На Волстрит во вторникот индексот Nasdaq достигна ново рекордно ниво, поттикнат од растот на акциите на производителите на чипови, додека Dow Jones забележа пад.

Dow Jones се намали за 0,36 отсто, на 51.863 поени, додека S&P 500 остана речиси непроменет на 7.764 поени. Nasdaq, пак, порасна за 0,45 отсто, на 27.244 поени.

Растот на Nasdaq главно се припишува на зголемувањето на цените на акциите на компаниите од секторот за чипови, во услови на очекувања дека технолошките компании ќе продолжат со големи инвестиции во развојот на вештачката интелигенција.

Сепак, инвеститорите останаа внимателни. Во шест од 11-те најважни сектори во рамки на S&P 500 акциите забележаа пад, а најголемо намалување имаше во финансискиот сектор, од 1,7 отсто, и во комуникацискиот сектор, од 0,8 отсто.

Во фокусот на пазарите беше и позитивниот прием на AI асистентот „Muse“ на Meta Platforms, кој може да испраќа електронска пошта и да извршува трансакции во име на корисниците. Неговиот успех дополнително го поттикна растот на акциите на компаниите поврзани со вештачката интелигенција.

Во Азија, поголемиот дел од берзите во средата забележаа раст, додека доларот дополнително зајакна во однос на кошницата валути. MSCI индексот на азиско-пацифичките акции беше во плус од 0,3 отсто, шести ден по ред.

Банкарскиот сектор во регионот има доволно искуство и капацитет успешно да одговори на актуелните и идните предизвици, а клучот е во правилното управување со промените, инвестициите во технологијата и задржувањето на човечкиот пристап кон клиентите.

Ова го истакна Фатих Шахбаз од Халкбанк АД Скопје, кој учествуваше како говорник на 25. Годишна конференција на Македонската берза.

Според Шахбаз, банките не можат да ги контролираат сите глобални промени, но можат успешно да управуваат со нив доколку навремено и правилно реагираат.

„Банкарскиот сектор во нашиот регион има силно искуство и капацитет да одговори на сегашните и идните предизвици“, порача Шахбаз.

Посебен акцент во неговото излагање беше ставен на рамнотежата меѓу технологијата и човечкиот фактор. Халкбанк продолжува да инвестира во дигитализација и напредни технолошки решенија, но според Шахбаз, технологијата треба пред сè да биде во функција на клиентите.

„Технологијата треба да им обезбеди удобност на луѓето, а не да ги оддалечи од банката. Во ерата на дигитализацијата, емпатијата, довербата и личните односи се повредни од кога било“, истакна Шахбаз.

Третиот важен принцип е континуираната поддршка на реалната економија. Во услови кога глобалните синџири на снабдување се менуваат, а трошоците и неизвесноста растат, Халкбанк ќе продолжи со своите активности во Македонија преку партнерски пристап кон клиентите и компаниите.

Тоа, според Шахбаз, значи банка која ги разбира бизнисите на своите клиенти, размислува долгорочно и обезбедува сигурност и во сложени економски услови.

На крајот, тој потенцираше дека водењето банка во 21 век не се сведува само на финансиските резултати.

„Оваа должност значи и голема одговорност кон економијата, општеството и средината во која работиме“, порача Фатих Шахбаз.

Кога Живко Мукаетов во 2006 година застана на чело на „Алкалоид“, имаше само 32 години. Денес, две децении подоцна, токму неговото назначување го издвојува како една од поризичните одлуки во поновата историја на компанијата. Ризикот, сепак, беше проследен со период во кој „Алкалоид“ од компанија првенствено ориентирана кон домашниот и регионалните пазари прерасна во фармацевтска компанија со сè поголемо меѓународно присуство.

За патот што компанијата го помина во изминатите две децении, клучните одлуки што го одредиле нејзиниот развој и следната фаза од меѓународната експанзија, Мукаетов зборуваше на 25. Годишна конференција на Македонската берза во Охрид, во разговор со извршниот директор на Берзата, Иван Штериев.

