Јапонскиот јен падна на најниско ниво во последните четири децении, откако доларот достигна над 162 јени, што повторно ги засили очекувањата дека јапонските власти би можеле да интервенираат на девизниот пазар.

Доларот во азиското тргување се искачи до 162,84 јени, највисоко ниво од 1986 година, додека инвеститорите внимателно ги следат сигналите од Токио за можна нова интервенција во обид да се запре слабеењето на националната валута.

Јапонската министерка за финансии Сацуки Катајама изјави дека властите се подготвени да реагираат на движењата на девизниот пазар, додека генералниот секретар на владата Минору Кихара порача дека Јапонија ќе гради економска структура поотпорна на валутни шокови. Сепак, јапонските власти засега не објавуваат конкретен праг на курсот по кој би интервенирале.

Притисокот врз јенот доаѓа главно од големата разлика во каматните стапки меѓу Јапонија и САД. Иако Банката на Јапонија во јуни ја зголеми каматната стапка на 1 процент, што е највисоко ниво во последните 31 година, јапонските камати и натаму остануваат значително пониски од американските. Тоа ги охрабрува инвеститорите да позајмуваат во јени и да вложуваат во средства со повисок принос, стратегија позната како carry trade.

Јапонија веќе интервенираше на пазарот претходно оваа година. Според Reuters, Токио потрошил рекордни 11,7 билиони јени, односно околу 72 милијарди долари, за поддршка на јенот во периодот од крајот на април до почетокот на мај. Иако тогаш валутата привремено зајакна, ефектот со текот на времето речиси целосно исчезна.

Дополнителна поддршка за доларот доаѓа од растот на приносите на американските државни обврзници и очекувањата дека Федералните резерви би можеле повторно да ги зголемат каматните стапки. Пазарите неделава особено ги очекуваат податоците за вработеноста во САД, кои би можеле дополнително да влијаат врз насоката на монетарната политика.

Слабиот јен не е единствениот знак на притисок врз глобалните валути. Доларот зајакна и во однос на повеќе други валути, додека еврото се тргуваше околу 1,14 долари, а британската фунта околу 1,324 долари. Индексот на американскиот долар, кој ја мери вредноста на доларот во однос на кошница од водечки светски валути, се движеше околу 101,31 поен.

Слабеењето на јенот повторно го отвора прашањето колку долго Јапонија може да се потпира на интервенции без посилна промена во каматната политика. Засега, пазарот испраќа јасна порака: додека американските приноси остануваат високи, а јапонските камати релативно ниски, јенот ќе остане под силен притисок.

Вредноста на биткоинот повторно се спушти под психолошката граница од 60.000 долари, што предизвика нова нервоза меѓу инвеститорите и ја отвори дилемата дали најголемата криптовалута во светот влегува во подолг период на пад или станува збор за уште една длабока корекција пред нов циклус на раст.

Според тековните пазарни податоци, биткоинот се тргува околу 58.600 долари, откако во текот на денот се движеше меѓу приближно 57.900 и 59.400 долари. Падот доаѓа по силната 2025 година, кога биткоинот достигна историски врв од над 126.000 долари, но во 2026 година трендот нагло се промени.

Притисокот врз цената не доаѓа само од еден фактор. Пазарот истовремено се соочува со одлив на институционален капитал, променети очекувања за каматните стапки во САД, геополитички тензии и слабеење на довербата кај дел од инвеститорите.

Еден од најважните сигнали е силниот одлив на средства од американските spot Bitcoin ETF фондови. Во јуни од овие фондови биле повлечени околу четири милијарди долари, што е еден од најлошите месеци за овој тип фондови од нивното лансирање. Citigroup, исто така, ги намали прогнозите за биткоинот и етерот, наведувајќи послаб интерес од инвеститорите, ETF-одливи и недостиг на нови пазарни катализатори.

Дополнителна нервоза предизвика и состојбата околу Strategy, поранешна MicroStrategy, која важи за најголем корпоративен сопственик на биткоин. Според Reuters, вредноста на компанијата паднала под вредноста на нејзините биткоин резерви, а пазарот внимателно ги следи сигналите за можни продажби и потреба од ликвидност. Компанијата, исто така, пријавила прва продажба на биткоин од 2022 година.

На падот влијае и политиката на американските Федерални резерви. Инвеститорите претходно очекуваа повеќе намалувања на каматните стапки во 2026 година, но повисоките инфлаторни притисоци и посилните економски податоци ги променија тие очекувања. Во средина со повисоки камати, капиталот почесто се повлекува од поризични средства, а криптовалутите се меѓу првите што трпат притисок.

Сè повеќе аналитичари укажуваат дека биткоинот сè помалку се однесува како независна алтернатива на традиционалниот финансиски систем, а сè повеќе како високоризична финансиска актива. Кога приносите на американските државни обврзници растат, а доларот зајакнува, дел од инвеститорите се свртуваат кон посигурни инструменти.

