеми, според ревизорите, вклучуваат финансирање на неподобни проекти или трошоци, како и непочитување на правилата за јавни набавки.

Зошто ова е важно?

Прашањето за отплатата на заедничкиот европски долг станува сè поважно не само за институциите на ЕУ, туку и за земјите-членки, финансиските пазари и идната буџетска политика на Унијата.

Начинот на кој ЕУ ќе го реши овој проблем ќе има влијание врз идните европски буџети, нивото на задолжување, трошоците за камати и просторот за нови политики и инвестиции.

Главната порака од извештајот на ревизорите е јасна: без стабилен и договорен модел за отплата, растечкиот заеднички долг на Европската унија ќе остане една од најголемите фискални теми во следната деценија.

Цените на нафтата забележаа умерен раст на светските пазари во вторникот, 27 октомври, по првичното поевтинување поттикнато од обновените дипломатски напори за смирување на конфликтот на Блискиот Исток. И покрај преговорите меѓу Иран и регионалните сили, продолжувањето на нападите врз Саудиска Арабија и ризиците за снабдувањето со енергенси ја одржуваат цената на суровата нафта на високо ниво.

На меѓународните пазари, фјучерсите за суровата нафта Брент забележаа раст од околу 0,4%, достигнувајќи приближно 116,27 долари за барел.

Американската сурова нафта West Texas Intermediate (WTI), исто така, забележа умерен раст, достигнувајќи приближно 102,27 долари за барел.

Движењата следуваат по нестабилното тргување во претходните часови, кога надежите за дипломатски напредок првично предизвикаа намалување на цените.

Саудиска Арабија, Турција и Пакистан во дипломатска мисија во Иран

Во понеделникот, 26 октомври, претставници на Саудиска Арабија, Турција и Пакистан одржаа разговори со ирански претставници во Техеран, со цел да се намалат регионалните тензии и да се спречи дополнителна ескалација на конфликтот.

Според информациите што ги пренесуваат меѓународните медиуми, Ријад соопштил дека главната цел на дипломатските разговори е одржување отворени канали за комуникација и спречување ново интензивирање на воените дејства.

Иранските државни медиуми објавија дека четирите земји се согласиле да продолжат со соработката и разговорите за зајакнување на регионалниот мир и безбедност.

Дипломатската иницијатива се одвива во услови на продолжен конфликт меѓу САД, Израел и Иран, кој предизвика сериозна загриженост за стабилноста на енергетските пазари.

Нападите врз Саудиска Арабија ја одржуваат неизвесноста

И покрај дипломатските активности, безбедносната состојба на Блискиот Исток останува нестабилна.

Јеменските Хути, кои имаат поддршка од Иран, во текот на викендот продолжија со напади врз Саудиска Арабија, со што дополнително се зголеми загриженоста околу можните нарушувања на енергетското снабдување.

Саудиска Арабија е еден од најголемите светски производители и извозници на сурова нафта, поради што секоја закана за нејзината енергетска инфраструктура може да има влијание врз глобалните цени.

Пазарите внимателно ги следат и случувањата околу Ормускиот Теснец, кој претставува една од најважните поморски транспортни рути за нафта и течен природен гас.

Според анализите што ги пренесува Ројтерс, нарушувањата на транспортот низ овој стратешки теснец остануваат значаен ризик за глобалното снабдување.

Вашингтон не ја исклучува можноста за продолжување на воените операции

Дополнителна неизвесност создаваат и сигналите од Соединетите Американски Држави.

Американскиот претседател Доналд Трамп во интервју за Fox News во неделата посочил дека се приближува моментот за одлука дали Вашингтон ќе постигне договор со Иран или ќе продолжи со поинтензивни воени операции.

Ваквите изјави покажуваат дека дипломатското решение сè уште не е извесно, и покрај зголемените напори за посредување.

Катар, кој има улога во дипломатските контакти меѓу Вашингтон и Техеран, исто така испратил претставници во иранската престолнина.

Засега не е постигнат потврден конечен договор што би овозможил трајно смирување на конфликтот и нормализирање на енергетските текови.

Зошто нафтата останува скапа и покрај мировните иницијативи?

Дипломатските разговори обично придонесуваат за намалување на геополитичката премија за ризик, бидејќи ја намалуваат веројатноста од дополнителни прекини во снабдувањето.

Но нивното влијание врз цените зависи од тоа дали разговорите ќе резултираат со конкретни договори и реално подобрување на безбедносната состојба.

Во сегашните околности, инвеститорите и трговците со енергенси се соочуваат со спротивставени сигнали.

Од една страна, регионалните дипломатски иницијативи создаваат надеж за намалување на тензиите.

Од друга страна, продолжувањето на воените активности, нападите врз енергетската инфраструктура и ризиците за транспортните рути ја одржуваат неизвесноста околу понудата.

Ова придонесува цените на нафтата да останат чувствителни на нови политички и безбедносни информации, со можност за нагли промени во текот на тргувањето.

Што значат високите цени на нафтата за Македонија?

За македонската економија, движењата на светските цени на нафтата имаат значење поради зависноста од увоз на нафтени деривати.

Повисоките меѓународни цени можат да создадат притисок врз набавните цени на горивата, транспортните трошоци и трошоците за работење на компаниите.

Особено чувствителни се секторите со поголема потрошувачка на горива, вклучително и транспортот, логистиката, земјоделството и дел од производствената индустрија.

За граѓаните, промените на цените на горивата можат да влијаат врз трошоците за превоз и врз цените на одредени производи и услуги.

Сепак, растот на светската цена на суровата нафта не значи автоматски идентично зголемување на малопродажните цени на горивата во Македонија.

Домашните цени се определуваат во согласност со важечката методологија на Регулаторната комисија за енергетика, при што се земаат предвид повеќе фактори, вклучително и меѓународните пазарни движења и курсните односи.

Енергетските пазари остануваат зависни од развојот на конфликтот

Во наредниот период, главното внимание на инвеститорите ќе биде насочено кон исходот од дипломатските преговори и безбедносната состојба во регионот.

Евентуален напредок во разговорите би можел да ги намали ризиците за снабдувањето и да придонесе за стабилизирање на пазарните цени.

Спротивно на тоа, нова ескалација или дополнителни нарушувања на транспортните рути би можеле повторно да го зголемат притисокот врз цените.

Иако дипломатските иницијативи носат одреден оптимизам, суровата нафта Брент и понатаму се тргува над 116 долари за барел. Тоа покажува дека геополитичката неизвесност останува еден од клучните фактори што ги обликуваат движењата на глобалните енергетски пазари.