Македонскиот платежен пазар влегува во нова фаза. Наместо едно единствено решение, во земјава паралелно се развиваат две инфраструктури преку кои банките ќе можат да овозможат инстант плаќања.

Едниот модел се развива од КИБС преку платформата „КИБС Инстант“ и мобилната апликација STRELA. Другиот ќе функционира преку Народната банка и регионалната платформа TIPS Clone, базирана на технологијата на европскиот систем TIPS. 

Двата система имаат иста основна цел: парите да стигнуваат од една на друга сметка за неколку секунди, без оглед дали е работен ден, викенд или празник. Сепак, начинот на кој банките и клиентите ќе пристапуваат до услугите, дополнителните функционалности, цената и можноста за меѓусебно поврзување можат значително да се разликуваат.

TIPS Clone преку Народната банка

Оваа инфраструктура е поврзана со регионалниот проект TIPS Clone, развиен со поддршка од Банката на Италија и Евросистемот.

Станува збор за платформа базирана на истата технологија како TARGET Instant Payment Settlement – TIPS, европската инфраструктура за порамнување инстант плаќања. Во овој модел централна улога ќе има Народната банка, преку која македонските банки ќе можат да се приклучуваат на системот.

Според најавената временска рамка, Северна Македонија, Албанија и Косово треба да се приклучат кон регионалната платформа во ноември 2026 година. Босна и Херцеговина и Црна Гора веќе ја активираа инфраструктурата во јули.

Овој систем треба да овозможи порамнување на инстант трансакциите во централнобанкарски пари, што е значајно од аспект на сигурноста, стабилноста и управувањето со ризиците.

На подолг рок, особено важна може да биде можноста регионалниот TIPS Clone да се поврзе со европскиот TIPS. Тоа би создало основа не само за домашни инстант плаќања во денари, туку и за побрзи и поефикасни прекугранични трансфери.

„КИБС Инстант“ како домашна паралелна инфраструктура

Паралелно со проектот на Народната банка, КИБС ја разви платформата „КИБС Инстант“, за која веќе има добиено лиценца за оператор на платен систем за инстант плаќања.

Платформата е наменета за извршување инстант плаќања во денари, достапни 24 часа дневно, седум дена во неделата и 365 дена во годината.

Според концептот, трансакциите треба да бидат извршени за помалку од десет секунди, независно дали испраќачот и примачот имаат сметки во иста или во различни банки.

Според информации до кои дојде Банкарство.мк, две банки веќе се подготвуваат да се приклучат кон „КИБС Инстант“ и да започнат со иницирање плаќања до 15 септември. Засега не е објавено за кои банки станува збор.

Ова значи дека првите инстант плаќања преку инфраструктурата на КИБС би можеле да станат достапни пред приклучувањето на Македонија кон регионалниот TIPS Clone, планирано за ноември.

Сепак, приклучувањето на првите банки не мора автоматски да значи и целосна достапност на сите функционалности за сите клиенти. Брзината на проширување ќе зависи од техничката подготвеност на секоја банка, нејзината деловна одлука и начинот на кој ќе ја интегрира услугата.

Што ќе нуди апликацијата STRELA?

Важен дел од екосистемот на КИБС е мобилната апликација STRELA, замислена како корисничко решение за инстант плаќања.

Банките ќе имаат две можности. Тие ќе можат на своите клиенти да им овозможат користење на апликацијата STRELA или функционалностите да ги интегрираат директно во сопствените апликации за мобилно банкарство.

STRELA е предвидено да поддржува повеќе начини на плаќање:

• директни плаќања од сметка на сметка;
• плаќања преку QR-код;
• бесконтактни плаќања преку NFC;
• плаќања во мобилни апликации;
• плаќања во продавници и во е-трговија;
• регистар на алијаси;
• барање за плаќање.

Но, ако станат дел од пакетите за електронско и мобилно банкарство или се наплатуваат по симболична цена, навиките на корисниците можат брзо да се променат.

Регистарот на алијаси може да биде една од најкорисните функционалности за граѓаните. Наместо внесување долг број на трансакциска сметка, плаќањето потенцијално ќе може да се насочи преку поедноставен податок, како телефонски број поврзан со банкарската сметка.

