Цената на нафтата во Европа во моментов значително се разликува во зависност од тоа дали се следат берзанските фјучерси или физичката нафта достапна за брза испорака. Додека Брент утрово се движеше околу 108 долари за барел, северноморската нафта Forties на физичкиот пазар достигна 136,75 долари.

Тоа не значи дека Европа ја плаќа целата нафта по цена од 136 долари за барел. Брент фјучерсите и физичкиот Forties се однесуваат на различни испораки и временски периоди. Сепак, големата разлика меѓу нив покажува колку поскапе нафтата што европските купувачи можат да ја обезбедат за краток рок по новите нарушувања во снабдувањето од Блискиот Исток.

Forties достигна цена од 136,75 долари за барел и се приближи до рекордните 147,37 долари забележани во април. Истовремено, Брент фјучерсите за ноември утрово се спуштија на 107,82 долари.

Една од причините за ваквата состојба е откажувањето на дел од саудиските испораки за европските купувачи планирани за втората половина на септември, по прекинот на работата на нафтоводот East–West и запирањето на товарењето во Јанбу.

Овој нафтовод стана важна алтернативна рута по нарушувањата на сообраќајот низ Ормускиот Теснец. Неговото затворање ја намали можноста Саудиска Арабија да ја пренасочува нафтата кон Црвеното Море, поради што европските купувачи почнаа да бараат замена на други пазари.

Полскиот Orlen, на пример, околу 40 отсто од суровата нафта што ја преработува ја добива од Saudi Aramco. По нарушувањата, компанијата купувала северноморски видови нафта Grane, Johan Sverdrup и Johan Castberg, а барала понуди и за американскиот WTI Midland и казахстанскиот CPC Blend.

Рафинериите на Orlen засега работат нормално, но потрагата по алтернативни извори покажува како недостигот од планирани саудиски испораки создава дополнителна побарувачка за нафта што може да биде испорачана во краток рок.

Дополнителна разлика создава и временскиот хоризонт. Фјучерсите на Брент во моментов се однесуваат на ноември и пазарот може да очекува дека дотогаш саудискиот нафтовод ќе биде поправен или снабдувањето преку други рути ќе биде зголемено. Рафинериите на кои нафтата им е потребна веднаш, пак, мора да ја платат цената на барелите што се достапни денес.

Притисок врз берзанските цени создадоа и податоците за американските резерви. American Petroleum Institute процени дека резервите на сурова нафта во САД минатата недела пораснале за 7,1 милион барели, иако се очекувал пад од околу 1,6 милиони. По овие податоци Брент падна на 107,82 долари, а WTI на 104,86 долари за барел.

Во исто време, проблемите на клучните транспортни рути продолжуваат. Низ Ормускиот Теснец во вторникот биле регистрирани само четири минувања на бродови, наспроти десетдневниот просек од 18. Дел од пловилата можат да минуваат со исклучени транспондери, па овие податоци не мора да го опфаќаат целиот сообраќај.

Следниот важен сигнал за европската економија ќе биде движењето на цените на дизелот. Рускиот и заливскиот извоз на дизел од февруари е намален за околу 1,6 милиони барели дневно, додека европските резерви на гориво се на најниско ниво во последните 12 години.

Тоа значи дека рафинериите набавуваат поскапа сурова нафта во период кога пазарот на одредени нафтени деривати веќе е под притисок. Краткотрајниот скок на цените на физичката нафта не мора веднаш значително да се одрази врз горивата, но подолготрајно нарушување на снабдувањето може постепено да ги пренесе повисоките трошоци врз рафинериите, велепродажните цени и на крајот врз пазарот на горива.

Цените на акциите на Волстрит паднаа и во вторникот, втор ден по ред, во услови на загриженост кај инвеститорите поради растот на цените на нафтата и приносите на обврзниците, додека пазарите ја очекуваат одлуката на американската централна банка за каматните стапки.

Индексот Dow Jones се намали за 0,63 проценти, на 52.093 поени, S&P 500 падна за 0,45 проценти, на 7.585 поени, додека Nasdaq загуби 0,78 проценти и се спушти на 25.981 поен.

Инвеститорите особено ги загрижува натамошниот раст на цените на нафтата, во услови кога кризата на Блискиот Исток не покажува знаци на смирување. Во изминатите две недели цените на нафтата пораснаа за околу 25 проценти, што дополнително ги зголемува инфлациските притисоци.

