Цените на електричната енергија на берзите во Југоисточна Европа минатата недела нагло пораснаа, а во одредени периоди надминаа и 700 евра за мегават-час. Причина се значителното намалување на производството од нуклеарните и хидроелектраните, во комбинација со зголемената потрошувачка поради екстремно високите температури.

Според анализата на Balkan Green Energy News, цените на пазарот „ден однапред“ на седум регионални берзи во периодот од 31 јули до 6 август во просек биле за 50 до 100 отсто повисоки во споредба со претходните недели.

Највисоките цени биле забележани во Словенија и Хрватска, а најниските во Грција и Бугарија. Рекордот во анализираниот период бил достигнат на словенечката берза BSP Southpool на 3 август, кога меѓу 20:00 и 20:15 часот цената достигнала 717 евра за мегават-час.

Во анализата биле опфатени берзите BSP Southpool во Словенија, CROPEX во Хрватска, HEnEx во Грција, HUPX во Унгарија, IBEX во Бугарија, OPCOM во Романија и SEEPEX во Србија.

Најголем број ценовни скокови биле регистрирани на 3 и 4 август, особено во вечерните часови меѓу 19:30 и 20:30 часот. Овој период се совпаѓа со наглото намалување на производството од соларните централи по зајдисонце, додека потрошувачката останува висока.

Грција и Бугарија, кои располагаат со значителни соларни и батериски капацитети, во просек имале најниски цени. Грција има околу 9 гигавати соларни капацитети и 1 гигават батериски системи за складирање енергија, додека Бугарија располага со околу 6 гигавати соларна енергија и 3,7 гигавати батериски системи.

Главната причина за поскапувањето, сепак, е сериозната нерамнотежа меѓу понудата и побарувачката. Производството на електрична енергија во повеќе земји нагло се намалило токму во период кога потрошувачката во регионот пораснала за меѓу 5 и 20 отсто.

Нискиот водостој на Дунав ја принудил унгарската нуклеарна електрана Пакш да го намали производството за околу 90 отсто, романската Чернавода за 50 отсто, додека словенечката нуклеарна електрана Кршко го намалила капацитетот за околу 20 отсто.

Дополнителни проблеми има и кај хидроелектраните. Во Србија, ХЕ „Ѓердап 1“ работи со околу 20 отсто од вообичаеното производство, а „Ѓердап 2“ со околу 30 отсто. Црногорската Термоелектрана „Плевља“, пак, неколку дена била надвор од погон.

Во Словенија, нуклеарната електрана Кршко обезбедува меѓу 35 и 38 отсто од производството на електрична енергија и покрива приближно 35 отсто од потрошувачката во земјата. Високата температура на водата во реката Сава неодамна ја принудила централата да го намали производството поради еколошките ограничувања за испуштање загреана вода во реката.

Намаленото производство во Кршко директно ја погодува и Хрватска, која добива половина од произведената електрична енергија од централата. Тоа количество покрива околу 15 до 20 отсто од енергетските потреби на земјата.

Во Романија биле преземени и невообичаени мерки за да се задржи нуклеарната електрана Чернавода во функција, вклучително и потопување баржи со цел да се подигне нивото на водата во Дунав. Електраната обезбедува приближно една петтина од производството на електрична енергија во земјата.

Во Унгарија, нуклеарната електрана Пакш поради недостиг на вода за ладење го намалила капацитетот од 2.000 мегавати на околу 230 мегавати. Во нормални услови, таа обезбедува меѓу 45 и 50 отсто од домашното производство и околу една третина од националната потрошувачка.

Бугарската нуклеарна електрана Козлодуј, иако исто така се наоѓа на Дунав, засега нема проблеми во работењето благодарение на техничкиот систем кој овозможува доволно вода за ладење и при низок водостој.

Во Србија највисоките цени биле регистрирани меѓу 19:00 и 19:30 часот, а најголемиот број ценовни врвови на берзата SEEPEX биле забележани на 3 август.

Грција и Бугарија најголемите скокови на цените ги забележале на 5 август, додека на останатите анализирани пазари највисоките нивоа биле достигнати на 3 или 4 август.

Извор: Seebiz.eu / Balkan Green Energy News

Американските берзи ја завршија минатата недела со раст, откако неочекуваниот пад на вработеноста во јули ги засили очекувањата дека Федералните резерви би можеле да го одложат натамошното зголемување на каматните стапки.

Индексот S&P 500 во петокот порасна за 0,6 отсто, а на неделно ниво забележа раст од околу 3,6 отсто, што е неговата втора најдобра недела годинава. Технолошкиот Nasdaq за една недела зајакна за 4,86 отсто, додека индексот на производителите на полупроводници SOX скокна за 11,87 отсто.

На азиските пазари движењата беа различни. Јужнокорејскиот Kospi падна за 1,56 отсто на неделно ниво, јапонскиот Nikkei 225 порасна за 2,78 отсто, а кинескиот CSI 300 ја заврши неделата со раст од 2,91 отсто.

