Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) ја зголеми прогнозата за растот на светската економија во 2026 година на 3,1%, но предупреди дека повисоките цени на енергенсите, инфлацијата и нерамномерните придобивки од вештачката интелигенција продолжуваат да создаваат ризици за глобалниот економски изглед.

Во најновиот извештај, Фондот ја ревидираше нагоре претходната прогноза од 3%, додека во 2025 година глобалната економија забележа раст од 3,5%. Сепак, очекуваниот раст останува послаб од минатогодишниот, а економските резултати сè повеќе се разликуваат меѓу земјите.

Нафтата ја зголемува инфлацијата

ММФ очекува просечната цена на нафтата во 2026 година да достигне околу 96 долари за барел, што претставува зголемување од речиси 41% во однос на претходната година. Поради повисоките енергетски трошоци, глобалната инфлација се очекува да се зголеми на 4,7%, од 4,1% во 2025 година.

За американската економија, ММФ предвидува раст од 2,3% во 2026 и во 2027 година. Кај развиените економии, растот годинава се очекува да достигне 2,1%, во споредба со 2% во 2025 година, пред да забави на 1,9% во 2027 година.

Вештачката интелигенција ќе влијае врз 40% од работните места

Едно од клучните предупредувања во извештајот се однесува на влијанието на вештачката интелигенција врз пазарот на трудот. Директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, го опиша овој процес како „бавно цунами“, нагласувајќи дека промените веќе почнуваат да се чувствуваат.

Според проценките на Фондот, со текот на времето би можеле да бидат засегнати околу 40% од работните места во светот. Дел од нив ќе бидат унапредени преку нови технологии и повисока продуктивност, додека други може да бидат деградирани или целосно укинати.

ММФ посочува дека придобивките од технолошкиот подем не се распределуваат подеднакво. САД и Кина сочинуваат повеќе од три четвртини од нето-побарувачката за увоз на компјутерски чипови и друга опрема поврзана со вештачката интелигенција, што им дава значајна предност во актуелниот технолошки циклус.

Растот сè повеќе се концентрира во помал број земји

Нерамномерноста на глобалниот раст се гледа и во фактот што, според извештајот, само 32 земји сега сочинуваат 95% од растот на светската економија, во споредба со 54 земји во април.

Најновите прогнози беа објавени во пресрет на годишните состаноци на ММФ и Светската банка во Бангкок. Тие се засноваат врз претпоставката дека испораките на нафта и гас преку Ормуската Теснина ќе бидат обновени до март 2027 година и дека побарувачката поврзана со вештачката интелигенција ќе се намали умерено.

Пораката на ММФ е дека глобалната економија засега го одржува растот, но сè повеќе зависи од развојот на енергетските пазари, геополитичките случувања и одржливоста на инвестициите во вештачката интелигенција.

Европската централна банка (ЕЦБ) во октомври 2026 година спроведува нова анкета меѓу монетарните аналитичари, со која ги испитува очекувањата за движењето на каматните стапки, инфлацијата, економскиот раст и финансиските пазари во еврозоната. Истражувањето опфаќа прогнози до 2029 година, како и долгорочни очекувања, а посебно внимание се посветува на можните промени на каматните стапки на претстојните состаноци на ЕЦБ.

Октомвриската анкета, позната како Survey of Monetary Analysts (SMA), е дел од редовното следење на очекувањата на финансиските експерти за монетарната политика и економските движења во еврозоната.

Документот на ЕЦБ опфаќа неколку клучни области: каматните стапки и пазарните услови, програмите за купување обврзници, операциите за рефинансирање на банките, како и прогнозите за инфлацијата, невработеноста и економскиот раст.

Ќе ги зголеми или намали ЕЦБ каматните стапки?

Едно од централните прашања во октомвриското истражување се однесува на очекувањата за каматните стапки на Европската централна банка.

Од аналитичарите се бара да ги проценат идните движења на каматната стапка на депозитните олеснувања, каматата на главните операции за рефинансирање и каматната стапка на маргиналните кредитни олеснувања.

Истражувањето ги опфаќа претстојните состаноци на Управниот совет во октомври и декември 2026 година, како и состаноците во текот на 2027 година.

Посебен дел од анкетата бара аналитичарите да ја проценат веројатноста за различни одлуки на ЕЦБ, вклучително и намалување, задржување или зголемување на депозитната каматна стапка.

Меѓу разгледуваните можности се промени од 10, 25, 50 и 75 базични поени, како и поголеми поместувања.

Ова покажува дека централната банка сака да добие подетална слика не само за најверојатната идна одлука, туку и за ризиците што финансиските пазари ги поврзуваат со различните сценарија.

Под лупа и ЕУРИБОР – важен показател за кредитите

Во октомвриската анкета се бараат и очекувања за тримесечниот ЕУРИБОР, една од најважните референтни каматни стапки на европскиот финансиски пазар.

ЕУРИБОР има особено значење за кредитите со променлива каматна стапка, бидејќи кај дел од кредитните договори се користи како основа за пресметка на каматата.

