Цените на горивата и мазивата за патничкиот транспорт во Европската Унија во септември 2026 година се зголемиле за 31,4 отсто на годишно ниво, покажуваат најновите податоци на Евростат. Ова е трет последователен месец на раст на цените, што дополнително ги зголемува транспортните трошоци и финансискиот притисок врз граѓаните и компаниите низ Европа.

Според податоците на Евростат, поскапувањето на горивата забрзува од месец во месец. Во јули годишниот раст изнесувал 16,9 отсто, во август достигнал 23,8 отсто, додека во септември се искачил на 31,4 отсто. Во дури 26 земји членки на ЕУ, годишниот раст на цените во септември бил повисок отколку во претходните два месеца.

Најголемо поскапување е регистрирано во Бугарија, каде што цените пораснале за 42,2 отсто, по што следуваат Естонија со 40,6 отсто и Литванија со 40,2 отсто.

Во уште 12 земји членки на ЕУ, годишниот раст на цените надминал 30 отсто, при што зголемувањето се движело од 37,5 отсто во Чешка до 30,3 отсто во Португалија.

Од друга страна, најмало поскапување е забележано во Унгарија, каде што цените се зголемиле за 6,9 отсто. Следуваат Ирска со раст од 17,7 отсто и Шведска со 19,9 отсто.

Дизелот и бензинот продолжуваат да поскапуваат

На месечно ниво, во септември цените на дизелот во ЕУ се зголемиле во просек за 5,9 отсто, додека бензинот поскапел за 6,7 отсто во споредба со август.

За споредба, во август дизелот бил поскап за 8,3 отсто во однос на јули, а бензинот за 3,3 отсто.

Цените на дизелот се зголемиле во 26 земји членки на Унијата. Најголем месечен раст е забележан во Шведска, од 12,8 отсто, по што следуваат Латвија со 10,3 отсто и Полска со 9,7 отсто.

Најмало зголемување на цените на дизелот е регистрирано во Шпанија, од 2,4 отсто, Хрватска со 2,5 отсто и Романија со 3 отсто.

Сличен тренд е забележан и кај бензинот, чии цени пораснале во 26 земји членки. Најголемо поскапување има во Шведска, од 13,8 отсто, Полска со 9,7 отсто и Естонија со 9,5 отсто.

Најнизок месечен раст на цените на бензинот е забележан на Кипар, од 3,8 отсто, во Романија од 4,2 отсто и во Словенија од 4,6 отсто.

Растот на цените на горивата создава дополнителен притисок врз европската економија

Континуираното поскапување на горивата претставува дополнителен товар не само за возачите, туку и за транспортниот сектор, индустријата и трговијата низ Европската Унија.

Повисоките трошоци за енергија и транспорт директно влијаат врз работењето на компаниите, а дел од зголемените расходи може да се пренесат и врз крајните потрошувачи преку повисоки цени на производите и услугите.

Во услови на забрзан раст на цените на горивата, економските политики на земјите членки се соочуваат со предизвикот да обезбедат рамнотежа меѓу заштитата на животниот стандард на граѓаните и стабилноста на енергетскиот пазар.

Министерството за финансии на Северна Македонија денеска реализираше три аукции на државни хартии од вредност, преку кои беа продадени записи и обврзници во вкупна вредност од 7,1 милијарда денари, односно приближно 115,1 милион евра. Каматните стапки на издадените хартии од вредност се движат од 4,25% до 5,2%, во зависност од рокот на достасување.

Според информациите што ги објави регионалниот финансиски портал SeeNews, Министерството за финансии на 20 октомври 2026 година спроведе три одделни аукции на државни хартии од вредност со рокови на достасување од една, две и 15 години.

Најголемиот дел од средствата беа обезбедени преку едногодишни државни записи, додека преостанатиот износ се однесува на двегодишни записи и долгорочни државни обврзници.

Најголем интерес за едногодишните државни записи

На аукцијата на едногодишни државни записи беа продадени хартии од вредност во износ од 3,42 милијарди денари, со купонска каматна стапка од 4,25%.

Овие записи ќе достасаат на 20 октомври 2027 година.

Истовремено, преку аукцијата на двегодишни државни записи беа обезбедени 2,15 милијарди денари, со каматна стапка од 4,6% и рок на достасување на 22 октомври 2028 година.

Кај долгорочните државни обврзници со рок на достасување од 15 години, Министерството за финансии продаде хартии од вредност во вредност од 1,52 милијарди денари, со купонска каматна стапка од 5,2%.

Обврзниците ќе достасаат на 22 октомври 2041 година.

Преглед на реализираните аукции

Целосно реализиран понудениот износ

Податоците од аукциите покажуваат дека целиот понуден износ на државни хартии од вредност бил продаден.

Кај едногодишните записи понудениот и реализираниот износ изнесувал 3.422,36 милиони денари, додека кај двегодишните записи изнесувал 2.145,79 милиони денари.

Кај 15-годишните обврзници биле понудени и продадени 1.523,1 милион денари.

Вкупната вредност на реализираните три аукции изнесува 7.091,25 милиони денари.

Според објавените податоци, вкупните доставени понуди биле еднакви на понудените количини кај сите три инструменти, што значи дека не е забележана дополнителна побарувачка над понудениот износ.

Народната банка ги спроведува аукциите во име на Министерството за финансии

Аукциите на државните хартии од вредност се спроведуваат преку Народната банка во име на Министерството за финансии.

Продажбата се реализира преку аукции по обем, при што цената и купонската каматна стапка се однапред утврдени, а примарните учесници доставуваат понуди за количината што сакаат да ја купат.