Мукаетов во „Алкалоид“ влегол во 1999 година, почнувајќи ја кариерата во маркетинг. Седум години подоцна бил назначен за генерален директор, а во 2007 година и за претседател на Управниот одбор.

Наместо големи кадровски промени по преземањето на раководната позиција, пристапот бил да се зачува искуството што веќе постоело во компанијата и истовремено да се внесе нова енергија, особено во продажбата.

„Од денешна перспектива сметам дека беше многу мудро што направивме една навистина здрава комбинација на искуство и младост. Имавме искусни луѓе со квалитети и вредности со кои заедно градевме, а од друга страна, особено во продажбата, внесовме нова енергија и луѓе кои доаѓаа и од други фармацевтски и успешни компании во Македонија. Сметам дека тој микс, без некои длабоки резови, даде резултат“, рече Мукаетов.

Резултатите од тој развој денес се мерат и со значително поголеми приходи и со присуство на повеќе странски пазари. За годинава, очекувањата се продажбата да достигне меѓу 355 и 360 милиони евра.

„Имаме доста предизвици што треба да ги надминеме. Сепак, кога сè ќе се земе предвид, јас сум задоволен и очекуваме годината да ја завршиме некаде во рамките на планираната продажба. Тоа би требало да биде меѓу 355 и 360 милиони евра“, наведе Мукаетов.

Одлуките што го менувале „Алкалоид“

Растот не дошол само преку зголемување на производството и продажбата. Во различни периоди компанијата морала да носи одлуки кои значително влијаеле врз нејзиниот иден правец.

Една од нив била изборот на фармацевтското портфолио. Во период кога една од можните насоки изгледала многу поголема и комерцијално попривлечна, компанијата одлучила да се концентрира на сегментите во кои веќе имала знаење, технологија и производствени капацитети. Од денешна перспектива, токму таа одлука се покажала како една од важните основи за понатамошниот развој.

Следувал уште еден голем чекор, воведувањето на SAP во 2007 година. Во тоа време станувало збор за сериозен организациски предизвик, со оглед на обемот и комплексноста на компанијата.

Според Мукаетов, значењето на SAP било многу поголемо од обична промена на информатичкиот систем.

„Таа имплементација ја смени културата на компанијата. Тоа е систем кој е прилично ригиден и не ви дава многу можности доколку културолошки не се приспособите и не го доработите на вистински начин“, истакна тој.

Од еден производ до околу илјада регистрации во ЕУ

Еден од најзначајните чекори во интернационализацијата бил влезот на пазарот на Европската Унија. Наместо компанијата сама да го совладува сложениот регулаторен процес, „Алкалоид“ тогаш започнал соработка со британска агенција која имала улога на ментор.

Резултатот најпрво бил еден регистриран производ. Денес бројката е сосема поинаква.

„Благодарение на нивното менторство, тогаш Велика Британија беше дел од Европската Унија, успеавме да го добиеме првиот производ регистриран во ЕУ, денес имаме околу илјада. Во меѓувреме отворивме наменска компанија во Љубљана која работи исклучиво за операциите во Европската Унија“, рече Мукаетов.

Токму меѓународното ширење треба да биде еден од главните двигатели на следната фаза од растот. Компанијата веќе подготвува отворање подружница во Варшава, а на листата потенцијални следни пазари се Узбекистан и Чешка.

Амбициите, сепак, не завршуваат во Европа.

„Веќе сме во подготовки за отворање нова компанија, подружница во Варшава, и се надеваме дека до крајот на годината ќе ја отвориме. Следниот таргет е Узбекистан, Чешка, сакаме да видиме дали би можеле нешто да направиме и во Јужна Америка и во некои земји од Северна Африка“, рече Мукаетов.

Искуството на компанијата покажало дека директното присуство на странските пазари носи поинакви можности отколку работењето исклучиво преку локални партнери.