Промените на овој показател можат да влијаат врз месечните обврски на граѓаните и компаниите кои отплаќаат кредити поврзани со ЕУРИБОР.

Затоа, очекувањата за неговото движење се важни не само за европските банки, туку и за финансиските пазари надвор од еврозоната.

Инфлацијата во фокусот – ЕЦБ бара прогнози до 2029 година

Голем дел од октомвриското истражување е посветен на инфлацијата и економските изгледи во еврозоната.

Во анкетниот документ е наведена инфлација од 3,3 проценти за третиот квартал од 2026 година, додека показателот за базичната инфлација, без енергија и храна, изнесува 2,5 проценти.

Аналитичарите треба да достават прогнози за инфлацијата, економскиот раст и стапката на невработеност за наредните квартали, заклучно со 2029 година.

Посебно се бараат проценки за веројатноста годишната инфлација во 2026, 2027, 2028 и 2029 година да биде над или под нивото од два проценти.

Ова е особено значајно бидејќи среднорочната инфлациска цел на Европската централна банка изнесува два проценти.

Во истражувањето се анализираат и долгорочните инфлациски очекувања, при што аналитичарите треба да ги проценат веројатностите за различни нивоа на инфлацијата.

ЕЦБ ги следи и ризиците од економско забавување

Покрај инфлацијата, Европската централна банка бара проценка за можните ризици врз економскиот раст.

Аналитичарите треба да оценат дали ризиците во периодот од 2026 до 2029 година се насочени кон послаб раст, посилен раст или се релативно избалансирани.

Дополнително, во анкетата се бараат проценки за разликата меѓу реалниот и потенцијалниот економски раст на еврозоната.

Ваквите показатели помагаат да се процени дали економијата работи под своите можности, дали постои ризик од прегревање или дали активноста е блиску до потенцијалното ниво.

Од аналитичарите се бара и да ги наведат најважните ризици што би можеле да влијаат врз нивните прогнози за инфлацијата и економскиот раст.

Под надзор и пазарите на државни обврзници

Октомвриското истражување ги опфаќа и очекувањата за приносите на десетгодишните државни обврзници на Германија, Франција, Италија и Шпанија.

Овие показатели имаат значење за трошоците за задолжување на европските држави и за состојбата на финансиските пазари.

ЕЦБ бара прогнози за октомври 2027 и октомври 2028 година, со што настојува да добие увид во среднорочните очекувања за финансирањето и пазарните ризици.

Истовремено, истражувањето ги следи очекувањата за програмите за купување обврзници APP и PEPP, како и можноста за активирање на инструментот за заштита на преносот на монетарната политика (TPI).

Според почетните податоци наведени во документот, на крајот од третиот квартал на 2026 година вредноста на обврзниците во рамките на APP изнесувала 2.285 милијарди евра, додека кај PEPP изнесувала 1.352 милијарди евра.

Што значат европските камати за Македонија?

Одлуките на Европската централна банка имаат значење и за македонската економија поради трговската и финансиската поврзаност со еврозоната.

Промените на европските каматни стапки можат да влијаат врз трошоците за финансирање на банките, условите за кредитирање на компаниите и движењата на каматните стапки кај кредитите поврзани со европски референтни показатели.

Особено важни се очекувањата за ЕУРИБОР, бидејќи неговите промени можат да се одразат врз дел од кредитите со променлива камата.

Сепак, одлуките на ЕЦБ не се пренесуваат автоматски врз сите кредити во Македонија. Ефектите зависат од домашната монетарна политика, условите на финансискиот пазар и одредбите на поединечните кредитни договори.

Што ќе покажат октомвриските очекувања?

Октомвриската анкета на Европската централна банка претставува важен инструмент за следење на очекувањата на монетарните аналитичари во период на економска неизвесност.

Резултатите од истражувањето можат да дадат дополнителен увид во тоа како финансиските експерти го оценуваат идното движење на инфлацијата, каматните стапки и економскиот раст.

Токму резултатите од истражувањето ќе бидат значајни за согледување на очекувањата на финансиските пазари во пресрет на следните одлуки за европската монетарна политика.

Еврото ја започна новата трговска недела со раст во однос на американскиот долар, закрепнувајќи од најниското ниво во последните 17 месеци. Европската валута во понеделникот, 12 октомври, зајакна за 0,2 проценти и достигна вредност од 1,1217 долари. Сепак, инвеститорите остануваат претпазливи поради политичката и фискалната неизвесност во Франција, високите трошоци за задолжување и очекувањата за нови одлуки на Европската централна банка (ЕЦБ).

Европската валута го започна тргувањето на ниво од 1,1197 долари, а во текот на утринските часови се спушти до 1,1184 долари, пред да закрепне и да достигне 1,1217 долари.

Растот следува по неколкунеделниот притисок врз еврото, кое претходно падна на најниското ниво во последните 17 месеци, од 1,1161 долар.

