Банки
Централните банки предупредуваат: Бумот на вештачката интелигенција финансиран со долг носи ризик од нова криза
Брзиот раст на инвестициите во вештачка интелигенција сè повеќе се претвора во потенцијален финансиски ризик, предупредува Банката за меѓународни порамнувања (BIS), институција позната како банка на централните банки.
Во извештајот се наведува дека прекумерните вложувања во нови AI дата-центри, сложените финансиски аранжмани и недоволно транспарентните врски меѓу технолошките гиганти, небанкарските кредитори и компаниите што градат инфраструктура може да го зголемат ризикот од нарушувања слични на глобалната финансиска криза од 2008 година.
BIS предупредува дека финансиската стабилност би можела да биде загрозена доколку пукне таканаречениот AI балон. Ако големите технолошки компании ги забават или запрат агресивните капитални вложувања, голем број должници во синџирот на снабдување би можеле да се соочат со проблеми во надоместување на изгубените приходи и отплата на долговите.
„Непроѕирноста на финансирањето на AI секторот дополнително ги зголемува овие ранливости“, наведува BIS.
Генералниот директор на BIS, Пабло Ернандез де Кос, посочи дека останува отворено прашањето дали бумот на вештачката интелигенција ќе донесе пошироки придобивки за економијата. Според него, промената на сегашниот оптимизам околу AI би можела да има сериозни макроекономски последици.
„Еден од ризиците е големите вложувања во AI инфраструктура да станат претерани, бидејќи секоја компанија се обидува да ги надмине конкурентите и да освои поголем пазарен удел“, изјави Ернандез де Кос.
Предупредувањето на BIS е едно од најострите досега во однос на ризиците што се кријат зад експанзијата на секторот за вештачка интелигенција. Банката на Англија претходно предупреди дека цените на акциите се растегнати до нивоа што не се видени од финансиската криза, додека Меѓународниот монетарен фонд ги спореди вреднувањата поврзани со AI со претераните очекувања од периодот на dot-com балонот.
Големите технолошки компании и AI играчи сè повеќе се потпираат на комплексни модели на финансирање. Тимовите што развиваат модели на вештачка интелигенција често добиваат заеми од производители на чипови, за потоа да ги купат токму нивните чипови. Таквите кружни аранжмани можат краткорочно да го поттикнат растот, но го зголемуваат ризикот ако побарувачката се покаже послаба од очекуваното.
Во финансирањето на AI дата-центрите силно влегуваат и приватни кредитни фондови, односно дел од таканареченото банкарство во сенка. Станува збор за финансирање во кое компаниите се задолжуваат кај фондови и private equity куќи, наместо кај традиционални банки.
BIS наведува дека глобалната економија засега ги издржала американските царини, војната со Иран и други геополитички шокови, делумно благодарение на силниот раст на технолошките акции. Истовремено, сепак, растат опасностите поврзани со инфлацијата и шпекулативните вложувања во вештачка интелигенција.
Во извештајот инвестицискиот бран во AI се споредува со претходни периоди на прекумерни вложувања, меѓу кои dot-com бумот, британската железничка манија од 19 век и „лудите дваесетти“ пред Големата депресија.
Пазарите веќе покажуваат знаци на нервоза. Акциите поврзани со AI бумот во САД и Азија последните денови силно осцилираат, додека глобалните технолошки акции паднаа откако Apple најави раст на цените поради повисоките трошоци за чипови.
BIS предупредува и дека застојот во изградбата на дата-центри или недостигот на чипови може да го загрозат продолжувањето на AI бумот. Веќе сега дел од компаниите за вештачка интелигенција го ограничуваат пристапот до своите најнапредни алатки во периоди на најголема побарувачка, бидејќи немаат доволно компјутерски капацитети.
Пораката на централните банкари не е дека вештачката интелигенција нужно ќе предизвика криза, туку дека околу неа се создава сè покомплексен финансиски екосистем. Ако очекуваните приходи, продуктивноста и побарувачката за AI услуги не го оправдаат обемот на вложувањата, ризикот нема да остане ограничен само на технолошкиот сектор.
Тој би можел да се прелее врз кредитните пазари, фондовите, добавувачите на опрема, градителите на дата-центри и инвеститорите кои во последните години AI бумот го гледаа како речиси сигурна инвестиција.
Банки
4 милиони евра за енергетски поефикасни домови: НЛБ Банка со нова кредитна линија од Европската банка за обнова и развој
НЛБ Банка преку нова кредитна линија во износ од 4 милиони евра ја зајакнува поддршката и го проширува пристапот на домаќинствата до зелено финансирање за енергетски поефикасни домови. Средствата се обезбедени во соработка со ЕБОР во рамките на програмата GEFF III REpower Residential на Западен Балкан, а ќе се пласираат преку Банката. Наменети се за зелени инвестиции што придонесуваат за енергетски поефикасни, поодржливи и покомфорни домови, овозможувајќи конкретни придобивки за граѓаните – намалени трошоци и подобрен квалитет на живеење.
Во време кога енергетската ефикасност и одговорното користење на ресурсите стануваат сè поважен дел од секојдневието, ваквата финансиска поддршка отвора можност повеќе домаќинства да ги реализираат потребните подобрувања во своите домови – изолација, нови прозори и врати, котли, топлински пумпи, сончеви колектори за топла вода, фотоволтаични системи или други енергетски ефикасни решенија.Сите овие технологии директно придонесуваат за пониски трошоци на домаќинствата, поголема удобност и порационална потрошувачка.
