Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска вчера ја отвори Регионалната конференција „Охрид 2026“, посветена на актуелните предизвици во еврозоната и нивното влијание врз фискалните политики на земјите од Западен Балкан.

Таа истакна дека глобалната неизвесност и состојбите во Европската Унија имаат директни последици врз економиите во регионот, но и врз фискалниот простор со кој државите располагаат за одговор на нови економски шокови.

Според Димитриеска-Кочоска, фискалната отпорност не се создава во моментот кога започнува кризата, туку многу порано, преку одговорно управување со јавните финансии, постепено намалување на дефицитот, внимателно управување со јавниот долг, подобра наплата на приходите и зголемување на квалитетот на јавната потрошувачка.

Таа посочи дека токму на овие принципи се темели среднорочната фискална политика на Македонија.

„Фискалната консолидација не смее да биде механички процес на намалување на расходите, ниту спротивставена цел на растот. Стабилноста и растот мора да се градат заедно“, порача министерката.

Како што нагласи, фискалната дисциплина не значи откажување од развојот, инвестициите не подразбираат занемарување на јавниот долг, а социјалната заштита не треба да значи трајно зголемување на неефикасните расходи.

Политиката што ја следи Македонија, според неа, се темели на четири принципи – стабилност, отпорност, инвестиции и продуктивност.

Димитриеска-Кочоска оцени дека ваквиот пристап е пат кон поотпорни јавни финансии, одржлив економски раст и побрзо приближување кон европските стандарди.

Цената на бакарот достигна нов историски рекорд, додека топилниците ширум светот се соочуваат со сериозен пад на профитабилноста поради недостиг на бакарен концентрат.

Тримесечниот бакар на Лондонската берза за метали оваа недела достигна рекордни 14.779 долари за тон, пред цената благо да се повлече кон околу 14.630 долари. Од почетокот на годината бакарот е поскап за речиси 18%.

Сепак, високите цени не се прелеваат и кај компаниите кои ја преработуваат суровината. Референтната такса за третман и рафинирање за 2026 година падна на нула долари за тон, што е најниско ниво досега. За споредба, во 2025 година изнесувала 21,25 долари, а во 2024 година 80 долари за тон.

На спот-пазарот состојбата е уште поизразена, бидејќи таксите во текот на годината паднале и до околу минус 127 долари за тон. Тоа практично значи дека топилниците во одредени случаи им плаќаат на рударските компании за да обезбедат концентрат за преработка.

Кина преработува околу половина од светскиот бакар и е одговорна за повеќе од 90% од растот на глобалниот капацитет за топење од 2005 година. Сепак, растот на рударското производство не успева да го следи проширувањето на преработувачките капацитети.

Дополнителен притисок создаваат проблемите со производството во неколку големи рударски центри. Чиле го забележа најслабото производство во втор квартал во најмалку 19 години, додека нарушувања имаше и во Конго и Индонезија. Рудникот Cobre Panama, пак, и натаму е затворен поради правен спор.

Во исто време, продолжуваат инвестициите во нови топилници. Индонезија во последните години привлече повеќе од девет милијарди долари инвестиции во капацитети за преработка на бакар, а глобално се планираат проекти кои би можеле да додадат повеќе од осум милиони тони нов капацитет до почетокот на 2040-тите.

На пазарот влијаат и очекувањата за можни американски царини на увозот на рафиниран бакар, поради што поголеми количини метал се насочуваат кон САД. Залихите на COMEX се искачија на рекордни околу 700.000 тони.

Побарувачката, пак, продолжува да расте поради развојот на дата-центрите, електричните возила и инвестициите во електроенергетските мрежи. Аналитичарите оценуваат дека станува збор за структурен недостиг на понуда, а не само за краткорочен пазарен циклус.

Извор: Oilprice.com

Билјана Мишиќ, извршна директорка на Iute Македонија, ќе биде дел од панел-дискусијата на Finelevate Digital Summit 2026.

Со повеќе од две децении искуство во индустријата за финансиски услуги, Мишиќ зад себе има богато професионално искуство во банкарството, дигиталната трансформација, корисничкото искуство, како и во примената на нови технологии и финансиски иновации.

Како извршна директорка на Iute Македонија, која е дел од естонската Iute Group, таа активно работи на развојот на современи, дигитални и кориснички ориентирани финансиски услуги.

Нејзиното искуство во дигиталната трансформација и финтек-иновациите се очекува да даде значаен придонес во дискусијата на самитот.

Мишиќ е и членка на Претседателството на Асоцијацијата на финансиски друштва при Стопанската комора на Северна Македонија, каде придонесува кон развојот на домашниот финтек-екосистем.