Истовремено, приносите на 10-годишните американски државни обврзници се искачија над пет проценти и достигнаа највисоко ниво од 2007 година.

Во вторникот започна дводневната седница на Федералните резерви, а одлуката и пораките од американската централна банка се очекуваат во среда.

До неодамна инвеститорите очекуваа ФЕД да ги остави каматните стапки непроменети, но очекувањата се променија по последните податоци кои покажаа раст на инфлацијата во САД, пред сè поради поскапувањето на нафтата.

На азиските берзи, пак, во средата беше забележано благо закрепнување по неколкудневниот пад. MSCI индексот на азиско-пацифичките акции беше во плус од 0,3 проценти, по четири последователни дена на пад.

Акциите во Индија, Јапонија, Шангај, Хонг Конг, Австралија и Јужна Кореја пораснаа меѓу 0,1 и 0,9 проценти, но тргувањето и натаму останува претпазливо во пресрет на одлуката на ФЕД.

Македонија останува само едно ниво под инвестицискиот кредитен рејтинг според скалата на „Фич“. Агенцијата во април годинава го потврди суверениот кредитен рејтинг на земјата на „BB+“ со стабилен изглед, оценувајќи дека макроекономските политики, стабилноста на девизниот курс и процесот на пристапување кон Европската Унија остануваат важни потпори на кредитниот профил.

Рејтингот „BB+“ е највисокото ниво во категоријата што „Фич“ ја класифицира како шпекулативна. Следното скалило е „BBB-“, со кое земјата би влегла во инвестициската категорија. Тоа не значи дека подобрувањето е автоматско, туку дека за премин кон повисок рејтинг агенцијата треба да оцени дека кредитниот профил на државата е трајно зајакнат.

Во најновата оценка, „Фич“ како позитивни фактори ги издвојува кредибилните и конзистентни макроекономски политики, долгогодишното одржување на денарот во стабилен однос со еврото, како и подобрите показатели за управување во споредба со земјите со сличен рејтинг. Процесот на членство во ЕУ, според агенцијата, претставува важна среднорочна реформска котва.

Економскиот раст во 2025 година достигнал 3,5 проценти, а „Фич“ во април прогнозираше раст од околу 3 проценти во 2026 и 3,4 проценти во 2027 година. Буџетскиот дефицит во 2025 година изнесувал 4 проценти од БДП, а агенцијата очекува постепено негово намалување до 3,4 проценти во 2027 година.

Но, токму јавните финансии, економскиот раст и институционалниот напредок се меѓу клучните области од кои зависи евентуалното идно подобрување на рејтингот. Во последниот детално објавен извештај за Македонија од октомври 2025 година, „Фич“ наведува дека позитивна рејтинг-акција би можела да следува доколку има силно и одржливо намалување на државниот долг во однос на БДП, проследено со подобро фискално управување и поголем кредибилитет на економските политики.

Вториот услов е подобрување на среднорочните перспективи за економски раст и на стандардите на управување. Како пример за таков напредок „Фич“ го посочува видливото придвижување во процесот на пристапување кон Европската Унија.

Слична порака испраќа и Меѓународниот монетарен фонд. Во најновата анализа од јуни, ММФ оценува дека земјата треба да продолжи со фискалната консолидација, да ја подобри наплатата на приходите, да ги контролира тековните расходи и да спроведе структурни реформи што ќе ја зголемат продуктивноста. Фондот посебно укажува на реформите во управувањето, пазарот на труд, државните претпријатија и енергетскиот сектор.

Според ММФ, економијата пораснала за 3,5 проценти во 2025 година, но растот во 2026 година се очекува да забави на 3,1 проценти, додека јавниот долг, вклучително и државните гаранции, се очекува да остане околу 60 проценти од БДП. Фондот предупредува и дека слабата продуктивност, иселувањето и стареењето на населението остануваат ограничувања за побрзо приближување кон европските нивоа на доход.

Оттука, патот од „BB+“ до инвестицискиот „BBB-“ не зависи од еден показател. За повисока оценка ќе бидат важни трајно подобри јавни финансии, намалување на долгот, посилен и одржлив економски раст, подобро институционално управување и конкретен напредок на европскиот пат. Македонија според „Фич“ е едно рејтинг-скалило под инвестициската категорија, но преминувањето на таа граница ќе зависи од тоа дали подобрувањата ќе бидат доволно силни и одржливи.