НЛБ Банка во своето портфолио веќе нуди зелени кредити наменети за поддршка на одржливи и еколошки решенија, а новата кредитна линија од 4 милиони евра од ЕБОР претставува зајакнување на оваа определба.
Дополнителна придобивка на овие кредити е повратот на средства, кофинансиран од Европската Унија, кој може да изнесува и до 20% од вкупната инвестиција. На овој начин, зелените кредити стануваат практичен инструмент преку кој енергетската ефикасност, одржливоста и заштитата на животната средина се претвораат во реални и достижни решенија за секое домаќинство.
Придобивки од „зелените“ инвестиции во домот
Кога домот троши помалку енергија, преку намалените сметки, придобивките се чувствуваат веднаш. Долгорочно, тие имаат и пошироко значење. Секоја инвестиција што ја намалува потребата од енергија придонесува и за помала потрошувачка на ресурси, помал притисок врз енергетскиот систем и помало влијание врз животната средина. Во Македонија, ваквите вложувања се особено значајни имајќи ја предвид потребата од обновување и модернизација на станбениот фонд.
Токму затоа, зеленото финансирање има сè поважна улога во претворањето на одржливоста од концепт во конкретна одлука за секое домаќинство. Со соодветна финансиска поддршка, граѓаните можат полесно да направат чекор кон зелени решенија.
*GEFF програмата на ЕБОР во Западен Балкан е кофинансирана од европската Унија преку инвестициската рамка за Западен Балкан, Австрија, јапонија, данска и швајцарија преку Партнерството со високо влијание врз климатската акција (HIPCA).
Анализи
ЕЦБ: Готовината и натаму е најприфатен начин на плаќање во еврозоната
Готовината останува најшироко прифатениот начин на плаќање на физичките продажни места во еврозоната, и покрај силниот раст на мобилните и другите дигитални плаќања, покажува ново истражување на Европската централна банка.
Според резултатите, готовина прифаќаат 92 отсто од компаниите што продаваат стоки и услуги на физички локации, наспроти 90 отсто во 2024 година. Од ЕЦБ оценуваат дека со тоа е запрен падот на прифаќањето на готовината забележан за време и по пандемијата.
Платежни картички прифаќаат 88 отсто од компаниите, што е приближно исто ниво како пред две години. Најголем раст има кај мобилните плаќања, чија прифатеност се зголемила од 36 на 68 отсто.
Готовината е најзастапена во трговијата, рестораните и хотелите, каде што ја прифаќаат 93 отсто од анкетираните компании. Во секторот на уметноста, забавата и рекреацијата уделот е понизок и изнесува 84 отсто.
Меѓу земјите од еврозоната, највисока стапка на прифаќање на готовината имаат Грција и Италија, со по 99 отсто, додека најниска е во Белгија со 81 отсто и Кипар со 76 отсто.
Од компаниите што веќе примаат готовина, 92 отсто очекуваат дека ќе продолжат да го прават тоа и во следните пет години. Како главни предности ги наведуваат приватноста и сигурноста, а како недостатоци ризикот од грешки при враќање кусур, безбедносните ризици и можноста за внатрешни измами.
Истражувањето опфатило 8.205 компании во сите 21 земја од еврозоната, а било спроведено од февруари до април 2026 година.
Банки
Иран наскоро ќе се приклучи на Новата развојна банка на БРИКС
Иран наскоро ќе стане членка на Новата развојна банка (NDB), финансиска институција основана од земјите-членки на БРИКС, соопшти гувернерот на иранската централна банка, Абдолнасер Хемати.
Хемати, кој учествува на состанок на гувернерите на централните банки на земјите од БРИКС во Индија, оцени дека формирањето на Новата развојна банка е еден од најзначајните резултати од соработката во рамките на групата.
Тој посочи дека соработката меѓу членките сè повеќе се проширува и во областа на монетарната и банкарската политика, како и во дигиталната економија.
Иран се залага и за зголемување на меѓусебната трговија меѓу земјите од БРИКС, поголема употреба на националните валути во плаќањата и развој на билатерална и трилатерална монетарна соработка.
На состаноците во Индија се разгледуваат и механизми за олеснување на трговијата, намалување на зависноста од американскиот долар во регионалните плаќања и поголема употреба на домашните валути меѓу членките на БРИКС.
-
Интервјуапред 2 месециДигитализацијата и довербата се двигатели на новото банкарство – Беркан Имери во FinSight
-
Продуктипред 1 месецИднината на банкарството е во доброто корисничко искуство
-
Банкипред 2 месециХалкбанк носи пристап до Истанбулската берза и до нови можности за раст на капиталот
-
Останатопред 2 месециОд јули почнува исплатата на К-15, минималниот износ е 19.116 денари
-
Кариерапред 2 месециАЛТА Банка објави оглас за вработување на референт за работа со благајна
-
Кариерапред 2 месециКомерцијална банка објави оглас за вработување во Тетово
-
Банкипред 2 месециНов банкомат на Халкбанк пред МНТ инспириран од театарската сцена
-
Банкипред 1 месецИсплатата на јунските пензии преку Стопанска банка почнува на 1 јули