„Различно е кога сте со свој тим присутни на некој пазар, а сосема различно кога чекате партнер да ја заврши работата за вас“, нагласи тој.

Повеќе од 6.000 акционери значат и поголема одговорност

„Алкалоид“ има повеќе од 6.000 акционери, поради што резултатите и одлуките на компанијата се под постојано внимание на инвеститорската јавност.

За Мукаетов, тоа не претставува недостаток. Напротив, јавниот карактер на компанијата создава дополнителна одговорност и дисциплина при носењето одлуки.

„Јавноста значи поголема одговорност, во секој случај. Тука е корпоративното управување, одлуките не ги носи еден човек, туку тоа е тимска активност на одговорни менаџери“, рече тој.

Таквиот модел, според него, го намалува притисокот компанијата да се води исклучиво од краткорочните резултати.

„За нас лично тоа е од голема корист, затоа што размислуваме долгорочно. Не трчаме по некакви краткорочни резултати, туку гледаме стратегиски каде е компанијата и како треба да се позиционираме“.

Зошто македонските компании сè уште ја избираат банката пред Берзата?

Во разговорот беше отворено и прашањето за релативно малото користење на пазарот на капитал од страна на домашните компании.

Според Мукаетов, причините треба да се бараат и во традиционалниот начин на финансирање на македонскиот бизнис. Кога на компаниите им се потребни дополнителни средства, првата адреса најчесто е банка.

„Има култура на позајмување средства од банките, тие се првата опција за обезбедување средства. Има и култура кај сопствениците дека сакаат сè да имаат под контрола. Но, мислам дека треба да се најде начин да се охрабрат“, рече Мукаетов.

Отворањето кон пазарот на капитал, според него, не треба да се гледа само како начин за обезбедување средства. Тоа може да биде и механизам преку кој компаниите ќе го подобрат корпоративното управување и ќе станат потранспарентни.

„Мислам дека тоа би било за доброто на компаниите, дека ќе го подигне нивото на квалитетно корпоративно управување и ќе им даде пристап до многу поголема јавност и многу повеќе можности за обезбедување средства“.

Но, за да се промени сегашната култура, потребни се успешни домашни примери.

„Сите чинители треба да поработат на тоа. Ако тргне еден добар пример, веројатно ќе повлече и други. Кога секоја година на Берза доаѓаат нови компании, тоа ги охрабрува и другите дека тоа е добра можност, а не нешто што е крај на светот“, посочи Мукаетов.

Нови пазари ќе има, но потребни се и нови научници

Паралелно со географското ширење, следниот голем предизвик за „Алкалоид“ е развојот на нови производи.

Истражувањето и развојот стануваат сè поважен дел од стратегијата на компанијата, но токму тука се појавува ограничување кое не може да се реши само со инвестиции во нова опрема и капацитети – достапноста на висококвалификуван кадар.

Компанијата веќе размислува дали домашниот пазар може да обезбеди доволно научници за следната фаза од развојот или ќе мора да бара поинакви решенија.

„Сега сме пред дилема колку можеме да извлечеме од тоа што Македонија го нуди, а дали во некоја идна фаза не треба да донесеме истражувачи од Азија за да го засилат нашиот тим тука, или евентуално да бараме некоја варијанта за институт надвор“, рече Мукаетов.

За фармацевтска компанија која сака да расте на меѓународните пазари, според него, континуираното создавање нови производи не е избор, туку предуслов за опстанок на долг рок.

„Доколку немате истражување и развој, немате нови конкурентни производи и објективно нема да можете долгорочно да бидете конкурентни“.

Дваесет години по одлуката 32-годишниот Мукаетов да го преземе раководењето со компанијата, „Алкалоид“ се наоѓа пред нова серија одлуки што треба да го определат неговиот следен развоен циклус. Овојпат предизвикот е поголем: да се продолжи растот на европските пазари, да се отвори простор во нови региони, да се зголемат истражувачко-развојните капацитети и притоа да се обезбедат луѓето што треба да го носат тој развој.