Глобалниот пазар на ризичен капитал влегува во нова фаза откако четири од највредните приватни технолошки компании во светот најавија излегување на берза во период пократок од три недели. Заедничко за сите нив е што работат во секторот на вештачката интелигенција, што дополнително ги засилува очекувањата дека 2026 година ќе биде пресвртна за AI индустријата.

Прв во редот е SpaceX на Илон Маск, кој веќе го започна процесот за иницијална јавна понуда (IPO). Компанијата планира да собере 75 милијарди долари при проценета вредност од 1,75 билиони долари, што би можело да стане најголемото берзанско деби во историјата. Во понудата се вклучени ракетниот бизнис на компанијата, сателитската интернет-мрежа Starlink и AI-компанијата xAI, која беше интегрирана со SpaceX претходно годинава.

По SpaceX следува OpenAI, компанијата зад ChatGPT, која според информации од Волстрит работи на доверлива пријава за излегување на берза веќе во септември. Нејзината моментална приватна вредност се проценува меѓу 730 и 850 милијарди долари, а аналитичарите сметаат дека по листирањето може да ја надмине границата од еден билион долари.

И покрај брзиот раст на приходите, OpenAI и натаму работи со значителни загуби. Во првиот квартал од годинава компанијата остварила приходи од 5,7 милијарди долари, но со негативна оперативна маржа од 122 проценти. Раководството очекува профитабилност дури кон крајот на деценијата.

Во меѓувреме, Anthropic, компанијата која го развива моделот Claude, веќе поднесе доверлива документација до американската Комисија за хартии од вредност. Нејзината вредност се проценува на околу 965 милијарди долари, а приходите растат со исклучително брзо темпо. Според достапните податоци, компанијата веќе генерира годишен приход од околу 47 милијарди долари и е поблиску до профитабилност отколку повеќето конкуренти.

За разлика од нив, Databricks влегува во трката со позитивен паричен тек. Компанијата, која развива платформи за податоци и вештачка интелигенција, бележи годишни приходи од 5,4 милијарди долари и повеќе од 650 корпоративни клиенти кои трошат над еден милион долари годишно. Нејзиното излегување на берза се очекува во втората половина од 2026 година.

Од друга страна, AI-пребарувачот Perplexity нема намера да брза. Раководството потврди дека планира берзанско деби дури во 2028 година, без оглед на потезите на конкурентите. Компанијата моментално има повеќе од 100 милиони активни корисници и годишен приход од околу 450 милиони долари.

Според проценките на аналитичарите, овогодишниот бран на иницијални јавни понуди би можел да донесе повеќе од три билиони долари нова пазарна вредност, при што најголемиот дел се поврзува со секторот на вештачката интелигенција.

Финансиските експерти предупредуваат дека ова ќе биде најголемиот тест за технолошкиот сектор уште од ерата на „дот-ком“ компаниите. Доколку првите големи AI компании успешно дебитираат на берзите, тоа би можело да отвори нов бран инвестиции во индустријата. Но, доколку инвеститорите покажат воздржаност, ентузијазмот околу вештачката интелигенција би можел да се соочи со првиот сериозен удар.

Компанијата Iute Group преку својата македонска подружница ИУТЕ Кредит Македонија ќе издаде корпоративна обврзница во вредност од 3 милиони евра, откако Комисијата за хартии од вредност на Северна Македонија ја одобри јавната понуда.

Станува збор за прво издавање обврзници на компанијата на македонскиот пазар на капитал. Според одобрениот план, ќе бидат издадени 30.000 корпоративни обврзници со номинална вредност од по 100 евра.

Средствата собрани преку издавањето ќе бидат наменети за оптимизирање на трошоците за финансирање, диверзификација на изворите на средства и проширување на капиталната база на компанијата.

Обврзниците ќе носат фиксна годишна каматна стапка од 8,5 проценти во текот на целиот рок на нивното доспевање.

ИУТЕ е финтек и микрокредитна компанија со седиште во Талин, специјализирана за потрошувачки кредити без обезбедување и кредити обезбедени со возила. Освен во Северна Македонија, групацијата работи и во Бугарија, Молдавија и Албанија.

Со овој потег, компанијата се приклучува на растечкиот број финансиски институции кои го користат домашниот пазар на капитал како извор за обезбедување дополнителни средства за развој и проширување на своите активности.

Претставници на институциите за осигурување на депозити од земјите во регионот се состанаа во Загреб на 1 јуни, каде што разговараа за унапредување на системите за пресметка на премии врз основа на ризик и зајакнување на финансиската стабилност.

На состанокот беа презентирани искуства и добри практики од повеќе држави, со посебен акцент на моделите што се применуваат за утврдување на премиите кои ги плаќаат банките во рамките на системите за осигурување на депозити.

Претставниците на Фондот за осигурување на депозити на Северна Македонија активно учествуваа во дискусиите и размената на искуства со колегите од регионот.

Во рамките на настанот, експертот Винко Златиќ ја претстави хрватската методологија за пресметка на премии базирани на ризик, при што ги образложи клучните принципи, критериуми и практични аспекти од нејзината примена. По презентацијата следуваше дебата за предизвиците со кои се соочуваат институциите при имплементацијата на ваквите модели.

Учесниците ги претставија и своите национални решенија, при што беше истакнато дека размената на знаења и искуства придонесува за подобро разбирање на различните пристапи и за понатамошно унапредување на системите за заштита на депозитите.

На состанокот беше нагласена и потребата од континуирана регионална соработка, која се смета за важен фактор во јакнењето на довербата во финансискиот сектор и одржувањето на стабилноста на банкарските системи во земјите од регионот.