Економската активност во еврозоната во мај се намали со најбрзо темпо во последните две и пол години, покажуваат прелиминарните податоци на S&P Global, додека војната на Блискиот Исток и растот на цените на енергенсите дополнително ја намалуваат побарувачката и ги зголемуваат инфлаторните притисоци.

Композитниот PMI индекс, кој ја мери активноста на приватниот сектор, во мај паднал на 47,5 поени, од 48,8 поени во април. Ова е најниско ниво од октомври 2023 година и полош резултат од очекувањата на аналитичарите.

Вредност под 50 поени укажува на пад на економската активност, а мај е втор месец по ред во кој приватниот сектор во еврозоната бележи намалување.

Главниот економист на S&P Global Market Intelligence, Крис Вилијамсон, изјави дека економијата на еврозоната „плаќа сè повисока цена за војната на Блискиот Исток“.

Според неговите проценки, економијата на еврозоната би можела да се намали за 0,2 проценти во вториот квартал.

Побарувачката нагло ослабела. Новите нарачки во приватниот сектор паднале со најбрзо темпо во последните 18 месеци, додека извозните нарачки го забележале најголемиот пад од јануари 2025 година.

Особено погоден е услужниот сектор, кој е клучен за потрошувачката и претставува најголем дел од економијата на еврозоната. PMI индексот за услуги паднал на 46,4 поени, што е најниско ниво од февруари 2021 година.

– Услужниот сектор е силно погоден од растот на трошоците за живот предизвикан од војната, особено поради високите цени на енергијата кои ја намалуваат побарувачката – изјави Вилијамсон.

Во меѓувреме, инфлаторните притисоци повторно се засилуваат. Трошоците на компаниите се зголемиле со најбрзо темпо во последните три и пол години, додека и цените што фирмите им ги наплатуваат на потрошувачите растат со најбрзо темпо во последните 38 месеци.

S&P Global предупредува дека инфлацијата во наредните месеци би можела повторно да се приближи до четири проценти.

Ова дополнително ја комплицира позицијата на Европската централна банка, која минатиот месец ги задржа каматните стапки непроменети, но веќе разгледува можност за нивно зголемување поради растечката инфлација.

Инфлацијата во еврозоната во април изнесуваше три проценти, што е над целта на ЕЦБ од два проценти.

Негативните трендови се забележуваат и на пазарот на трудот. Компаниите во еврозоната петти месец по ред го намалуваат бројот на вработени, а темпото на губење работни места е најсилно од 2020 година.

Услужните компании првпат од почетокот на 2021 година го намалиле бројот на вработени, додека падот на вработеноста во индустријата продолжува.

Деловната доверба паднала на најниско ниво во последните 32 месеци, а најпесимистички се токму компаниите од услужниот сектор.

Аналитичарите оценуваат дека еврозоната повторно се соочува со комбинација од слаб економски раст и висока инфлација, што претставува еден од најтешките предизвици за европската економија.

Масовната примена на вештачката интелигенција може длабоко да го промени капитализмот, но не нужно и да го уништи, оценува економистот Бранко Милановиќ во анализа за иднината на трудот и профитот во ерата на AI.

Тој посочува дека од марксистичка перспектива, вештачката интелигенција носи високо автоматизирано производство со минимално учество на човечки труд. Според теоријата на Карл Маркс, токму трудот создава вишок вредност и профит, па доколку машините целосно го заменат човекот, стапката на профит би можела да падне речиси на нула.

Но, Милановиќ смета дека економијата нема целосно да стане автоматизирана. Наместо тоа, ќе се развијат нови сектори во кои човечкиот труд ќе остане незаменлив и уште повреден.

Како примери ги наведува образованието, медицината, спортот, грижата за луѓе, креативното пишување, гастрономијата и други професии каде човечките способности и креативност ќе имаат предност пред машините.

Според анализата, додека еден дел од економијата ќе биде речиси целосно автоматизиран, друг дел ќе стане уште поинтензивен во користење квалификуван човечки труд.

Авторот наведува дека и од неокласична перспектива, економија без работници би создала проблем, бидејќи без плати и приходи би се намалила побарувачката за производите што ги создава AI.

– Економија составена само од високо автоматизиран сектор не е компатибилна со одржување на капитализмот – оценува Милановиќ.

Тој заклучува дека иднината на работата нема да биде целосно мрачна, бидејќи професиите кои AI не може лесно да ги замени би можеле дополнително да добијат на вредност и значење.

Нова финансиска поддршка од Европската комисија пристигна за земјите од Западен Балкан, при што Македонија доби 65,7 милиони евра, Албанија 49 милиони евра, а Црна Гора 44,2 милиони евра во рамки на Инструментот за реформи и раст, познат како План за раст за Западен Балкан.

Средствата се исплатени откако Европската комисија оцени дека трите земји спровеле клучни реформи во области како конкурентност, иновации, образование и дигитализација.

План за раст за Западен Балкан

Планот за раст за Западен Балкан беше усвоен од Европската Унија во 2023 година со цел побрза економска и институционална интеграција на земјите-кандидати во единствениот пазар на ЕУ. Вкупната вредност на програмата изнесува шест милијарди евра, кои се исплаќаат во фази, зависно од спроведените реформи.

Според објавените податоци, досега на Албанија ѝ се исплатени 212,8 милиони евра, на Црна Гора 89,3 милиони евра, а на Македонија 142,1 милиони евра.

Другите земји од регионот, вклучувајќи ги Србија, Босна и Херцеговина и Косово, исто така се дел од Планот за раст.

Во Албанија средствата се насочени кон подобрување на деловната клима, поддршка за иновации и стартапи, како и зелена и дигитална економија.

Во Црна Гора фокусот е на зајакнување на научните институции и иновацискиот екосистем.

Средствата во Македонија се насочени кон подобрување на образованието и дигиталната инфраструктура во училиштата, додека дел од парите се префрлаат директно во државниот буџет, а дел се користат за инвестициони проекти преку Западнобалканскиот инвестициски рамковен механизам (WBIF).