Што правиме со парите што ни остануваат откако ќе ги покриеме секојдневните трошоци? Ги инвестираме или ја пробуваме среќата?

Податоците за 2025 година отвораат интересна тема за финансиските навики во Македонија. Додека во домашните отворени инвестициски фондови во текот на годината биле уплатени околу 372 милиони евра, компаниите што работат со игри на среќа и обложување пријавиле вкупни приходи од 852,2 милиони евра.

Тоа значи дека приходите на индустријата за игри на среќа биле околу 2,3 пати поголеми од сите средства што во текот на годината биле уплатени во инвестициските фондови.

Во фондовите уплатени 372 милиони евра

Според податоците за работењето на отворените инвестициски фондови, во текот на 2025 година приливите од продажба на удели достигнале 22,9 милијарди денари, односно приближно 372 милиони евра.

Истовремено, инвеститорите преку откуп на удели повлекле околу 17,18 милијарди денари, или приближно 279 милиони евра.

Тоа значи дека кога од вкупните уплати од 372 милиони евра ќе ги одземеме повлечените 279 милиони евра, добиваме околу 93 милиони евра нето нов капитал што влегол во инвестициските фондови во текот на 2025 година.

На крајот од годината вкупната нето вредност на имотот на отворените инвестициски фондови во Македонија достигнала околу 29,37 милијарди денари, односно приближно 478 милиони евра.

Станува збор за средства акумулирани во фондовите низ повеќе години, што ја прави следната споредба уште поинтересна.

Игри на среќа со приходи од 852 милиони евра

Компаниите што приредуваат игри на среќа и обложување во 2025 година оствариле вкупни приходи од 852,2 милиони евра.

За споредба, во 2024 година приходите изнесувале 836,5 милиони евра, а во 2023 година 791,3 милиони евра. За само три години станува збор за вкупно околу 2,48 милијарди евра приходи.

Сепак, приходите на компаниите не треба директно да се толкуваат како пари што граѓаните ги загубиле на коцка. Кај игрите на среќа постојат уплати и исплати на добивки, а начинот на евидентирање се разликува во зависност од видот на играта.

Официјалните податоци на Управата за јавни приходи покажуваат дека во годишните даночни пријави за 2025 година се евидентирани 11,11 милијарди денари добивки од игри на среќа, односно околу 180,7 милиони евра.

Ниту оваа бројка не претставува вкупна бруто исплата кон играчите, бидејќи даночната основа зависи од видот на играта и начинот на пресметување. УЈП преку својот надзорен информациски систем располага со податоци за уплатите и исплатите кај приредувачите, но јавно достапен збирен податок за вкупните исплати во 2025 година не е објавен.

852 милиони евра наспроти 372 милиони евра

Кога ќе ги поставиме бројките една до друга, разликата е голема.

Компаниите од секторот игри на среќа во 2025 година пријавиле 852,2 милиони евра приходи, додека во инвестициските фондови биле уплатени околу 372 милиони евра.

Тоа е однос од приближно 2,3 спрема 1 во корист на индустријата за игри на среќа.

Уште поинтересна е споредбата со нето приливот во фондовите. Откако ќе се земат предвид и повлекувањата на инвеститорите, во фондовите во текот на целата година нето влегле околу 93 милиони евра нов капитал.

Во однос на оваа бројка, приходите на секторот игри на среќа се повеќе од девет пати поголеми.

Но можеби највпечатлива е друга споредба. На крајот на 2025 година целокупниот имот на македонските отворени инвестициски фондови изнесувал околу 478 милиони евра. Тоа се пари акумулирани во фондовите низ повеќе години.

Индустријата за игри на среќа, од друга страна, во само една година пријавила приходи од 852 милиони евра.

Што кажуваат овие бројки за нашата финансиска култура?

Не би било коректно да се заклучи дека секое евро потрошено на игра на среќа би завршило во инвестициски фонд доколку обложувалниците и казината не постоеја.

Мотивите се различни. Кај игрите на среќа доминира очекувањето за брза добивка, додека инвестирањето подразбира вложување капитал со очекување долгорочен принос.