Геополитичките тензии, особено на Блискиот Исток, дополнително го засилија притисокот. Наместо во услови на неизвесност да се однесува како „дигитално сигурно засолниште“, биткоинот во последниот период ја следеше логиката на ризичните пазари и продолжи да слабее. Тоа го доведе во прашање наративот дека криптовалутите можат да бидат заштита од политички и геополитички потреси.

Меѓу аналитичарите нема единствен став за тоа што следува. Песимистите предупредуваат дека, ако Федералните резерви продолжат со повисоки каматни стапки и ако одливите од ETF фондовите продолжат, биткоинот би можел дополнително да ја тестира зоната меѓу 50.000 и 55.000 долари. Citigroup во своето понеповолно сценарио предвидува можност биткоинот да се спушти до околу 53.000 долари.

Оптимистите, пак, потсетуваат дека големите падови не се новост за биткоинот. Во претходните циклуси, длабоките корекции често служеле како „чистење“ на пазарот од прекумерна шпекулација, висока задолженост и краткорочни инвеститори, по што следувале нови фази на раст.

Засега, пораката од пазарот е јасна: периодот на речиси непрекинат раст е завршен. Биткоинот сè повеќе се движи под влијание на истите фактори што ги обликуваат глобалните финансиски пазари — каматните стапки, движењето на доларот, геополитичките ризици и расположението на големите инвеститори. Дали ова е почеток на нова „крипто зима“ или само болна корекција пред следниот циклус, ќе зависи од тоа дали институционалниот капитал ќе се врати на пазарот и дали инвеститорите повторно ќе најдат причина да преземат ризик.

Каматните стапки на кредитите во банкарскиот систем продолжија благо да се намалуваат и во мај 2026 година, што упатува на постепено олеснување на условите за задолжување и за компаниите и за домаќинствата. Според најновите податоци на Народната банка, просечната каматна стапка на вкупните кредити во мај изнесувала 4,69 проценти, што претставува минимален месечен пад од 0,01 процентен поен, но и позначајно намалување од 0,37 процентни поени во споредба со истиот месец минатата година.

Овие податоци покажуваат дека трендот на намалување на каматите на кредитите не е еднократен, туку се одржува подолг период. Во табелата објавена од Народната банка се гледа дека просечната камата на вкупните кредити од мај 2025 година, кога изнесувала 5,06 проценти, постепено се намалува до 4,69 проценти во мај 2026 година. Тоа значи дека, иако месечните промени се мали, годишното движење е појасно и оди во насока на поевтино кредитирање.

Кај новоодобрените кредити падот е уште повидлив. Просечната каматна стапка на новите кредити во мај изнесувала 4,42 проценти, што е намалување од 0,15 процентни поени во однос на април и 0,30 процентни поени во споредба со мај минатата година. Овој показател е особено важен бидејќи ги одразува тековните услови под кои банките одобруваат нови заеми. Со други зборови, новите кредитни договори се склучуваат со пониски камати отколку пред една година, што може да биде позитивен сигнал за фирмите што планираат инвестиции, но и за граѓаните кои размислуваат за станбени, потрошувачки или други кредити.

Од друга страна, кај депозитите движењата се помешани. Просечната каматна стапка на вкупните депозити во мај изнесувала 2,17 проценти. Таа бележи мал месечен раст од 0,01 процентен поен, но на годишно ниво е пониска за 0,04 процентни поени. Кај новопримените депозити, просечната каматна стапка изнесувала 2,21 процент и се намалила и на месечно и на годишно ниво, за 0,22, односно 0,11 процентни поени.

Оваа разлика меѓу кредитните и депозитните камати е важна за разбирање на банкарските трендови. Пониските камати на кредитите значат поевтино задолжување, но намалувањето или стагнацијата кај депозитните камати може да значи и помал принос за штедачите. Во такви услови, граѓаните и компаниите внимателно ги следат понудите на банките, особено кога одлучуваат дали средствата да ги чуваат како депозит, да ги инвестираат или да ги користат за тековни потреби.

Кај корпоративниот сектор, односно кај нефинансиските компании, просечната каматна стапка на вкупните кредити во мај изнесувала 4,33 проценти. Таа е намалена за 0,02 процентни поени на месечно ниво и за 0,33 процентни поени на годишно ниво. Падот, според Народната банка, произлегува од намалувањето на каматите на денарските кредити без валутна клаузула, додека каматите на денарските кредити со валутна клаузула и на кредитите во странска валута останале непроменети.

Ова покажува дека олеснувањето кај корпоративното кредитирање најмногу се чувствува кај денарските кредити без валутна клаузула. За компаниите, таквиот тренд може да биде важен затоа што пониските трошоци за финансирање може да им овозможат полесно планирање на инвестиции, проширување на производството или подобрување на ликвидноста. Сепак, намалувањето е умерено, што значи дека банките и натаму остануваат внимателни во кредитната политика.

