Од 12 октомври 2025 година започнува да важи новиот систем за евидентирање на влезови и излези (EES) од Европската унија, што значи дека сите кои не се државјани на некоја од земјите членки на ЕУ, каде што спаѓа и Црна Гора, ќе мора да почитуваат одредени правила и процедури пред да заминат на кратко патување во некоја од земјите на Унијата.

Европските земји што го користат EES ќе го воведуваат системот постепено на своите надворешни граници. Тоа значи дека собирањето на податоците ќе започне постепено на граничните премини, со целосна примена до 10 април 2026 година, се наведува на веб-страницата europa.rs.

Системот за влез и излез (EES) претставува автоматизиран ИТ систем за регистрација на државјани од земји кои не се членки на ЕУ, а кои патуваат во некоја од земјите за пократок период, секој пат кога ќе ја преминат надворешната граница на било која од следниве европски земји кои го користат системот: Австрија, Белгија, Бугарија, Хрватска, Чешка, Данска, Естонија, Финска, Франција, Германија, Грција, Унгарија, Исланд, Италија, Летонија, Лихтенштајн, Литванија, Луксембург, Малта, Холандија, Норвешка, Полска, Португалија, Романија, Словачка, Словенија, Шпанија, Шведска и Швајцарија.

За потребите на EES, „државјанин кој не е од ЕУ“ подразбира – патник кој нема државјанство на ниту една земја од Европската унија или државјанство на Исланд, Лихтенштајн, Норвешка или Швајцарија.

„Краток престој“ значи до 90 дена во кој било период од 180 дена. Овој период важи како единствен за сите европски земји кои го користат EES.

Влезовите и излезите, како и одбивањата на влез, ќе бидат електронски забележани во системот.

Кои се предностите?

Како што е наведено, EES постепено ќе ги замени печатите во пасошите со дигитален систем кој ќе бележи кога патниците влегуваат и излегуваат, забрзувајќи ја контролата на границите и помагајќи им на службите да работат поефикасно.

Главните предности на системот се:

побрзо и полесно патување низ границите, помалку време за проверки благодарение на опции за самопослужување и можност за претходно доставување на податоци, спречување на нерегуларни миграции, прекорачен престој, користење лажни идентитети или злоупотреба на безвизен режим, подобар пристап на граничните и безбедносните служби до податоци за патниците, со цел полесно откривање на безбедносни ризици и поддршка во борбата против криминал и тероризам.

Што е потребно за преминување на границата?

Ако за првпат доаѓате на граничен премин од почетокот на примената на EES, ќе треба да ги доставите вашите лични податоци. Службениците ќе ги скенираат вашите отпечатоци од прсти или ќе направат фотографија од вашето лице. Овие информации ќе бидат зачувани во дигитално досие.

Овој процес може да биде побрз ако однапред регистрирате одредени податоци, преку:

– специјална опрема („самопослужен систем“), ако е достапна на преминот;

– мобилна апликација, ако ја обезбедува земјата на доаѓање или заминување.

Доколку границата сте ја преминале веќе еднаш по започнување на примената на EES, вашите податоци веќе ќе бидат зачувани во системот, па службениците само ќе ги верификуваат.

На кого не се однесува?

Системот не важи за:

– државјаните на европските земји што користат EES, како и Кипар и Ирска,

– државјаните на трети земји со дозвола за престој и врска со државјанин на ЕУ,

– носителите на долгорочни визи, државјаните на Андора, Монако и Сан Марино, како и сопствениците на пасоши издадени од Ватикан,

– лица со дипломатски или специјални привилегии, прекугранични работници, членови на екипажи,

– лица со посебни дозволи за пограничен сообраќај, и други специфични категории.

Повеќе информации за системот може да се најдат на порталот europa.rs или на europa.eu.

EES е дел од пакетот на ЕУ за „паметни граници“, кој го вклучува и системот за информации и одобрување на патувања (ETIAS). Очекувањата се ETIAS да стане оперативен во последниот квартал на 2026 година, а надоместокот за одобрување патување за државјани на трети земји неодамна беше зголемен од 7 на 20 евра.

(Извор: Банкар.ме)