Централната банка на Албанија соопшти дека депозитите и заштедите на граѓаните се безбедни, и покрај нападите врз банкарски филијали и банкомати за време на антивладините протести во земјата. Инцидентите предизвикале материјална штета и привремени прекини во работењето на одредени експозитури, но, според монетарните власти, не е загрозена финансиската стабилност на банкарскиот систем.

Банката на Албанија нагласи дека платежните услуги продолжиле да функционираат нормално, и покрај оштетувањето на дел од банкарската инфраструктура.

Централната банка упати апел до граѓаните да ги почитуваат и заштитуваат финансиските институции, истовремено нагласувајќи го правото на мирен протест.

Оштетени банкарски филијали, но депозитите остануваат сигурни

По неколкудневните антивладини демонстрации во Албанија, кои на одредени места прераснале во насилни инциденти, дел од банкарските објекти претрпеле материјална штета.

Според информациите, демонстранти нападнале владини објекти, додека полицијата интервенирала со солзавец и водени топови. Во немирите биле оштетени и филијали на комерцијални банки и банкомати.

Сепак, Централната банка истакнува дека физичкото оштетување на банкарските простории не значи дека средствата на клиентите се загрозени.

Од институцијата посочуваат дека сигурноста на граѓаните, клиентите и вработените во финансиските институции останува главен приоритет.

Платежните услуги продолжуваат да функционираат

И покрај инцидентите, Банката на Албанија информира дека платежниот систем продолжил да функционира без поголеми нарушувања.

Одредени банкарски филијали привремено го ограничиле работењето од безбедносни причини, поради што граѓаните и компаниите се повикани да ги следат официјалните известувања од своите банки.

Централната банка препорачува поголемо користење на алтернативните банкарски канали во ситуациите кога физичкиот пристап до филијалите е ограничен.

Ова е особено важно за непречено извршување на секојдневните финансиски трансакции, вклучително и исплатата на плати и пензии, деловните плаќања и другите финансиски обврски.

Централната банка во постојана комуникација со комерцијалните банки

Банката на Албанија соопшти дека одржува редовна комуникација со комерцијалните банки и другите финансиски институции со цел да ги следи случувањата и да ги проценува потребните мерки за заштита.

Особено внимание се посветува на безбедноста на вработените и клиентите, како и на зачувувањето на банкарската инфраструктура.

Според централната банка, нормалното функционирање на финансиските институции е од суштинско значење за стабилноста на економската активност и довербата на јавноста.

Институцијата предупредува дека оштетувањето на банкарските објекти може да предизвика потешкотии во пристапот до услугите што секојдневно ги користат граѓаните и компаниите.

Политичките тензии дополнително ја усложнуваат состојбата

Инцидентите се случуваат во услови на засилени политички тензии и антивладини протести во Албанија.

Демонстрациите го зголемија притисокот врз премиерот Еди Рама, кој ги отфрли повиците за оставка.

Иако политичката состојба предизвикува неизвесност, Централната банка нагласува дека банкарскиот систем останува стабилен и дека оштетувањето на дел од физичката инфраструктура не ја нарушува сигурноста на депозитите.

Финансиската стабилност останува приоритет

Банката на Албанија најави дека ќе продолжи да соработува со надлежните институции за зачувување на финансиската стабилност и довербата во банкарскиот систем.

Од институцијата потенцираат дека континуитетот на банкарските услуги е директно поврзан со благосостојбата на граѓаните и непреченото функционирање на економијата.

И покрај нападите и привремените ограничувања во работењето на одредени филијали, албанските монетарни власти уверуваат дека депозитите на граѓаните остануваат безбедни, а банкарскиот и платежниот систем продолжуваат да функционираат.

---

Европската централна банка (ЕЦБ) ги забрзува подготовките за воведување на дигиталното евро, нова форма на пари што би можела значително да го промени начинот на кој граѓаните плаќаат, префрлаат средства и користат банкарски услуги. Проектот влегува во фаза на практични подготовки, а првите тестирања со вистински трансакции се планирани за 2027 година. Доколку биде усвоена потребната европска регулатива, ЕЦБ има цел да биде подготвена за евентуално издавање на дигиталното евро во 2029 година.

Дигиталното евро претставува еден од најзначајните проекти за модернизација на европскиот финансиски систем, со потенцијал да донесе побрзи и поедноставни плаќања, поголема конкуренција меѓу давателите на платежни услуги и нови можности за граѓаните и компаниите.

Сепак, неговото воведување сè уште не е конечна одлука. Европските институции треба да го завршат законодавниот процес, по што ЕЦБ ќе одлучува дали и кога ќе ја издаде новата дигитална форма на еврото.

Што точно претставува дигиталното евро?

Дигиталното евро би било електронска форма на заедничката европска валута, издадена од Европската централна банка и националните централни банки на еврозоната.

За разлика од парите што граѓаните денес ги чуваат на своите банкарски сметки, дигиталното евро би претставувало директна обврска на централната банка.

