Најголемите светски технолошки компании, како Google, Apple, Microsoft, Amazon и Tesla, сè повеќе ја менуваат природата на глобалната економија, при што според дел од економистите тие создаваат систем што наликува на поранешниот Советски Сојуз, но во модерна, дигитална форма.

Овие компании, познати како „Величествената седумка“, располагаат со огромна пазарна вредност и инвестираат трилиони долари во развој на вештачка интелигенција. Додека дел од јавноста во тоа гледа технолошки напредок, други предупредуваат на сериозни последици, од губење работни места до зголемена зависност од алгоритми.

Според анализите, класичниот капитализам заснован на слободен пазар и конкуренција постепено се трансформира. Наместо отворена конкуренција, доминираат дигитални платформи кои ги контролираат и купувачите и продавачите преку алгоритми.

Економистите посочуваат дека ваквите системи потсетуваат на централно планираната економија на Советскиот Сојуз, особено преку концептот на Госплан, кој некогаш ја регулирал понудата и побарувачката без вистински пазарни механизми.

Денес, велат тие, слична улога играат алгоритмите на компаниите како Amazon, кои врз основа на податоци за корисниците ги насочуваат нивните одлуки за купување и ги поврзуваат со продавачите, при што цените не се резултат на класична пазарна конкуренција, туку на оптимизација за профит.

Авторот на анализата, Јанис Варуфакис, оценува дека станува збор за нов вид „cloud капитал“, кој не произведува традиционални добра, туку создава дигитални екосистеми во кои корисниците и компаниите стануваат зависни од платформите.

Дополнително, се нагласува дека државите сè повеќе се потпираат на овие технолошки гиганти, особено во области како безбедноста, податоците и вештачката интелигенција, што отвора прашања за нивната растечка моќ и влијание врз глобалната политика.

Заклучокот на дел од експертите е дека светот влегува во нов економски модел, „технофеудализам“, во кој наместо слободен пазар доминираат дигитални платформи и алгоритми што ја контролираат економската активност.

Започна процесот на враќање на средствата што компаниите ги уплатија по основ на поништениот солидарен данок, при што досега се исплатени околу 990 милиони денари кон дел од фирмите.

Од Министерството за финансии информираат дека вкупната сума собрана по овој основ во 2023 година изнесувала околу 3 милијарди денари. Планот предвидува половина од средствата да им бидат вратени на компаниите во текот на овој месец, додека остатокот ќе се исплаќа во март 2027 година.

Министерката за финансии, Гордана Димитриеска-Кочоска, посочува дека моделот за поврат е утврден во координација со бизнис-секторот, со цел процесот да биде фер и да не предизвика финансиски притисок врз државниот буџет.

Солидарниот данок беше воведен во 2023 година и ги опфати компаниите со годишни приходи над 615 милиони денари, при што 156 фирми уплатија вкупно 49,2 милиони евра. По одлуката на Уставниот суд со која законот беше поништен, државата се обврза да ги врати наплатените средства.

Исплатата се врши врз основа на барања поднесени до Управата за јавни приходи, а досега вакви барања доставиле 117 компании. Надлежните најавуваат дека процесот ќе продолжи во наредниот период согласно утврдената динамика.

Претседателот на Русија, Владимир Путин, потпиша декрети со кои се ограничува извозот на готовина и злато, како дел од мерките за спречување на одливот на капитал и сузбивање на сивата економија.

Според еден од декретите, од 1 април ќе биде забрането пренесување рубљи преку границите кон земјите од Евроазиската економска унија (ЕАЕУ) во износ поголем од еквивалент на 100.000 долари, пресметано според курсот на Централната банка на Русија. Предвидени се одредени исклучоци, главно за случаи кога извозот се врши преку одредени меѓународни аеродроми и со соодветна банкарска документација.

Дополнително, од 1 мај се воведува и забрана за извоз на рафинирани златни плочки потешки од 100 грама од страна на физички лица, правни лица и индивидуални претприемачи. Ограничувањето не се однесува на комерцијалните банки и предвидува одредени исклучоци за извоз преку меѓународни аеродроми со дозвола од надлежните институции.

Според заменик-министерот за финансии Алексеј Мојсеев, златото сè почесто се користи како алтернатива на странската валута во нелегални трансакции, што придонесува за одлив на капитал и активности поврзани со перење пари.

Во меѓувреме, побарувачката за готовина во Русија расте и покрај напорите за дигитализација на финансискиот систем. Податоците покажуваат дека само во јануари 2026 година од банкарскиот систем биле повлечени околу 13,2 милијарди долари, делумно поради бизниси кои се префрлаат во сивата економија за да избегнат повисоки даночни обврски.

Со новите мерки, руските власти настојуваат да го ограничат нелегалниот одлив на средства и да ја зајакнат контролата врз финансиските текови во земјата.

Фото: media.capital.ro