Во текот на минатата недела, еврото изгуби околу 0,5 проценти од вредноста во однос на американскиот долар, со што забележа пет последователни недели на пад. Ова е најдолгата серија на неделни загуби од 2023 година.

Последното закрепнување делумно се должи на зголемениот интерес за купување евра по пониски цени, но и на привременото смирување на состојбата на францускиот пазар на државни обврзници.

Француската должничка криза останува главен ризик за еврото

Еден од најголемите фактори што влијаат врз вредноста на европската валута е политичката и фискалната неизвесност во Франција, втората најголема економија во еврозоната.

Инвеститорите се загрижени поради високиот буџетски дефицит, растечкиот јавен долг и неизвесноста дали француската влада ќе успее да го усвои буџетот за 2027 година и да спроведе мерки за стабилизирање на јавните финансии.

Во изминатиот период, зголемената загриженост предизвика продажба на француски државни обврзници, што доведе до раст на приносите и поскапување на задолжувањето на државата.

Сепак, на почетокот на оваа недела се забележува одредено смирување на пазарот на обврзници, што придонесе за намалување на притисокот врз еврото.

И покрај тоа, трошоците за задолжување на Франција остануваат високи, а финансиските пазари внимателно ќе ги следат следните политички одлуки и буџетските преговори.

Аналитичарите предупредуваат дека сегашното закрепнување на еврото може да биде само привремено доколку не се постигне напредок во решавањето на француските фискални проблеми.

ЕЦБ пред нова одлука – пазарите очекуваат можно зголемување на каматите

Дополнителна неизвесност создаваат очекувањата за идната монетарна политика на Европската централна банка.

Според проценките на финансиските пазари, постои приближно 50-процентна веројатност ЕЦБ во октомври да ги зголеми каматните стапки за 0,25 процентни поени.

Главниот економист на ЕЦБ, Филип Лејн, неодамна изјави дека засега нема доволно силни докази дека повисоките цени на енергенсите предизвикуваат пошироки и подолготрајни инфлациски притисоци.

Сепак, економските последици од поскапувањето на енергијата остануваат неизвесни, особено во услови на геополитички тензии и нестабилност на светските пазари.

Инвеститорите ги очекуваат новите податоци за инфлацијата, економскиот раст, платите и невработеноста во еврозоната, кои ќе бидат важни за следните одлуки на ЕЦБ.

Евентуалното зголемување на каматните стапки би можело дополнително да го поддржи еврото, но истовремено би ги зголемило трошоците за задолжување на компаниите и граѓаните во еврозоната.

Американскиот долар ослабува, инвеститорите ги очекуваат податоците за инфлацијата

Закрепнувањето на еврото беше потпомогнато и од слабеењето на американскиот долар.

Индексот на доларот, кој ја следи неговата вредност во однос на кошница од водечки светски валути, во понеделникот се намали за 0,2 проценти, оддалечувајќи се од највисокото ниво во последната година и половина.

Слабеењето на американската валута се поврзува со намалениот притисок врз приносите на десетгодишните американски државни обврзници, како и со намалените очекувања за зголемување на каматните стапки од страна на Федералните резерви во октомври.

Во текот на оваа недела, вниманието на финансиските пазари ќе биде насочено кон објавувањето на американските податоци за инфлацијата во септември.

Овие показатели ќе бидат важни за проценката дали Федералните резерви ќе продолжат со рестриктивната монетарна политика или ќе задржат повнимателен пристап во наредниот период.

Што значат промените на еврото за Македонија?

Движењето на еврото во однос на американскиот долар има значење и за македонската економија, особено поради високата трговска поврзаност со Европската Унија и зависноста од увоз на енергенси и суровини.

Со оглед на тоа што денарот одржува стабилен курс во однос на еврото, промените во односот евро-долар влијаат и врз вредноста на денарот во однос на американската валута.

Кога еврото зајакнува во однос на доларот, тоа може да придонесе за намалување на денарската цена на увезените производи што се пресметуваат во долари, доколку останатите пазарни услови се непроменети.

Ова е особено значајно за нафтата и дел од суровините чија цена на меѓународните пазари се изразува во американски долари.

Од друга страна, евентуалното зголемување на каматните стапки од страна на ЕЦБ може да влијае врз условите за финансирање во Европа, а посредно и врз трошоците за задолжување на македонските компании и финансиски институции.

Сепак, промените на европските камати не значат автоматско зголемување на каматите на кредитите во Македонија, бидејќи тие зависат и од домашната монетарна политика и од условите на конкретните кредитни договори.

Ќе продолжи ли растот на еврото?

Иако европската валута ја започна неделата позитивно, финансиските пазари остануваат внимателни.

Понатамошното движење на курсот евро-долар ќе зависи од развојот на политичката и должничката криза во Франција, следните одлуки на ЕЦБ и Федералните резерви, како и од новите економски показатели од двете страни на Атлантикот.

Особено важни ќе бидат сигналите за инфлацијата и каматните стапки, бидејќи тие директно влијаат врз интересот на инвеститорите за двете валути.