Тоа значи дека станува збор за јавни пари во дигитална форма, а не за приватна криптовалута како биткоинот или за нова валута со променлива пазарна вредност.

Едно дигитално евро би имало иста номинална вредност како едно евро во готовина.

Главната идеја е граѓаните да добијат дополнителен начин на плаќање преку мобилен телефон, дигитален паричник или друга поддржана технологија.

Дигиталното евро е замислено како дополнување на готовината, а не како нејзина замена.

Плаќања преку телефон, дури и без интернет

Една од најинтересните можности што ги предвидува проектот е плаќањето со дигитални евра и кога нема интернет-конекција.

Според концептот што го развива ЕЦБ, граѓаните би можеле да користат дигитален паричник за секојдневни трансакции, како плаќање во продавници, испраќање пари на други лица и купување преку интернет.

Предвидена е и офлајн функционалност, со која определени плаќања би можеле да се извршуваат без постојана интернет-врска.

Ова би било особено корисно во ситуации кога интернетот е недостапен, како и за граѓаните кои претпочитаат поедноставни начини на електронско плаќање.

ЕЦБ избра 36 компании за тестирање на дигиталното евро

Подготовките веќе добиваат конкретна форма.

Во јули 2026 година, Европската централна банка објави дека избрала 36 даватели на платежни услуги од еврозоната за учество во пилот-проектот.

Интересот бил значителен, со повеќе од 50 доставени пријави од банки и други финансиски институции.

Пилот-фазата е планирана да започне во втората половина на 2027 година и да трае 12 месеци.

Во тестирањето ќе учествуваат избрани даватели на платежни услуги, трговци и вработени во Европскиот систем на централни банки.

Целта е да се провери како функционира дигиталното евро во реални ситуации, од плаќање во продавница до пренос на средства меѓу корисници.

Овие трансакции ќе бидат дел од контролиран пилот-проект, а не општо воведување на дигиталното евро за сите граѓани.

Што ќе значи дигиталното евро за банките?

Иако дигиталното евро се развива од централните банки, комерцијалните банки ќе имаат значајна улога во неговата дистрибуција и користење.

Банките и другите овластени даватели на платежни услуги би можеле да им овозможуваат на клиентите пристап до дигитални паричници, префрлање средства и извршување плаќања.

Истовремено, воведувањето на дигиталното евро би можело да донесе дополнителна конкуренција на пазарот на платежни услуги.

Особено значајни промени се можни во сегментите на картичните плаќања, дигиталните трансфери и услугите за трговците.

За банките тоа би значело и потреба од дополнителни инвестиции во технолошка инфраструктура, сајбер-безбедност и приспособување на постојните системи.

Еден од предизвиците ќе биде и влијанието врз депозитите. Доколку дел од средствата што граѓаните ги чуваат на банкарски сметки се префрлат во дигитални евра, тоа би можело да влијае врз изворите на финансирање на банките.

Затоа во дизајнот на дигиталното евро се разгледуваат ограничувања на износот што едно лице би можело да го поседува, со цел да се намалат ризиците за финансиската стабилност.

Дали дигиталното евро ќе ги намали банкарските провизии?

Една од целите на проектот е да се создаде заедничка европска инфраструктура за дигитални плаќања, која би ја намалила зависноста од постојните меѓународни платежни мрежи.

За граѓаните, основните услуги со дигиталното евро се планирани како бесплатни.

За трговците, пак, новиот систем би можел да овозможи дополнителен избор на начини на плаќање и поголема конкуренција меѓу платежните оператори.

Тоа би можело да создаде услови за намалување на одредени трансакциски трошоци.

Сепак, конечните економски ефекти ќе зависат од усвоената регулатива, моделот на надоместоци и начинот на кој банките и платежните компании ќе ги организираат услугите.

Што ќе се случува со приватноста на граѓаните?

Прашањето за заштита на личните податоци е меѓу најважните аспекти на проектот.

ЕЦБ наведува дека дигиталното евро треба да обезбеди високо ниво на приватност, особено кај плаќањата без интернет-конекција.

Кај онлајн плаќањата, овластените даватели на платежни услуги и понатаму ќе имаат обврски поврзани со спречување перење пари и други законски барања.

Предвидениот модел има цел ЕЦБ да не може директно да ги поврзува поединечните трансакции со идентитетот на корисниците.

Сепак, дигиталното евро нема да значи целосна анонимност за сите видови плаќања. Конечните правила за приватност и пристап до податоците ќе зависат од усвоеното законодавство и техничкото решение.

Што би значело дигиталното евро за Македонија?

Иако Македонија не е членка на еврозоната, развојот на дигиталното евро е важен и за домашниот финансиски сектор.

Македонската економија има силни трговски и финансиски врски со Европската Унија, а еврото има значајна улога во меѓународните трансакции, штедењето и дел од кредитните производи.

Сепак, воведувањето на дигиталното евро во еврозоната не би значело негово автоматско воведување и во Македонија.

