Анализи
Конфликтот на Блискиот Исток може повторно да ја поттикне инфлацијата во Европа
Ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток повторно предизвика силни потреси на глобалните енергетски пазари и може значително да влијае врз инфлацијата во Европа. По координираните напади на Израел и Соединетите Американски Држави врз Иран на 28 февруари 2026 година, цените на нафтата и природниот гас нагло се зголемија поради стравувањата од можни прекини во снабдувањето.
Цената на нафтата „Брент“ се искачи над 84 долари за барел, од околу 70 долари претходно, додека цените на природниот гас во Европа и Обединетото Кралство пораснаа уште поостро. Европа е особено ранлива бидејќи во голема мера зависи од увоз на енергија и од стратешки транспортни тесни грла како Ормутскиот теснец и Суецкиот канал.
Фјучерсите за природен гас, како што се холандскиот TTF и британскиот NBP, речиси се удвоија по првите напади врз Иран. Овие показатели служат како рано предупредување за пазарот, сигнализирајќи можен недостиг на гас поради нарушувања во синџирите на снабдување и зголемени транспортни трошоци.
Иако многу европски земји имаат механизми за ограничување на цените на енергијата со цел да ги заштитат домаќинствата од краткорочни шокови, сегашните движења на пазарот сепак можат да влијаат врз идните нивоа на тие ограничувања и со тоа врз инфлацијата во наредниот период.
Економските последици не се ограничени само на енергетските пазари. Конфликтот предизвика значителни нарушувања и во транспортот. Податоците на Eurocontrol покажуваат нагло намалување на бројот на летови на авиокомпаниите од Блискиот Исток, поради затворањето на делови од воздушниот простор. Во исто време, во Индија и Кина се забележани падови на меѓународните пристигнувања и масовни откажувања на летови.
Проблеми се појавуваат и во поморскиот транспорт. Пристаништата во Бахреин, Кувајт, Катар, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати бележат значително намалување на движењето на танкери, особено за нафта и течен природен гас. Истовремено, трошоците за превоз и осигурување на бродовите растат поради повисокиот ризик и можните доцнења во испораките.
Најранливи на енергетски шок се економиите кои зависат од увоз на енергија. Меѓу нив се големи индустриски економии како Германија, Италија, Јапонија, Јужна Кореја и Турција. Наспроти тоа, земјите богати со енергетски ресурси, како Австралија, Канада и Саудиска Арабија, можат дури и да профитираат од повисоките цени.
Ризикот е особено голем за државите кои покрај зависноста од увоз имаат и слаби надворешни финансиски позиции. Турција и Обединетото Кралство се издвојуваат како примери на економии каде повисоките цени на енергијата можат да го влошат трговскиот биланс и да создадат дополнителен притисок врз валутите и финансирањето од странство.
Во Европа дополнителен проблем претставуваат и ниските резерви на природен гас. Нивото на складирање во Европската Унија моментално е нешто под 10 проценти од годишната потрошувачка, што е пониско отколку во истиот период во последните три години. Франција, Германија и Обединетото Кралство се меѓу земјите каде резервите се приближуваат до нивото од почетокот на енергетската криза по руската инвазија врз Украина во 2022 година.
Економските модели покажуваат дека трајно зголемување на цените на нафтата и гасот од околу 10 долари може да ја зголеми годишната инфлација во развиените економии за околу 0,5 до 0,7 процентни поени. Ако на тоа се додадат и повисоките трошоци за транспорт и осигурување, вкупното влијание во Западна Европа би можело да достигне околу еден процентен поен.
Овој развој значително ја комплицира и монетарната политика. Европската централна банка веќе го заврши циклусот на намалување на каматните стапки во 2025 година, но новиот раст на цените на енергијата може да го одложи евентуалното понатамошно олеснување на политиката. Слична ситуација се очекува и во Обединетото Кралство, каде пазарите претходно очекуваа намалување на каматните стапки, но новите инфлациски ризици можат да ги променат тие очекувања.
И покрај тоа, економистите предупредуваат дека централните банки имаат ограничени алатки за справување со вакви шокови од страната на понудата. Зголемувањето на каматните стапки би можело дополнително да ја забави економијата без директно да го реши проблемот со високите цени на енергијата. Затоа, многу институции најверојатно внимателно ќе го следат развојот на настаните, особено дали поскапувањето на енергијата ќе почне да се прелева во платите и пошироките цени во економијата.
Анализи
Суровата нафта го проби отпорот и сигнализира натамошен раст
Цените на суровата нафта бележат раст и успеаја да го пробијат мааното ниво на отпор од 95 долари за барел, што сигнализира засилен позитивен тренд и силен притисок од купувачите на пазарот.
Според анализата, движењето на цената следи стрмна краткорочна нагорна линија, што укажува на стабилност и континуитет на растечкиот тренд. Овој развој се смета за потврда дека пазарот останува под контрола на купувачите.
Дополнителна поддршка за растот дава и фактот што цената се одржува над 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50), кој делува како динамично ниво на поддршка.
Техничките индикатори исто така сигнализираат позитивни изгледи, откако се повлекоа од зоната на прекупеност, оставајќи простор за натамошно зголемување на цената на нафтата во краток рок.
Анализи
Еврото паѓа поради тензии меѓу САД и Иран, доларот зајакнува како „сигурно засолниште“
Еврото бележи пад на европските пазари и четврти ден по ред губи вредност во однос на американскиот долар, под притисок на зголемените геополитички тензии меѓу САД и Иран и растот на цените на нафтата.
