Вештачката интелигенција, алтернативните податоци и кредитите вградени директно во дигитални платформи сè побрзо го менуваат начинот на кој банките и финансиските компании проценуваат кој може да добие заем. Токму овие теми ќе бидат во фокусот на MicroBalkans 2026 – „Lending Reimagined“, што на 24 и 25 септември во Скопје ќе собере повеќе од 200 претставници од финансискиот сектор од 15 европски земји.

Но, бројките покажуваат дека ова веќе не е само разговор за иднината. Според најновите податоци што Европската централна банка ги објави на 22 септември, повеќе од 90% од банките под нејзин директен надзор веќе интегрираат вештачка интелигенција во работењето, а 85% користат и генеративна AI. Кај 64% од банките AI се користи за спречување измами и сајбер-криминал.

Претходна детална анализа на ЕЦБ од март годинава покажа дека околу 30% од големите банки во еврозоната веќе користат AI и за credit scoring, односно за процена на кредитоспособноста на клиентите. Речиси 90% тогаш пријавиле некаков вид употреба на AI, а инвестициите во дигитални технологии во 2025 година надминале 4 милијарди евра.

Токму тука се отвора и прашањето за alternative data. Наместо процената да се темели само на класична кредитна историја, плата или финансиски извештаи, новите модели можат да анализираат трансакции, дигитални плаќања, податоци од платформи и деловни активности. IFC во свој извештај од 2026 година оценува дека ваквите податоци можат подобро да ја прикажат економската активност на лица и мали компании кои имаат ограничена или воопшто немаат традиционална кредитна историја.

Ова е особено важно за малите компании. Според извештајот „Financing SMEs and Entrepreneurs 2026“ на OECD, микро, малите и средните претпријатија претставувале најголем сегмент кај fintech-компаниите во анализираните податоци – околу 57% од базата на клиенти и 55% од приходите во 2023 година.

Паралелно расте и embedded lending – модел во кој кредитот се нуди директно во продавница, e-commerce платформа, деловен софтвер или друга дигитална услуга, без клиентот прво да оди во банка. Според проценките на Grand View Research, европскиот пазар на embedded lending би можел да порасне од околу 7,6 милијарди долари во 2026 година на 66,1 милијарди долари во 2033 година, што би значело просечен годишен раст од 36,2%.

И OECD го забележува истиот тренд кај поширокиот пазар на embedded finance. Во Европа тој генерирал проценети 20 до 30 милијарди евра во 2023 година, или околу 3% од вкупните банкарски приходи, а обемот на овој вид финансиски услуги во претходната деценија растел трипати побрзо од директно дистрибуираните кредити. OECD посочува дека електронската идентификација, алтернативните податоци и AI можат дополнително да го автоматизираат кредитното скорирање и да ги намалат трошоците.

Во пресрет на MicroBalkans, претседателот на Групацијата на небанкарски финансиски институции Никола Јошевски изјави дека AI и анализата на податоци можат значително да ги подобрат процената на ризикот, откривањето измами, кредитното скорирање и брзината на одлучување, особено кај клиенти и мали компании со ограничена кредитна историја. Истовремено, тој предупредува дека со поголемото потпирање на алгоритми стануваат поважни приватноста, безбедноста, пристрасноста на моделите и можноста да се објасни зошто одреден клиент добил или не добил кредит.

Токму затоа програмата во Скопје е поставена многу попрактично од класична fintech-конференција. Еден од панелите ќе анализира што реално функционира во дигиталното кредитирање на Западен Балкан, вклучително и credit scoring кога нема доволно податоци или развиен Open Banking. Друг панел ќе отвори прашања за процена на малите компании без ревидирани финансиски извештаи, преку алтернативни податоци, парични текови и индустриски показатели, а предвидена е и дискусија за целосно дигитален „кредит за пет минути“.

Оттука, клучното прашање на MicroBalkans 2026 нема да биде дали AI ќе влезе во кредитирањето – тој процес веќе е започнат. Прашањето е дали банките и небанкарските финансиски компании во регионот ќе можат да ја искористат технологијата за побрзо и попрецизно кредитирање, без притоа да ја загрозат заштитата на клиентите и квалитетот на процената на ризикот.

Иуте Македонија нуди кредит во износ од 120.000 денари со отплата на 46 месечни рати.

Според објавата на компанијата, месечната рата за овој кредит изнесува 4.476 денари.

Од Иуте посочуваат дека средствата може да се искористат за различни лични потреби и планови, а аплицирањето е овозможено преку мобилната апликација Myiute или преку веб-страницата на компанијата.

Понудата е промовирана како можност за полесна реализација на лични желби и потреби.

Корисниците на една од најчесто користените апликации „Viber“ добиваат нов начин за иницирање плаќања и барање пари преку апликацијата, користејќи го само бројот на мобилниот телефон на примачот. Новата услуга е базирана на системот за инстант плаќања „Трансфер“ на Народната банка на Србија.

Функцијата е овозможена преку PayChat четбот, кој им дозволува на корисниците преку размена на пораки во Viber да побараат пари од друг корисник или да иницираат трансфер кон одреден примател.

Иако процесот започнува во апликацијата „Viber“, самата финансиска трансакција не се извршува во апликацијата. Откако корисникот ќе го иницира плаќањето, тој се пренасочува кон безбедната средина на својата апликација за мобилно банкарство, каде што трансакцијата се потврдува и реализира преку услугата „Трансфер“.

Како функционира?

Корисникот преку PayChat може да испрати барање за плаќање или да започне трансфер до друг корисник, при што бројот на мобилниот телефон е доволен за идентификација на примачот.

За реализација на плаќањето, „Viber“ користи технологија на длабока врска (deep linking), која овозможува процесот започнат во една апликација да продолжи во друга дигитална услуга.

На овој начин, „Viber“ има улога на комуникациски канал за иницирање на плаќањето, додека финансиската трансакција се реализира преку постојната инфраструктура за моментални плаќања и мобилното банкарство на корисникот.

Народната банка на Србија, во соработка со учесниците во системот IPS NBS, има воспоставено стандард кој им овозможува на давателите на платежни услуги да иницираат плаќања преку услугата „Трансфер“ и од други апликации и дигитални решенија.

За корисниците ова значи поедноставен начин за започнување на плаќања и барања за пари, без потреба од рачно внесување на повеќе податоци, додека самото плаќање останува во рамките на мобилното банкарство и постојната платежна инфраструктура.

Фото: webinfo.rs