Американскиот долар продолжи да зајакнува во однос на повеќето водечки светски валути, достигнувајќи највисоко ниво во однос на еврото во последните 17 месеци. Притисокот врз европските пазари се зголемува поради високите цени на нафтата, инфлациските ризици и растечката политичка неизвесност во Европа.

Во четвртокот еврото падна под нивото од 1,13 долари за првпат од мај 2025 година. Единствената европска валута ослабе за околу 0,3 проценти, до 1,1299 долари, додека во септември забележа пад од околу 2,5 проценти, што е нејзин најголем месечен пад од јули 2025 година.

Истовремено, доларот го заврши септември со шесто последователно квартално зајакнување во однос на кошницата водечки валути. Станува збор за најдолгата ваква серија од 2022 година, период кога американските каматни стапки растеа побрзо од оние во другите големи економии.

Индексот на американскиот долар во четвртокот порасна за околу 0,2 проценти, приближувајќи се до највисокото ниво од средината на мај.

Зошто доларот зајакнува?

Еден од главните фактори е наглиот раст на приносите на американските државни обврзници. Во изминатите месеци приносите забележаа најсилен квартален раст од 1994 година, што ги направи доларските средства попривлечни за инвеститорите.

Дополнителен притисок врз еврото создава состојбата на европскиот пазар на обврзници. Приносите на француските државни обврзници се искачија на највисоко ниво во последните 14 години поради загриженоста околу јавните финансии на земјата, додека под притисок се најдоа и германските државни обврзници.

Еврото истовремено ослабе и во однос на јапонскиот јен и швајцарскиот франк, додека неговото движење во однос на британската фунта остана ограничено.

Политичката неизвесност дополнителен товар за Европа

Покрај економските ризици, инвеститорите внимателно ги следат и политичките случувања во Европа.

Франција се приближува кон изборен период кој се очекува да биде силно оспоруван, додека во Германија се зголемува политичкиот притисок врз канцеларот по серијата добри резултати на партијата Алтернатива за Германија на регионалните избори.

Овие фактори дополнително ја зголемуваат неизвесноста околу економските изгледи на еврозоната и ја намалуваат привлечноста на европските финансиски средства.

Американската инфлација пониска од очекувањата

Податоците објавени во средата покажаа дека инфлацијата во САД во август пораснала помалку од очекуваното, а истовремено биле ревидирани надолу и податоците за јули.

Тоа ги намали очекувањата дека Федералните резерви ќе ги зголемат каматните стапки на претстојниот состанок.

Сепак, инфлациските притисоци не исчезнале. Претседателот на Федералните резерви на Минеаполис, Нил Кашкари, оцени дека ценовните притисоци и понатаму остануваат високи, и покрај тоа што индексот на цените на личната потрошувачка – показателот за инфлација што внимателно го следи ФЕД – бил под очекувањата.

Според аналитичарите, пониската инфлација не ги променила драматично очекувањата за понатамошно затегнување на монетарната политика, бидејќи американската економија продолжува да покажува знаци на сила.

Особено се издвојуваат стабилната потрошувачка и сигналите за забрзување на растот на вработеноста во приватниот сектор.

Пазарите сè уште очекуваат повисоки камати

Пазарните очекувања за зголемување на каматната стапка на Федералните резерви за 25 базични поени на октомврискиот состанок паднаа на 39 проценти, од 73 проценти пред објавувањето на инфлациските податоци.

Сепак, инвеститорите и натаму очекуваат дека до крајот на следната година би можеле да следуваат уште неколку зголемувања на каматните стапки.

Високите каматни стапки и растечките приноси на американските државни обврзници генерално го поддржуваат доларот, бидејќи го зголемуваат приносот што инвеститорите можат да го остварат од средства деноминирани во американска валута.

Глобалниот пазар на обврзници под силен притисок

Септември беше тежок месец и за глобалниот пазар на обврзници, кој забележа еден од најголемите месечни падови во последните години.

Комбинацијата од влошување на јавните финансии, голема понуда на нови државни обврзници и упорно висока инфлација ги турка приносите нагоре.

Дополнителен ризик претставуваат и високите цени на енергијата, кои особено ја погодуваат Европа поради нејзината поголема зависност од увоз на енергенси.

Во таква средина, американскиот долар повторно ја зацврстува својата позиција како една од најбараните светски валути, додека еврото останува изложено на комбинација од економски, политички и инфлациски притисоци.