Најновите податоци покажуваат дека европската валута ослабна за 0,1 отсто и се спушти на 1,1672 долари, приближувајќи се до најниското ниво во последните две недели. Во текот на неделата, еврото загуби околу 0,8 проценти во однос на доларот, што укажува на прв неделен пад по еден месец.
Паралелно, американската валута продолжува да зајакнува, при што доларскиот индекс порасна за повеќе од 0,1 процент и бележи раст четврти ден по ред. Инвеститорите сè повеќе се ориентираат кон доларот како побезбедна инвестиција во услови на неизвесност на глобалните пазари.
Причината за ваквите движења е ескалацијата на тензиите во Ормускиот теснец, каде САД и Иран разменуваат контрола врз бродови и танкери, што предизвикува страв од прекини во снабдувањето со енергенси. Затворањето на овој клучен транспортен коридор создава ризик од сериозен шок за глобалната економија.
Во меѓувреме, цените на нафтата продолжуваат да растат и се зголемија за повеќе од 0,5 проценти, достигнувајќи највисоки нивоа во последните две недели. Ова дополнително ги зголемува инфлаторните притисоци во Европа.
Растот на инфлацијата ја зголемува веројатноста за ново зголемување на каматните стапки од страна на Европска централна банка. Според пазарните проценки, шансите за зголемување на каматите за 25 базични поени се искачија од 20 на 30 проценти.
Претседателката на банката, Кристин Лагард, изјави дека институцијата е подготвена да ги зголеми каматните стапки дури и ако растот на инфлацијата биде привремен.
Геополитичката неизвесност дополнително се засилува со изјавите на Доналд Трамп, кој порача дека САД не брзаат со договор со Иран, но не ја исклучи можноста за воена интервенција. Од иранска страна, претседателот Масуд Пезешкијан ги оцени американските закани и блокади како главна пречка за напредок во преговорите.
Аналитичарите предупредуваат дека ризиците за глобалната економија се потценети и дека инфлаторните притисоци може да продолжат до крајот на годината, особено ако дојде до подолготрајни прекини во снабдувањето со енергенси.
Анализи
Европа пред економски предизвици: потребни се итни реформи и фокус на растот
Европската унија се соочува со сериозни економски предизвици, а лидерите мора јасно да ги дефинираат приоритетите и да го стават економскиот раст во центарот на својата политика, предупредуваат аналитичарите.
Според проценките, ЕУ се наоѓа под притисок од повеќе кризи истовремено, од безбедносни ризици и геополитички тензии до забавен економски раст и структурни слабости. Од состаноците во институциите како Европски совет и Европска комисија произлегува дека капацитетите на Унијата се ограничени, а бројот на предизвици расте.
Еден од клучните приоритети останува справувањето со руската агресија и поддршката за Украина, што се смета за важен чекор кон долгорочна стабилност и можен нов бран на проширување на ЕУ. Во исто време, политичките промени во Унгарија, каде по долг период беше сменет премиерот Виктор Орбан, се оценуваат како фактор што може да ја олесни заедничката европска политика.
Сепак, економијата останува најитниот предизвик. Експертите предупредуваат дека без силна индустриска и технолошка база, Европа не може да обезбеди ниту безбедност ниту стратешка автономија. Анализите подготвени од поранешниот претседател на Европската централна банка Марио Драги и поранешниот италијански премиер Енрико Лета укажуваат на слабостите на единствениот пазар и потребата од длабоки реформи, но нивните препораки засега имаат ограничена примена.
Дополнителен притисок врз економијата создава комбинацијата од низок раст, висок јавен долг и демографски пад. Се очекува работоспособното население во Европа да се намали за околу 12 проценти во следната деценија, што ќе ги оптовари јавните финансии и ќе ги намали ресурсите.
Во такви услови, земјите членки тешко можат истовремено да ги зголемат трошоците за одбрана и да ги одржат социјалните системи. Иако во повеќето држави издвојувањата за одбрана се околу 2 проценти од БДП, актуелните геополитички случувања покажуваат дека Европа мора да инвестира повеќе во сопствената безбедност.
Како можен излез се посочува завршувањето на единствениот европски пазар до 2027 година, што лидерите го најавија на мартовскиот самит. Во сегашната форма, овој пазар поддржува околу 60 милиони работни места и носи економски придобивки од 8 до 9 проценти од БДП на ЕУ. Со дополнителни реформи, растот би можел да се зголеми за уште 1 до 2 проценти во следната деценија.
И покрај предизвиците, аналитичарите оценуваат дека Европа има силни адути, образовен систем, стабилни институции и заедничка валута. Но, предупредуваат дека без итни и суштински реформи, овие предности може да бидат доведени во прашање.
Заклучокот е јасен. Без фокус на економски раст и конкурентност, ЕУ ризикува да се соочи со подлабока економска криза и ограничена способност да одговори на безбедносните и социјалните предизвици во иднина.
-
Интервјуапред 2 месециПензиски парадокс: Од минималец до доброволен фонд – новиот модел на младите вработени
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка: Започна исплатата на пензиите за февруари 2026 година
-
Банкипред 2 месециНЛБ Банка со информација за исплатата на паричната помош од социјална, детска и цивилна заштита за февруари 2026 година
-
Банкипред 2 месециЗошто е сменет директорот на Развојната банка и кој е неговиот наследник!?
-
Продуктипред 1 месецДо 120.000 денари финансиска поддршка од Easy Finance – брзо и со транспарентни услови
-
Банкипред 2 месециХалкбанк известува: Пензиите за февруари се достапни на пензионерите
-
Кариерапред 2 месециОглас за вработување во НЛБ Банка АД Скопје
-
Интервјуапред 2 месециFinSight | Павле Гацов | Готовината и сивата економија „јадат“ 500 милиони евра годишно