Функцијата „барање за плаќање“, пак, му овозможува на примачот да испрати дигитално барање, кое плаќачот потоа го одобрува. Примената може да биде широка – од поделба на сметка во ресторан до наплата на фактури, онлајн нарачки и плаќања кон компании.

Конкуренција и потреба од интепоперабилност

Постоењето на две инфраструктури може да биде позитивно за пазарот. Банките ќе имаат избор, а конкуренцијата меѓу операторите може да поттикне пониски цени, побрз развој и повеќе услуги.

Од друга страна, се отвора и ризик од фрагментација.

Клучното прашање е дали клиент на банка приклучена само кон „КИБС Инстант“ ќе може непречено да испрати пари до клиент на банка што користи само TIPS Clone и обратно.

Доколку системите не бидат интероперабилни, може да се создадат два одделни круга на банки и корисници. Во такво сценарио, дел од банките можеби ќе треба да се приклучат на двете инфраструктури за да обезбедат целосна достапност.

Затоа, за пазарот нема да биде доволно само двата система технички да функционираат. Ќе биде важно да се обезбеди универзално корисничко искуство во кое испраќачот нема да мора да проверува преку кој оператор работи банката на примачот.

Цената повторно ќе биде пресудна

Следното големо прашање е колку ќе чинат инстант плаќањата преку двата система.

Ако банките ги третираат како премиум услуга и наплатуваат значително повисока провизија од обичниот електронски налог, нивната употреба може да остане ограничена.

Конкуренцијата меѓу TIPS Clone и „КИБС Инстант“ во овој дел може да биде корисна. Таа би можела да изврши притисок врз операторите и банките да понудат поатрактивни услови, особено за секојдневните плаќања на граѓаните и малите бизниси.

Две инфраструктури, но целта треба да биде една

Македонија очигледно нема да влезе во ерата на инстант плаќањата со едно единствено решение.

Од една страна ќе биде регионалната TIPS Clone инфраструктура преку Народната банка, со силна врска со европскиот платежен систем. Од друга страна ќе бидат домашната платформа „КИБС Инстант“ и апликацијата STRELA, со поширок сет функционалности за плаќања меѓу граѓани, компании, продавници и е-трговци.

Најавеното приклучување на две банки кон системот на КИБС до 15 септември може да биде првиот конкретен чекор. Потоа, во ноември, се очекува приклучувањето на земјава кон регионалниот TIPS Clone.

На крајот, клиентите нема да ги оценуваат системите според техничката архитектура или операторот. Ќе ги оценуваат според тоа дали можат едноставно, безбедно и евтино да испратат или да платат пари за неколку секунди.

Токму затоа најважната цел треба да биде двете инфраструктури да создадат еден функционален и достапен екосистем на инстант плаќања. 

Автор: Филип Чижбановски

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Станбеното кредитирање во Македонија продолжува со силен раст, а најновите податоци на Народната банка покажуваат дека динамиката дополнително забрзува. Заклучно со јуни 2026 година, вкупниот износ на станбени кредити одобрени на физички лица достигна 117,875 милијарди денари, што е за 16,6% повеќе во споредба со истиот месец минатата година.

Во јуни 2025 година, состојбата на станбените кредити изнесувала 101,111 милијарди денари. Тоа значи дека само за дванаесет месеци кредитното портфолио на банките по оваа основа е зголемено за 16,764 милијарди денари, односно за околу 273 милиони евра.

Со тоа, вкупната задолженост на граѓаните по основ на станбени кредити веќе се приближува до 1,92 милијарди евра.

Растот забрзува

Уште поинтересна е споредбата со претходниот период. Во јуни 2024 година, станбените кредити изнесувале 87,920 милијарди денари, а една година подоцна достигнале 101,111 милијарди денари. Тоа претставува годишен раст од околу 15%. Податоците на Народната банка за јуни 2024 година исто така покажуваат дека уште тогаш станбените кредити бележеле двоцифрена годишна стапка на раст.

Оттука, движењето во последните три години е јасно:

За само две години, износот на станбените кредити е зголемен за речиси 30 милијарди денари, или за околу 34%.