Паневропскиот Stoxx Europe 600 во првата целосна недела од август порасна за 1,66 отсто. Германскиот DAX забележа раст од 1,8 отсто, францускиот CAC 40 од 1,73 отсто, додека британскиот FTSE зајакна за само 0,3 отсто.

Една од главните теми за инвеститорите останува политиката на американската централна банка, каде што се продлабочуваат поделбите околу идното движење на каматните стапки. Високата инфлација веќе пет месеци ја оптоварува американската економија, а дел од претставниците на ФЕД се залагаат за повисоки камати.

Сепак, новиот извештај за пазарот на труд покажа неочекуван пад на бројот на работни места, што ги зајакна аргументите на оние кои се залагаат за пониски каматни стапки. Бројот на вработени надвор од земјоделскиот сектор се намалил за 23.000, додека стапката на невработеност останала на 4,1 отсто. Новите податоци за инфлацијата во САД се очекуваат во среда.

И покрај силната недела на берзите, американскиот пазар на обврзници беше под значителен притисок. Приносот на десетгодишните американски државни обврзници се приближи до 4,6 отсто, највисоко ниво од почетокот на 2025 година, додека приносот на триесетгодишните обврзници достигна околу 5,15 отсто, највисоко ниво од 2007 година.

Новиот претседател на ФЕД, Кевин Ворш, во комуникацијата со јавноста е повоздржан од неговиот претходник Џером Пауел и нагласува дека централната банка ќе реагира во зависност од економските податоци, без однапред да дава јасни насоки за идната монетарна политика.

Дополнителен притисок врз пазарот создаваат високите цени на енергенсите, како и интервенцијата на Јапонија насочена кон зајакнување на јенот. На интервенцијата ѝ се приклучи и Вашингтон, бидејќи натамошното слабеење на јапонската валута би можело да го принуди Токио да продава големи количества американски државни обврзници за финансирање на интервенциите.

Цената на нафтата Брент во петокот надмина 83 долари за барел, но на неделно ниво сепак падна за повеќе од седум отсто. Пазарите внимателно ги следат преговорите за можен договор поврзан со Ормутскиот Теснец. Неизвесноста останува висока откако ADNOC од Обединетите Арапски Емирати соопшти дека три бродови биле нападнати додека пловеле низ теснецот, додека Иран наводно продолжува со нападите врз пловила. Американскиот претседател Доналд Трамп тврди дека преговорите напредуваат, иако меѓу страните сè уште има несогласувања.

Биткоинот во саботата се тргуваше по цена нешто под 65.000 долари, а во последните четири недели неговата вредност порасна за околу 2,8 отсто.

Истовремено, златото повторно добива на вредност. Цената во петокот надмина 4.350 долари за унца, достигнувајќи го највисокото ниво во последните два месеца. Пониските цени на енергенсите и сигналите за забавување на американскиот пазар на труд ги намалија очекувањата дека ФЕД годинава дополнително ќе ги зголемува каматните стапки.

Аналитичарите на TD Securities оценуваат дека намалувањето на макроекономските ризици и зголемените надежи за договор меѓу САД и Иран дополнително ги поддржале цените на благородните метали.

Во регионот, најголемата словенечка банка NLB објави нето-добивка од 133,1 милион евра во вториот квартал од 2026 година. Добивката во однос на претходниот квартал пораснала за 12 отсто, а нето-приходите од надоместоци и провизии за 33 отсто. Сепак, во првите шест месеци од годинава нето-добивката на банката била за осум отсто пониска во споредба со истиот период минатата година.

Аналитичарот Матеј Вујаниќ оцени дека NLB повторно остварила добри резултати и дека профитабилноста ги надминала очекувањата, додека аналитичарот Владaн Павловиќ резултатите ги оцени како „неутрални“.

Извор: Bloomberg Adria

Годишната стапка на инфлација во Северна Македонија во јули се намали на 2,3 отсто, од 3,4 отсто во јуни, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.

Најголем годишен раст на цените е регистриран кај алкохолните пијалаци и тутунот, каде што цените се зголемиле за 9,5 отсто.

На месечно ниво, потрошувачките цени во јули пораснале за 0,1 отсто, откако во јуни беше забележан пад од 0,5 отсто.

Кај храната и безалкохолните пијалаци цените на годишно ниво се повисоки за 1,1 отсто, додека во споредба со јуни се намалиле за 1,1 отсто.

Трошоците за домување, вода, електрична енергија, гас и други горива пораснале за 3,6 отсто на годишно и за 0,9 отсто на месечно ниво.

Позначително годишно поскапување е забележано и кај рекреацијата и културата од 5,7 отсто, образованието од 4,9 отсто, како и рестораните и хотелите од 4,4 отсто.

Најголем месечен раст во јули има кај транспортот, каде што цените се зголемиле за 4,4 отсто во однос на претходниот месец.