Но размерот на двата пазари отвора важно прашање за финансиската култура во земјата.

Во цела 2025 година во инвестициските фондови нето влегле околу 93 милиони евра нов капитал. Во истата економија, секторот на игри на среќа генерирал приходи од над 852 милиони евра.

Тоа покажува дека предизвикот не е само колку пари имаат граѓаните на располагање, туку и каде одлучуваат да ги насочат.

Поголема финансиска писменост, поголема достапност на инвестициски производи и развивање култура на долгорочно штедење и инвестирање можат постепено да го менуваат овој однос.

На крајот, разликата помеѓу обложувањето и инвестирањето не е само во ризикот. Разликата е и во тоа дали парите ги ставаме во функција на моменталната шанса или во функција на сопствената финансиска иднина.

Берзанските индекси на Волстрит во четвртокот завршија со мали промени, додека инвеститорите останаа внимателни поради растот на цените на нафтата и приносите на американските државни обврзници.

Dow Jones ослабе за 0,3 проценти, на 51.349,98 поени, додека S&P 500 остана речиси непроменет на 7.704,13 поени. Nasdaq Composite, исто така, заврши речиси без промена, на 26.939,37 поени.

Притисок врз пазарите создадоа повисоките приноси на обврзниците и поскапувањето на нафтата, кои повторно ги засилија стравувањата од подолготрајни инфлаторни притисоци и построга монетарна политика на американската централна банка. Приносот на десетгодишните американски државни обврзници се искачи на околу 5,22 проценти.

Тргувањето во Азија во петокот исто така беше претпазливо, по мешаната сесија на Волстрит и продолжената неизвесност околу движењето на енергентите и каматните стапки.

Албанија подготвува нов модел за поддршка при купување стан, кој предвидува станбени кредити со субвенционирана камата, а за одредени категории и можност за целосно банкарско финансирање на вредноста на недвижноста.

Според најавите на албанската министерка за економија и иновации Делина Ибрахимај, една од предложените шеми предвидува купувачите на станови во вредност до 60.000 евра да можат да добијат кредит со каматна стапка од 0%. За станови поскапи од 60.000 евра, корисникот би плаќал камата до 3%, а државата би го субвенционирала делот над ова ниво.

За недвижностите над 60.000 евра се разгледува и можност банките да финансираат до 100% од вредноста на станот, односно купувачот да не мора да обезбеди сопствено учество. Максималната вредност на недвижностите што би биле опфатени со оваа мерка сè уште се разгледува, а како ориентир се споменува износ од околу 200.000 евра. Програмата треба да биде насочена кон млади лица на почетокот на кариерата, млади двојки и семејства.

Новите мерки сè уште се во подготовка. Албанските власти работат на законската рамка, а дел од новите шеми би можеле да започнат уште во ноември. Планирана е и поддршка за изнајмување станови, при што државата би покривала половина од киријата до одреден лимит.

Албанија веќе спроведува и конкретни програми со нулта камата. Во август беше отворен повик за 300 станбени кредити со 0% камата за вработени во јавната администрација кои ги исполнуваат условите за програмата.

Може ли ваков модел и во Македонија?

Албанскиот пример го отвора прашањето дали слична шема би можела да се примени и во Македонија, особено во услови на растечка побарувачка за станбени кредити.

Податоците на Народната банка покажуваат дека во август станбените кредити во Македонија биле за 16,2% повисоки во споредба со истиот месец минатата година, додека на месечно ниво пораснале за 0,6%.

Сепак, евентуалното субвенционирање на станбените кредити отвора и друго важно прашање – дали дополнителното поттикнување на побарувачката, доколку понудата на нови станови не расте со исто темпо, би можело дополнително да влијае врз цените на недвижностите.

Во поширок економски контекст, S&P Global Ratings во септември го потврди суверениот кредитен рејтинг на Албанија на „BB“ со стабилен изглед. Агенцијата очекува раст на албанската економија од 3,4% во 2026 година и просечно околу 3% годишно во периодот 2027–2029.

За споредба, Северна Македонија кај S&P има рејтинг „BB-“ со стабилен изглед, односно едно ниво под Албанија.