Connect with us

Анализи

Дали Македонија ќе ги следи Унгарија, Полска и Литванија и ќе го укине вториот пензиски столб?

Објавено

на

Замислете дека 20 години уплаќате дел од платата во приватен пензиски фонд, со ветување дека тоа ќе ви донесе поголема пензија. А потоа, слушате дека системот ќе се реформира, а вие може да останете без пензија или со многу мала пензија. Тоа не е хипотетичко сценарио, тоа веќе се случи во Унгарија, се случува во Полска, а од 2026 година почнува и во Литванија.

Прашањето сега тропа и на вратата на Македонија: Дали и ние сме пред нова пензиска реформа која би можела да го укине или суштински да го намали вториот пензиски столб? Дебатата веќе е отворена. Но пред да прашаме „дали да се укине”, треба да прашаме нешто потешко: кој всушност е виновен што системот стигна до оваа точка, дали самата идеја за втор столб или начинот на кој со неа се управувало последните 20 години?

Вториот пензиски столб влезе во Македонија во 2006 година, како дел од реформа поддржана од Светската банка. Логиката звучеше убедливо: наместо целиот придонес да оди во државниот пензиски фонд, дел од него се пренасочува кон индивидуална сметка која се инвестира преку приватни фондови. Со текот на годините, тие инвестиции требаше да „пораснат” и да донесат повисока пензија.

На хартија, елегантно решение. Во пракса приказната се покажа далеку покомплицирана.

Најконтроверзен пример во Европа за тоа колку бурна може да биде ваквата реформа е Унгарија. По финансиската криза во 2008 година, буџетот на Виктор Орбан пукаше по шевовите – висок дефицит, растечки јавен долг. Владата пресуди дека вториот столб е дел од проблемот, односно дека секој денар префрлен во приватен фонд е денар помалку во државната каса за исплата на тековните пензии.

Решението беше драстично. Во 2010–2011 година, граѓаните се најдоа пред избор да се вратат се во државниот систем или да останат приватно, но со ризик да изгубат дел од правата на државна пензија. Резултатот? Над 95% од луѓето се вратија. Државата, во суштина, го поврати системот преку задната врата.

Мислењата и денес се поделени. Критичарите велат дека тоа била прикриена национализација на приватна заштеда, спроведена набрзина, без вистинска јавна расправа. Поддржувачите тврдат дека вториот столб никогаш не ги исполнил ветените приноси, а транзициските трошоци за државата биле преголеми за да се игнорираат. Заедничко за двете страни е фактот што никој не тврди дека Унгарија денес има совршен систем. Само дека буџетскиот притисок веднаш попуштил без гаранција дека проблемот е трајно решен.

Унгарија не е осамен случај, само е најгласниот. Полска во 2013–2014 година префрли голем дел од средствата во државни обврзници, суштински намалувајќи го значењето на вториот столб. Владата рече дека системот вештачки го надувува јавниот долг, додека опозицијата возврати дека станува збор за козметичко чистење на буџетската статистика. Спорот дури заврши и пред Уставниот суд.

Естонија тргна по поинаков пат – не укинување, туку слобода на избор. Секој граѓанин сега може сам да одлучи дали сака да штеди преку пензиски фонд или на свој начин.

Литванија, почнувајќи од 2026 година, го укинува автоматското запишување во системот. Проблемот таму не биле приносите, туку самиот принцип – луѓето биле вклучувани без реален избор.

Хрватска нуди нешто поразлично, а тоа е право на пензионерите да изберат меѓу комбиниран модел и целосно враќање во првиот столб, откако се покажа дека многумина всушност добиваат пониска комбинирана пензија отколку што би имале само во јавниот систем.

Различни земји, различни лекови, но иста дијагноза! Приватните пензиски фондови отвораат дупка во јавниот пензиски систем, бидејќи парите што одат кон нив недостасуваат таму каде што веднаш се потребни, за исплата на сегашните пензионери.

Истата дупка постои и во ПИОМ. Но, важно е да се биде чесен и да се признае дека таа дупка не е предизвикана само од вториот столб. Таа расте и поради зголемувањето на пензиите, стареењето на населението, сѐ помалиот број вработени на еден пензионер и подолгиот животен век. Со други зборови, вториот столб е дел од сметката, но не е целата сметка.

Не постои едноставен одговор и секој што ќе понуди готово решение веројатно поедноставува. Задолжителните пензиски фондови денес управуваат со милијарди евра што се лична, индивидуална сопственост на осигурениците. Нагло укинување не е техничко прашање и носи сериозни правни, финансиски и политички последици, слично на она што го виде Унгарија.

Вистинското прашање пред Македонија не смее да биде само „Да се укине или не”. Прашањето мора да гласи: “Што точно ќе се случи со идните пензии, со буџетот и со правата на осигурениците ако до реформа сепак дојде?”

(Продолжува…)

Автор: Филип Чижбановски.

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Анализи

Златото благо се повлекува по силниот раст, но позитивниот тренд останува

Објавено

на

Цената на златото забележа ограничен пад во последното тргување, откако инвеститорите почнаа да реализираат дел од добивките остварени во претходниот период, покажува техничката анализа на Economies.com.

Според анализата, златото во моментов се обидува да ги намали условите на прекумерна купеност, кои се видливи кај индексите на релативна сила. Појавата на негативни сигнали укажува на краткорочно забавување на моментумот.

Сепак, аналитичарите оценуваат дека ова повлекување може да му овозможи на златото повторно да добие позитивен моментум и да го продолжи растот во блиска иднина.

