Бруто надворешниот долг на Северна Македонија на крајот на првиот квартал од 2026 година изнесува 12,943 милијарди евра, што претставува 70,5 отсто од проектираниот БДП, соопшти Народната банка.

Според податоците, во однос на претходниот квартал, бруто надворешниот долг е зголемен за 742 милиона евра, односно за 6,1 отсто. Доколку се изземе влијанието на специфичните активности за управување со девизните резерви на централната банка, зголемувањето изнесува 743 милиони евра.

Кварталниот раст, според Народната банка, е резултат на зголемениот јавен долг за 463 милиони евра и приватниот долг за 280 милиони евра. Кај јавниот надворешен долг, растот главно произлегува од зголемувањето на долгот на секторот „држава“ за 498 милиони евра, поради издавањето нова емисија на еврообврзници.

Бруто надворешните побарувања на крајот на првиот квартал изнесуваат 8,139 милијарди евра, или 44,3 отсто од проектираниот БДП, и се зголемени за 523 милиони евра, односно за 6,9 отсто.

Поради поголемото зголемување на обврските во однос на побарувањата, нето надворешниот долг се зголемил за 218 милиони евра и на крајот на март изнесува 4,804 милијарди евра, или 26,2 отсто од проектираниот БДП.

Народната банка наведува дека приватниот нето-долг и натаму има поголемо учество во вкупниот нето-долг, со 68 отсто.

Негативната нето меѓународна инвестициска позиција на крајот на март 2026 година изнесува 9,009 милијарди евра, или 49,1 отсто од проектираниот БДП. Во текот на првиот квартал таа е зголемена за 259 милиони евра, како резултат на поголемото зголемување на обврските во однос на средствата.

S&P 500 и Nasdaq Composite во вторникот завршија во минус, откако распродажбата на технолошките акции, започната во претходната сесија, дополнително се засили. Притисокот се прелеа и на азиските пазари, каде инвеститорите реагираа на падот на акциите поврзани со мемориски чипови.

Поширокиот пазарен индекс S&P 500 се намали за 1,44 отсто, на 7.365,46 поени, додека технолошкиот Nasdaq загуби 2,21 отсто и затвори на 25.587,04 поени. Dow Jones Industrial Average го заврши денот со пад од 45,87 поени, односно 0,09 отсто, на 51.666,84 поени.

Главните индекси сепак успеаја делумно да се опорават од најниските нивоа во текот на денот. Раст забележаа дел од технолошките акции надвор од секторот на производители на чипови, како Microsoft и Amazon, но и дефанзивните компании Walmart, Procter & Gamble и Johnson & Johnson. Акциите на International Business Machines пораснаа за 5 отсто, откако JPMorgan го зголеми рејтингот на компанијата на „overweight“, додека добивки забележаа и Sherwin-Williams и Merck.

Nasdaq во понеделникот веќе падна за 1,3 отсто, најмногу под влијание на акциите на Alphabet. Потоа распродажбата се прошири и на глобалните пазари, при што јужнокорејскиот индекс Kospi ги предводеше загубите во регионот. Акциите на SK Hynix, водечки производител на мемориски чипови и една од компаниите што ја поттикнуваа инвестициската еуфорија поврзана со вештачката интелигенција во Јужна Кореја, паднаа за повеќе од 12 отсто.

Јужнокорејскиот референтен индекс, кој годинава бележеше раст од 95 отсто, се намали за речиси 10 отсто, додека јапонскиот Nikkei 225 загуби 3,55 отсто, со што беше прекината серијата од осум последователни сесии на раст.

Во САД, силен пад во вторникот забележаа и акциите на Micron Technology. Производителот на мемориски чипови загуби 13 отсто и беше меѓу најголемите губитници на денот. Sandisk исто така падна за 13 отсто, додека Seagate Technology ослабе за повеќе од 5 отсто. Intel се намали за 6 отсто, а Advanced Micro Devices и Qualcomm загубија речиси 6, односно 8 отсто.

State Street Technology Select Sector SPDR ETF (XLK) падна за 4 отсто, додека VanEck Semiconductor ETF (SMH) загуби 7 отсто. Во меѓувреме, SpaceX забележа раст од околу 1 отсто.

Alphabet продолжи да бележи загуби, со пад од 1 отсто. Акциите на компанијата во понеделникот се намалија за 5 отсто поради загриженоста околу заминувањето на истакнати експерти за вештачка интелигенција од компанијата.

„Акциите на компаниите што профитираа од бранот на вештачката интелигенција сега се под притисок на распродажба. Не мислам дека се скапи, но тргувањето со нив стана премногу пренатрупано“, изјави Andrew Slimmon, висок портфолио менаџер во Morgan Stanley Investment Management, во емисијата „Squawk Box“ на CNBC.

Според него, ваквата ситуација го привлекла вниманието на momentum трговците, што доведува до остри распродажби како сегашната.

„Би рекол дека ова е здраво“, додаде Slimmon, пренесува Seebiz.eu.

Комитетот за економски и монетарни прашања на Европскиот парламент го одобри долгоочекуваното дигитално евро, како дел од напорите на Европската Унија да ја намали зависноста од платежни системи контролирани од САД.

Дигиталната валута, која се очекува да биде воведена до 2029 година, треба да ја зајакне европската автономија во плаќањата и да претставува дигитална форма на пари издадени и гарантирани од Европската централна банка. Таа нема да ја замени готовината, туку ќе ја надополни, заедно со постојните банкарски услуги.

Според податоците на Европската централна банка, американските платежни гиганти Visa и Mastercard учествуваат со 61 отсто во картичните плаќања во еврозоната и речиси целосно доминираат кај прекуграничните картични трансакции.

Предлогот предвидува граѓаните да можат да чуваат дигитални евра во посебен дигитален паричник, со ограничување на износот што ќе може да се поседува, а кое допрва треба да биде утврдено. Системот би овозможувал онлајн и офлајн плаќања и, според најавите, би обезбедувал високо ниво на приватност, без Европската централна банка директно да ги идентификува корисниците преку нивните платежни податоци.

Основната инфраструктура би ја обезбедила ЕЦБ, додека комерцијалните банки и давателите на платежни услуги би им ги нуделе услугите на клиентите. Финансиските институции се очекува да добијат надомест за учество во системот, додека трговците би плаќале пониски провизии од сегашните картични трансакции.

Европската централна банка го поздрави гласањето, наведувајќи дека позицијата на парламентарниот комитет истовремено ја штити готовината како законско средство за плаќање и го обликува дигиталното евро.

Италијанскиот европратеник Пасквале Тридико, кој го водеше досието во име на Левицата, ја оцени одлуката како „историска“ и како голема победа за граѓаните и малите бизниси.

Европската Унија не е единствена во развојот на јавна дигитална валута. Кина веќе го воведе дигиталниот јуан, а Русија најави дека дигиталната рубља ќе стане оперативна во септември 2026 година. САД, пак, имаат поинаков пристап, откако претседателот Доналд Трамп се откажа од плановите за дигитална валута издадена од Федералните резерви и ја поддржа употребата на стабилни криптовалути.

Европскиот парламент треба формално да ја потврди позицијата на комитетот на пленарна седница во Стразбур на почетокот на јули, по што ќе започнат преговори со 27-те земји членки. Законодавците се надеваат дека конечен договор ќе биде постигнат до крајот на годината.