Кај новоодобрените кредити за корпоративниот сектор има поизразен пад. Во мај, просечната каматна стапка изнесувала 4,22 проценти, што е месечно намалување од 0,28 процентни поени. На годишно ниво, каматата на новите кредити за компаниите е пониска за 0,45 процентни поени. Според податоците, падот се должи на намалувањето на каматните стапки на денарските кредити со и без валутна клаузула, иако кај кредитите во странска валута е забележан раст.

Овој дел од податоците може да се толкува како сигнал дека банките се подготвени да понудат поповолни услови за ново корпоративно задолжување, особено во домашна валута. Тоа е значајно за компаниите што планираат нов инвестициски циклус, бидејќи трошокот за кредит директно влијае врз исплатливоста на инвестициите.

Кај корпоративните депозити, пак, сликата е поинаква. Просечната каматна стапка на вкупните депозити на компаниите во мај изнесувала 2,69 проценти, со месечен раст од 0,02 процентни поени и годишно зголемување од 0,07 процентни поени. Растот се должи на повисоките каматни стапки на депозитите во странска валута и на денарските депозити со валутна клаузула, додека кај денарските депозити без валутна клаузула е забележан пад.

Но, кај новопримените корпоративни депозити се забележува силен месечен пад. Каматната стапка во мај изнесувала 1,71 процент, што е намалување од 1,03 процентни поени во однос на претходниот месец. На годишно ниво, оваа камата е пониска за 0,59 процентни поени. Овој податок упатува дека новите депозити на компаниите во мај биле прифатени со значително пониски каматни услови, особено кај денарските депозити без валутна клаузула и депозитите во странска валута.

Кај домаќинствата, просечната каматна стапка на вкупните кредити во мај изнесувала 5,04 проценти. Таа е намалена за 0,02 процентни поени на месечно ниво, а за 0,41 процентен поен на годишна основа. Ова значи дека граѓаните во просек плаќаат пониски камати на постојните кредити отколку пред една година. Намалувањето е забележано кај сите компоненти: денарските кредити без валутна клаузула, денарските кредити со валутна клаузула и кредитите во странска валута.

Во графиконите на Народната банка на страниците 3 и 4 се гледа дека каматната стапка на вкупните кредити на домаќинствата има надолен тренд во подолг период. Ова е важно бидејќи кредитите на домаќинствата најчесто се поврзани со лична потрошувачка, станбено финансирање и други долгорочни обврски. Дури и мало намалување на каматата може да има значење за месечните рати, особено кај поголеми и долгорочни кредити.

Кај новоодобрените кредити на домаќинствата, просечната каматна стапка во мај изнесувала 4,64 проценти, што е минимално месечно намалување од 0,01 процентен поен. На годишно ниво, оваа камата е пониска за 0,15 процентни поени. Намалувањето целосно се должи на пониските камати на денарските кредити без валутна клаузула, додека кај кредитите во странска валута и кај денарските кредити со валутна клаузула е забележан раст.

Ова укажува дека за граѓаните најповолното движење во мај било кај денарските кредити без валутна клаузула. Таквите кредити се важни бидејќи не носат директен валутен ризик за корисниците, што ги прави попредвидливи за домаќинските буџети.

Кај депозитите на домаќинствата, просечната каматна стапка на вкупните депозити во мај изнесувала 2,09 проценти, со мал месечен раст од 0,01 процентен поен. Сепак, во споредба со истиот месец минатата година, оваа камата е пониска за 0,06 процентни поени. Тоа покажува дека штедењето на домаќинствата носи сличен, но малку понизок принос отколку пред една година.

Интересен е податокот дека кај новопримените депозити на домаќинствата има раст. Каматната стапка во мај изнесувала 2,53 проценти, што е месечно зголемување од 0,22 процентни поени и годишен раст од 0,19 процентни поени. Растот произлегува од повисоките камати на депозитите во странска валута и на денарските депозити без валутна клаузула. Во мај, според Народната банка, не биле евидентирани новопримени денарски депозити со валутна клаузула кај банките и штедилниците.

Во поширока смисла, мајските податоци покажуваат постепено намалување на цената на кредитите, но не и целосно еднонасочно движење кај депозитите. За компаниите, новите кредити стануваат поевтини, што може да помогне при инвестициски одлуки. За домаќинствата, каматите на кредитите продолжуваат да се намалуваат, но со побавно темпо. Кај депозитите, пак, штедачите се соочуваат со различни движења зависно од тоа дали станува збор за постојни или нови депозити, за денарски или девизни средства, како и за тоа дали депозитот е со валутна клаузула.

Главната порака од податоците е дека банкарскиот систем во мај продолжува да се движи кон пониски кредитни камати, но со внимателно и постепено темпо. Тоа може да биде позитивно за кредитната активност, особено ако трендот продолжи и во следните месеци. Истовремено, разликите кај депозитните камати покажуваат дека банките селективно ги прилагодуваат условите за прибирање средства, зависно од валутата, рочноста и структурата на клиентите.

Следните податоци за каматните стапки, со референтен пресек за јуни 2026 година, Народната банка треба да ги објави на 31 јули 2026 година.