Државните хартии од вредност претставуваат инструмент преку кој државата обезбедува финансиски средства од домашниот пазар на капитал.

Истовремено, тие претставуваат можност за инвестирање за овластените пазарни учесници и инвеститорите што имаат пристап до овие инструменти.

Што покажуваат каматните стапки?

Разликите во каматните стапки на трите инструменти ја одразуваат различната рочност на државните хартии од вредност.

Најниската камата од 4,25% е утврдена за едногодишните записи, додека највисоката стапка од 5,2% се однесува на 15-годишните државни обврзници.

Повисоката камата кај долгорочните инструменти вообичаено е поврзана со подолгиот период на инвестирање и со ризиците што произлегуваат од промените на пазарните услови во текот на времето.

Со денешните три аукции, државата обезбеди приближно 115 милиони евра преку домашниот пазар на државни хартии од вредност, при што целиот понуден износ беше успешно реализиран.

Бакарот годинава бележи значително подобри резултати од златото на светските пазари, поттикнат од зголемената побарувачка во секторите на вештачката интелигенција, енергетската инфраструктура и одбранбената индустрија. И покрај неизвесноста на технолошките берзи, инвеститорите сметаат дека растот на цената на овој индустриски метал има потенцијал да продолжи.

Според податоците што ги објави CNBC, цената на бакарот од почетокот на годинава пораснала за 15,8 отсто, додека во последните 12 месеци бележи раст од над 30 отсто. За споредба, фјучерсите на златото од почетокот на годината се намалени за 4,11 отсто, а во последните 12 месеци за 4,52 отсто.

Бакарот, кој има широка примена во електрониката, градежништвото, транспортот и енергетиката, сè повеќе добива стратешко значење за државите и индустриите. Растечката потреба од сигурно снабдување со овој метал е еден од главните фактори што ја поддржуваат неговата цена.

Вештачката интелигенција и одбранбената индустрија ја зголемуваат побарувачката

Извршниот директор на рударската компанија Ivanhoe Electric, Тејлор Мелвин, во изјава за CNBC посочува дека металите кои досега се сметаа за критични суровини сè повеќе стануваат стратешки ресурси за националната безбедност, економскиот развој и технолошката инфраструктура.

„Ова е навистина добар период за рударството на бакар на глобално ниво, а особено во САД“, изјави Мелвин, нагласувајќи дека земјите и компаниите сè повеќе настојуваат да обезбедат стабилен пристап до клучните метали.

Посебен придонес за растот на побарувачката имаат инвестициите во дата-центри и инфраструктура за вештачка интелигенција. Според Мелвин, побарувачката за бакар во овие сектори е релативно нееластична, односно помалку чувствителна на промените во неговата цена.

Тој објаснува дека големите технолошки компании тешко би се откажале од инвестиција во голем дата-центар само поради поскапувањето на бакарот.

Слична е ситуацијата и во одбранбената индустрија, каде што растечките буџети за национална безбедност создаваат дополнителна потреба од овој метал.

Иако во последниот период технолошките акции се соочуваат со притисок поради загриженоста на инвеститорите околу одржливоста на големите вложувања во вештачката интелигенција, Мелвин смета дека тоа не мора негативно да се одрази врз долгорочната побарувачка за бакар.

Според него, падот на берзанските вреднувања на технолошките компании не значи и запирање на инвестициите во инфраструктурата, кои продолжуваат да создаваат нови потреби од индустриски метали.

Американските царини дополнително го усложнуваат пазарот

Дополнителен фактор што влијае врз цената на бакарот е неизвесноста околу можните американски царини за увоз на рафиниран бакар.

Американското Министерство за трговија во 2025 година предложи воведување царина од 15 отсто, со почеток од 1 јануари 2027 година, но според информациите наведени во извештајот, сè уште нема јавно објавена конечна одлука.

Можноста за воведување царини веќе влијае врз глобалните текови на трговијата и складирањето на бакарот.

Иан Пајл, висок инвестициски директор во Aberdeen Investments, посочува дека поради очекувањата за царини значителен дел од светските резерви на бакар се складирани во САД, при што останува неизвесно колку од тие количини ќе бидат достапни за остатокот од глобалниот пазар.

Истовремено, резервите на бакар во Кина се на исклучително ниско ниво, додека премиите што купувачите ги плаќаат за физичка испорака растат.

Ограничената понуда може дополнително да ја зголеми цената

Според проценките на Aberdeen Investments, бакарот е еден од најизразените примери на пазар каде што понудата сè потешко успева да ја следи побарувачката.

Во анализата објавена на 15 октомври, Пајл оценува дека ќе бидат потребни повисоки и долгорочно одржливи цени за да се поттикнат доволно нови инвестиции во производството.

Иако постои ризик од краткорочни корекции на цената, особено во периодот на објавување одлуки за американските царини, инвестициските аналитичари остануваат оптимисти во однос на долгорочните пазарни изгледи.

Растечките инвестиции во електроенергетски мрежи, дата-центри, одбранбена инфраструктура и технолошки капацитети, во комбинација со ограничената понуда, би можеле дополнително да ја зацврстат позицијата на бакарот како еден од најзначајните стратешки метали во светската економија.

Со раст од речиси 16 отсто од почетокот на годината, бакарот засега го надминува златото според берзанските перформанси, потврдувајќи дека индустриските метали добиваат сè поголема важност во услови на забрзана технолошка трансформација и зголемени геополитички ризици.