Пристапот на граѓаните и компаниите надвор од еврозоната ќе зависи од европската правна рамка, можните договори со трети земји и техничката поврзаност на платежните системи.

За македонските банки, развојот на дигиталното евро е уште еден сигнал дека европскиот платежен пазар постепено се насочува кон побрзи, поинтегрирани и дигитализирани финансиски услуги.

Дали 2029 година ќе биде пресвртница за европското банкарство?

Според плановите на ЕЦБ, техничката подготвеност за можно прво издавање на дигиталното евро се очекува во 2029 година, под претпоставка дека потребната регулатива ќе биде усвоена навреме.

Во меѓувреме, пилот-тестирањето во 2027 и 2028 година треба да обезбеди практични информации за функционирањето, сигурноста и употребливоста на системот.

За граѓаните, дигиталното евро би можело да донесе дополнителен избор при плаќањето, додека за банките ќе претставува можност за нови услуги, но и предизвик за постојните деловни модели.

Иднината на европските плаќања постепено се менува, а дигиталното евро би можело да стане еден од клучните инструменти во таа трансформација.

---

Извор: Европска централна банка (ЕЦБ), информации за проектот за дигитално евро и пилот-фазата, октомври 2026 година.

Народната банка на Република Северна Македонија продолжува со јакнење на своите статистички и аналитички капацитети, постигнувајќи високо ниво на усогласеност со меѓународните стандарди. Унапредувањето на квалитетот, транспарентноста и навременоста на економските податоци беше во фокусот на средбата меѓу гувернерот д-р Трајко Славески и претставници на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ).

Средбата се одржа во Бангкок, на маргините на Годишните средби на ММФ и Светската банка, при што беше разговарано за досегашната соработка и за натамошните активности за модернизација на статистичките системи на централната банка.

Посебно внимание беше посветено на резултатите од спроведените реформи, дигитализацијата на статистичкото известување и подготовките за воведување нови меѓународни стандарди.

Значаен напредок во статистиката на платниот биланс и финансиските сметки

Еден од клучните резултати во текот на 2026 година е спроведувањето на големата ревизија на статистиката на платниот биланс и финансиските сметки.

Со оваа ревизија е унапредена методолошката основа за прибирање и обработка на податоците, со што се подобрени нивната меѓународна споредливост и аналитичка вредност.

Овие податоци имаат особено значење за следењето на економските текови, финансиската стабилност и носењето информирани одлуки во областа на монетарната политика.

На средбата беше истакнато дека Народната банка постигнува целосна усогласеност со барањата на статистичкиот стандард СДДС плус (SDDS Plus) во однос на опфатот и навременоста на објавувањето на податоците.

Дигитализацијата во фокусот на развојот

Покрај унапредувањето на статистичките методологии, Народната банка активно работи и на дигитализација на процесите за статистичко известување.

Во таа насока, беше истакнат развојот на статистичкиот склад на податоци за надворешната статистика, реализиран со финансиска поддршка од Европската Унија.

Овој проект претставува значаен чекор кон модернизација на статистичката инфраструктура и подобрување на обработката, достапноста и користењето на економските информации.

Дигитализацијата овозможува поефикасно управување со податоците и создава основа за натамошно унапредување на аналитичките капацитети на централната банка.

Високо задоволство кај корисниците на статистичките податоци

На средбата со претставниците на ММФ беа презентирани и резултатите од анкетите спроведени меѓу корисниците на статистичките податоци и субјектите што доставуваат информации до Народната банка.

Резултатите покажале високо ниво на задоволство, со забележително подобрување во споредба со претходните истражувања.

Особено позитивни оценки биле забележани во однос на квалитетот и достапноста на податоците, како и комуникацијата и поддршката што ја обезбедува институцијата.

Овие резултати, според Народната банка, претставуваат дополнителна потврда за континуираните напори за подобрување на статистичките услуги.

Следен чекор – примена на новите меѓународни стандарди

Во наредниот период, Народната банка ќе се фокусира на подготовките за примена на новите меѓународни статистички стандарди СНА 2025 (SNA 2025) и БПМ7 (BPM7).

Нивното воведување е дел од поширокиот процес на усогласување на националната статистика со современите меѓународни методологии.

Подготовките ќе се реализираат со поддршка од меѓународните финансиски институции, особено ММФ, како и преку натамошно зајакнување на институционалните капацитети и соработката меѓу релевантните домашни институции.

Поголема транспарентност и поквалитетни економски информации

Унапредувањето на статистичките системи е од особено значење за финансискиот сектор, економските аналитичари, инвеститорите и институциите што ги користат официјалните податоци при носењето одлуки.

Поголемата достапност, навременост и меѓународна споредливост на информациите придонесуваат за подобро следење на економските движења и поефикасна процена на финансиските ризици.

Народната банка останува посветена на натамошна модернизација на статистичките капацитети, поголема транспарентност и целосно усогласување со европските и меѓународните стандарди, со цел обезбедување точни, релевантни и навремени информации за економијата.