Уште повпечатливо е што апсолутниот годишен раст станува сѐ поголем. Помеѓу јуни 2024 и јуни 2025 портфолиото пораснало за околу 13,2 милијарди денари, додека во последните дванаесет месеци растот изнесува речиси 16,8 милијарди денари.

Станбените кредити растат побрзо од потрошувачките

Податоците покажуваат и дека станбеното кредитирање во моментов расте значително побрзо од потрошувачкото.

Во јуни 2026 година потрошувачките кредити достигнале 150,752 милијарди денари и бележат годишен раст од 11,8%, додека станбените кредити растат за 16,6%.

Тоа постепено ја менува и структурата на задолженоста на населението. Иако потрошувачките кредити сѐ уште се најголемата поединечна категорија, разликата во однос на станбените кредити се намалува.

Што стои зад растот?

Бројките сами по себе не покажуваат дали растот произлегува од значително поголем број купени станови на кредит или од повисоки просечни износи на кредитите. Најверојатно станува збор за комбинација од повеќе фактори.

Растот на цените на недвижностите значи дека за купување на ист или сличен стан денес е потребен поголем износ на финансирање. Истовремено, банките продолжуваат активно да го кредитираат станбениот сегмент, кој традиционално е обезбеден со хипотека и има долгорочен карактер.

Официјалната статистика на Народната банка овозможува следење на кредитите на домаќинствата по намена и претставува основа за споредување на динамиката низ различни периоди.

Речиси 30 милијарди денари повеќе за две години

Најважната порака од податоците е дека станбеното кредитирање не само што продолжува да расте, туку растот останува исклучително висок.

Од 87,9 милијарди денари во јуни 2024 година до речиси 117,9 милијарди денари во јуни 2026 година, станбеното кредитно портфолио е зголемено за околу една третина.

Само во последната година граѓаните имаат 16,8 милијарди денари повеќе станбени кредити, што отвора и едно важно прашање: дали силниот раст е показател за поголема побарувачка и достапност на станбеното кредитирање или сѐ повеќе е последица на повисоките цени на недвижностите и потребата од поголем кредит за купување сопствен дом?

Автор: Филип Чижбановски

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Земјоделските производители низ Европската унија предупредуваат на нагло намалување на приносите по серијата силни топлотни бранови што ја погодија Европа ова лето. Економистите проценуваат дека загубите во земјоделството во наредните месеци би можеле да доведат и до повисоки цени на храната.

Според податоците на европската климатска служба „Коперникус“, јуни и јули биле меѓу најтоплите месеци во западна Европа, а ризикот од нови топлотни бранови останува присутен и во август и септември.

Особено тешка е состојбата во Франција, еден од најголемите производители на житарки во ЕУ, каде резервите на подземни води се сериозно намалени. Земјоделското здружение „Prince de Bretagne“ предупреди на „историска криза со зеленчукот“, при што се очекува приносот на грашок да се намали за 40 отсто, на брокула за 60 отсто, а кај артичоките загубите да достигнат од 50 до 100 отсто.

Проблеми има и во сточарството. Француските производители предупредуваат на недостиг од сточна храна пред зимата, додека топлотните бранови ја намалиле дневната продукција за околу еден милион јајца. Живинарските фарми пријавиле и зголемена смртност на животните.

Во северна Италија, еден од најважните европски региони за производство на ориз, недостигот од вода оставил дел од полињата целосно исушени. Земјоделците во Шпанија, исто така, пријавуваат значителен пад на приносите на житарките и недостиг од сточна храна.

Германското здружение на земјоделци предупреди дека производството на житарки годинава би можело да биде за седум отсто, односно за околу 3,3 милиони тони пониско од минатата година. Во најпогодените региони на југот на земјата се стравува и од целосно пропаѓање на дел од посевите.

Слични проблеми се регистрирани и во Полска, каде продолжената суша може да ја зголеми зависноста на земјата од увоз на храна.

Аналитичарите на „Zurich Financial“ и неколку европски банки проценуваат дека економските последици од топлотните бранови за Европската унија би можеле да достигнат меѓу 50 и 180 милијарди евра.

Извор: SEEbiz / RT Balkan