Масовната примена на вештачката интелигенција може длабоко да го промени капитализмот, но не нужно и да го уништи, оценува економистот Бранко Милановиќ во анализа за иднината на трудот и профитот во ерата на AI.

Тој посочува дека од марксистичка перспектива, вештачката интелигенција носи високо автоматизирано производство со минимално учество на човечки труд. Според теоријата на Карл Маркс, токму трудот создава вишок вредност и профит, па доколку машините целосно го заменат човекот, стапката на профит би можела да падне речиси на нула.

Но, Милановиќ смета дека економијата нема целосно да стане автоматизирана. Наместо тоа, ќе се развијат нови сектори во кои човечкиот труд ќе остане незаменлив и уште повреден.

Како примери ги наведува образованието, медицината, спортот, грижата за луѓе, креативното пишување, гастрономијата и други професии каде човечките способности и креативност ќе имаат предност пред машините.

Според анализата, додека еден дел од економијата ќе биде речиси целосно автоматизиран, друг дел ќе стане уште поинтензивен во користење квалификуван човечки труд.

Авторот наведува дека и од неокласична перспектива, економија без работници би создала проблем, бидејќи без плати и приходи би се намалила побарувачката за производите што ги создава AI.

– Економија составена само од високо автоматизиран сектор не е компатибилна со одржување на капитализмот – оценува Милановиќ.

Тој заклучува дека иднината на работата нема да биде целосно мрачна, бидејќи професиите кои AI не може лесно да ги замени би можеле дополнително да добијат на вредност и значење.

Нова финансиска поддршка од Европската комисија пристигна за земјите од Западен Балкан, при што Македонија доби 65,7 милиони евра, Албанија 49 милиони евра, а Црна Гора 44,2 милиони евра во рамки на Инструментот за реформи и раст, познат како План за раст за Западен Балкан.

Средствата се исплатени откако Европската комисија оцени дека трите земји спровеле клучни реформи во области како конкурентност, иновации, образование и дигитализација.

План за раст за Западен Балкан

Планот за раст за Западен Балкан беше усвоен од Европската Унија во 2023 година со цел побрза економска и институционална интеграција на земјите-кандидати во единствениот пазар на ЕУ. Вкупната вредност на програмата изнесува шест милијарди евра, кои се исплаќаат во фази, зависно од спроведените реформи.

Според објавените податоци, досега на Албанија ѝ се исплатени 212,8 милиони евра, на Црна Гора 89,3 милиони евра, а на Македонија 142,1 милиони евра.

Другите земји од регионот, вклучувајќи ги Србија, Босна и Херцеговина и Косово, исто така се дел од Планот за раст.

Во Албанија средствата се насочени кон подобрување на деловната клима, поддршка за иновации и стартапи, како и зелена и дигитална економија.

Во Црна Гора фокусот е на зајакнување на научните институции и иновацискиот екосистем.

Средствата во Македонија се насочени кон подобрување на образованието и дигиталната инфраструктура во училиштата, додека дел од парите се префрлаат директно во државниот буџет, а дел се користат за инвестициони проекти преку Западнобалканскиот инвестициски рамковен механизам (WBIF).

Сојузот на синдикати на Македонија (ССМ) соопшти дека вредноста на минималната синдикална кошничка за мај 2026 година изнесува 68.743 денари, што е за 54 денари помалку во однос на април, кога била пресметана на 68.797 денари.

Според податоците на ССМ, најголем дел од месечните трошоци на едно четиричлено семејство се однесуваат на храна и пијалоци, за кои се потребни 25.475 денари или 37,1 проценти од вкупната кошничка.

Значителен дел од трошоците се наменети и за домување, вода, електрична енергија и греење, кои достигнуваат 6.338 денари, додека за облека и обувки се издвојуваат 6.334 денари.

Во пресметката се вклучени и трошоци за транспорт, комуникации, образование, рекреација и култура, ресторани и хотели, како и други основни услуги и производи.

Од ССМ посочуваат дека доколку семејството живее во изнајмен стан од 60 квадратни метри, вредноста на минималната синдикална кошничка се зголемува на 84.117 денари. Во тој случај, трошоците за домување и комуналии достигнуваат 21.713 денари.