Големите даночни обврзници учествуваат со повеќе од 40 проценти во вкупно остварените даночни приходи во земјава, беше истакнато на одбележувањето на 20-годишнината од основањето на Дирекцијата за големи даночни обврзници во рамки на Управата за јавни приходи.

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска оцени дека формирањето на Дирекцијата пред две децении било една од позначајните реформи во даночната администрација, со цел да се воспостави специјализиран пристап кон најголемите компании во земјата.

Според неа, ваквиот модел овозможува поинтензивна комуникација со компаниите, подобро следење на нивното работење и поефикасно управување со даночните обврски.

„Компаниите кои ги опфаќа Дирекцијата се меѓу најзначајните носители на економската активност во земјата, инвестираат, вработуваат, создаваат додадена вредност и имаат значително учество во полнењето на Буџетот“, истакна Димитриеска-Кочоска.

Таа посочи дека улогата на Дирекцијата не се сведува само на наплата на јавните приходи и контрола на примената на даночните прописи, туку и на создавање професионален однос и поголема предвидливост за бизнис-секторот.

Според министерката, стабилниот и предвидлив даночен систем е еден од клучните предуслови за компаниите при носење долгорочни одлуки за инвестиции, нови вработувања и проширување на производството.

Е-фактура како дел од дигитализацијата

На настанот беше посочено дека во следниот период фокусот ќе биде ставен на понатамошна модернизација и дигитализација на даночната администрација.

Како еден од позначајните проекти беше издвоена Е-фактурата, чија имплементација е започната во Управата за јавни приходи и која треба да биде дел од пошироката дигитална трансформација на системот на јавни финансии.

Очекувањата се новиот систем да придонесе за побрзи административни постапки, намалување на товарот за компаниите, како и поголема следливост и сигурност во трансакциите.

Димитриеска-Кочоска се осврна и на средствата обезбедени од унгарската Експорт-импорт банка, кои се пласираат во домашната економија под поволни услови. Според неа, тие придонеле компаниите да започнат инвестициски циклус во вредност од близу 300 милиони евра.

Измени во даночната регулатива

Министерството за финансии продолжува и со усогласување на даночната регулатива со европските и меѓународните стандарди.

Како дел од овие активности беше посочено усвојувањето на Законот за минимален глобален данок на добивка, додека во подготовка се и измени на Законот за даночна постапка.

Со предложените измени се предвидува воведување жалбена постапка како правен лек против управните акти донесени во даночните постапки.

Димитриеска-Кочоска нагласи дека модернизацијата на даночниот систем, според политиките на Министерството, не треба да значи зголемување на даночното оптоварување.

Таа посочи дека Владата останува на концептот на рамен данок, со образложение дека таквиот модел им овозможува на компаниите поголема предвидливост при планирањето на инвестициите и идниот развој.

Дирекцијата за големи даночни обврзници функционира во рамки на Управата за јавни приходи веќе две децении, а нејзината основна задача е администрирање на даночните обврски на најголемите компании во земјата.

Инфлацијата во Шпанија во септември забрза на 4,9% на годишно ниво, што е највисоко ниво од февруари 2023 година, покажуваат прелиминарните податоци.

Раст е забележан и кај базичната инфлација, која ги исклучува најволатилните компоненти, како енергенсите и храната. Таа се зголеми од 2,9% на 3,1%, што укажува дека ценовните притисоци постепено се прошируваат и надвор од енергетскиот сектор.

Нов сигнал за инфлацијата во еврозоната

Податоците од Шпанија се меѓу првите показатели за тоа како се движат инфлациските притисоци во еврозоната. Во август, инфлацијата во еврозоната достигна 3,2%, при значително зголемување на цените на енергенсите.

Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, неодамна предупреди дека повисоките цени на енергијата ги зголемуваат инфлациските ризици. Сепак, засега нема јасни знаци дека тие притисоци се пренесуваат во забрзан раст на платите.

Според септемвриските проекции на ЕЦБ, просечната инфлација во еврозоната се очекува да достигне 3% во 2026 година, по што би требало да се намали на 2,5% во 2027 и на 2,1% во 2028 година.

Забрзувањето на инфлацијата во Шпанија, особено растот на базичната инфлација, сепак претставува сигнал дека патот кон стабилизирање на цените може да биде посложен доколку високите цени на енергенсите продолжат да се прелеваат во останатите делови од економијата.