Цената и натаму се движи над 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50), што според техничката анализа обезбедува позитивна поддршка и ги зголемува шансите за продолжување на нагорниот тренд.

Краткорочниот притисок засега се поврзува со прекумерната купеност и привременото забавување на моментумот, додека пошироката техничка слика останува позитивна.

Продолжи со читање

Анализи

САД ја засилуваат блокадата кај Ормутскиот Теснец, пренасочени 55 трговски бродови

Објавено

на

Американската војска продолжува со поморскиот притисок врз Иран и досега пренасочила вкупно 55 трговски бродови од иранските пристаништа, додека преговорите за повторно отворање на Ормутскиот Теснец остануваат во застој.

Според американската Централна команда, само во текот на минатата недела биле пренасочени уште 20 комерцијални бродови, со што бројката се зголемила од 35 на 55. Американските сили, според соопштението, онеспособиле и два брода и се качиле на уште два со цел да обезбедат почитување на блокадата.

Кризата во Ормутскиот Теснец трае повеќе од пет месеци и има сериозни последици врз глобалната трговија со енергенси. Пред избувнувањето на војната во февруари, низ теснецот поминувала околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта и околу една петтина од глобалната трговија со течен природен гас.

Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи во неделата изјави дека нема можност за обновување на преговорите со САД сè додека Вашингтон, според него, продолжува да го прекршува меморандумот од јуни и не обезбеди компензација за тие прекршувања.

Сепак, Арагчи посочи дека посредници сè уште работат на изнаоѓање начин за продолжување на преговорите.

Американскиот претседател Доналд Трамп, кој минатата недела изразуваше оптимизам дека може да биде постигнат договор со Техеран, сега изјави дека е подготвен да почека економскиот притисок врз Иран дополнително да се зголеми. Тој посочи дека САД во моментов водат само ограничени разговори и ја следат економската состојба во земјата.

Иран, пак, поставил повеќе услови за повторно отворање на Ормутскиот Теснец, меѓу кои укинување на американската поморска блокада и санкциите, повлекување на американските сили од регионот, исплата на воени репарации и ослободување на замрзнатите ирански средства.

Паралелно, Иран разговара со Оман за воспоставување посебни транзитни рути низ теснецот. Според Арагчи, овие разговори се во завршна фаза, но договорот не би значел целосно повторно отворање на пловниот пат.

Тензиите дополнително се зголемуваат поради нападите врз бродови. Обединетите Арапски Емирати соопштија дека Иран во саботата истрелал ракета кон танкер во сопственост на ADNOC, додека јеменските Хути ја презедоа одговорноста за напад врз нафтена рафинерија во Саудиска Арабија и цели во пристаништето Ал-Мака во Јемен.

Поради безбедносните ризици, сообраќајот низ Ормутскиот Теснец значително е намален. Според податоци на Kpler, во петокот биле потврдени само осум преминувања, што е за 33 отсто помалку во однос на претходниот ден.

Неизвесноста веднаш се одрази и врз цените на нафтата. Во понеделникот, фјучерсите на Брент пораснаа за речиси еден отсто, до 84,22 долари за барел, додека американската WTI нафта поскапе за 0,6 отсто, на 78,63 долари.

Аналитичарите предупредуваат дека и покрај одреден напредок во дипломатските контакти, длабоката недоверба меѓу Вашингтон и Техеран и натаму остава простор за ново влошување на ситуацијата.

Извор: CNBC

Продолжи со читање

Анализи

Силен раст на тргувањето на Македонската берза, Комерцијална банка со најголем промет

Објавено

на

Трговската активност на Македонската берза значително се засили во периодот од 4 до 7 август, кога вкупниот промет достигна 94 милиони денари, што е за 224,44 отсто повеќе во споредба со претходната недела.

Најголем интерес кај инвеститорите имаше за акциите на Комерцијална банка Скопје, со кои беше остварен промет од 58,7 милиони денари. Следуваат Алкалоид со 12,3 милиони денари и Гранит со 4,3 милиони денари.

Меѓу најтргуваните компании се најдоа и ТИТАН УСЈЕ со промет од 3,6 милиони денари и Макпетрол со 3,3 милиони денари.

Во текот на неделата биле реализирани 254 трансакции, преку кои биле истргувани вкупно 11.398 акции и 5.131 обврзница.

Кај движењето на цените, најголем раст забележаа акциите на Стопанска банка Скопје, кои поскапеа за 1,58 отсто. Акциите на Реплек пораснаа за 0,66 отсто, а на Алкалоид за 0,44 отсто.

На спротивната страна, најголем пад имаше кај Макпетрол, чии акции загубија 0,94 отсто од вредноста, додека акциите на Комерцијална банка се намалија за 0,38 отсто.

Според бројот на истргувани акции, најактивна беше Либерти АД Скопје со 4.467 акции, по што следуваа Гранит со 3.000 и Комерцијална банка со 2.237 истргувани акции.

Во анализираниот период беа реализирани и две блок-трансакции. Кај Комерцијална банка беа истргувани 93 акции по цена од 26.250 денари за акција, додека кај Алкалоид беа истргувани 200 акции по цена од 22.500 денари.

Неделните податоци покажуваат значително зголемена активност на домашниот пазар на капитал, при што најголем дел од прометот беше концентриран во акциите на Комерцијална банка.

Продолжи со читање

Популарно

Copyright © 2023 bankarstvo.mk. All Rights Reserved. Developed by Digital Orange