Цените на нафтата нагло пораснаа за време на тргувањето во Азија во понеделникот, откако американскиот претседател Доналд Трамп го одби иранскиот мировен предлог насочен кон завршување на конфликтот на Блискиот Исток и повторно отворање на Ормускиот Теснец.

Цената на американската сурова нафта со испорака во ноември порасна за 1,69 проценти, на 94,10 долари за барел, додека цената на меѓународната референтна нафта Брент се зголеми за 2,65 проценти, на 106,96 долари за барел.

Трамп ја одби условната понуда на Иран за повторно отворање на Ормускиот Теснец и им рекол на своите соработници дека очекува продолжување на американските напади врз земјата по изборите на средината од претседателскиот мандат во ноември, објави во саботата „The Wall Street Journal“, повикувајќи се на неименувани американски функционери.

Трамп подоцна пред новинарите потврди дека го одбил најновиот предлог на Техеран.

„Изнесоа предлог, но јас го одбив“, изјави Трамп.

Одделно, коалицијата предводена од Саудиска Арабија, која дејствува во Јемен, во саботата соопшти дека пресретнала проектили истрелани од бунтовниците Хути, кои се поддржани од Иран.

Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи во петокот понуди повторно отворање на клучниот поморски коридор и продолжување на нуклеарните преговори со Вашингтон во рок од седум дена, доколку администрацијата на Трамп се согласи со условите на Техеран.

„Доколку бидат исполнети одредени услови, Ормускиот Теснец ќе биде отворен по седум дена, а преговорите ќе продолжат“, изјави Арагчи пред новинарите на маргините на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк.

Условите вклучуваат запирање на она што Техеран го нарекува американски „акти на агресија“, укинување на поморската блокада и економската војна, како и ослободување на иранскиот имот, според портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи.

Трамп претходно овој месец изјави дека очекува конфликтот, кој започна со американски и израелски воздушни напади врз Иран на 28 февруари, да заврши набргу по изборите на средината од претседателскиот мандат, што, според неговите очекувања, би довело до пад на цените на нафтата, пренесува Reuters.

Речиси 10 милиони луѓе од Европа и пошироко ги споделиле своите ставови за идниот изглед на евро банкнотите преку јавната анкета на Европската централна банка (ЕЦБ).

Вкупно 9,96 милиони лица учествувале во анкетата, што според претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, покажува голем интерес на Европејците за идниот изглед на банкнотите.

„Овој неверојатен број покажува колкав интерес имаат Европејците за нивните идни банкноти. Со нивното учество во процесот на редизајнирање е направен важен чекор во подготовката на следната серија банкноти“, изјави Лагард.

Во анкетата учествувале околу 2,6 отсто од населението во еврозоната, а интересот бил висок кај сите возрасни групи. Две третини од одговорите биле од лица помлади од 35 години.

ЕЦБ најави дека резултатите ќе бидат анализирани со стандардни статистички методи со цел тие што пореално да ја претстават структурата на населението во еврозоната.

Граѓаните избирале меѓу десет предлози

Анкетата се спроведувала од 23 јули до 21 септември 2026 година и опфаќала десет предлози за дизајн, базирани на две теми – „Европска култура“ и „Реки и птици“.

Паралелно била спроведена и посебна анкета од независна истражувачка компанија, со репрезентативен примерок од населението во еврозоната и со исти прашања. Обработката на тие резултати сè уште е во тек.

Резултатите од двете анкети, заедно со препораките на независното жири за избор на дизајн и техничката проценка, ќе бидат основа за одлуката на Управниот совет на ЕЦБ за конечниот концепт на идните евро банкноти.

Одлуката се очекува кон крајот на 2026 година.

ЕЦБ засега нема да ги објави резултатите за секој поединечен предлог за дизајн. По изборот на конечниот концепт ќе биде објавен детален извештај со мислењата за секој од предлозите, како и резултатите по земји.

Новите евро банкноти се очекуваат во раните 2030-ти

Откако Управниот совет ќе го избере концептот, избраниот дизајн дополнително ќе се приспособува и развива за да може да биде преточен во конечниот изглед на банкнотите.

Новата серија ќе содржи подобрени безбедносни карактеристики, како и унапредувања во поглед на пристапноста и одржливоста.

Според плановите на ЕЦБ, новите банкноти треба постепено да бидат пуштени во оптек од почетокот на 2030-тите години.

Сегашните евро банкноти ќе продолжат да важат и ќе останат во оптек паралелно со новата серија.

Што правиме со парите што ни остануваат откако ќе ги покриеме секојдневните трошоци? Ги инвестираме или ја пробуваме среќата?

Податоците за 2025 година отвораат интересна тема за финансиските навики во Македонија. Додека во домашните отворени инвестициски фондови во текот на годината биле уплатени околу 372 милиони евра, компаниите што работат со игри на среќа и обложување пријавиле вкупни приходи од 852,2 милиони евра.

Тоа значи дека приходите на индустријата за игри на среќа биле околу 2,3 пати поголеми од сите средства што во текот на годината биле уплатени во инвестициските фондови.

Во фондовите уплатени 372 милиони евра

Според податоците за работењето на отворените инвестициски фондови, во текот на 2025 година приливите од продажба на удели достигнале 22,9 милијарди денари, односно приближно 372 милиони евра.

Истовремено, инвеститорите преку откуп на удели повлекле околу 17,18 милијарди денари, или приближно 279 милиони евра.

Тоа значи дека кога од вкупните уплати од 372 милиони евра ќе ги одземеме повлечените 279 милиони евра, добиваме околу 93 милиони евра нето нов капитал што влегол во инвестициските фондови во текот на 2025 година.

На крајот од годината вкупната нето вредност на имотот на отворените инвестициски фондови во Македонија достигнала околу 29,37 милијарди денари, односно приближно 478 милиони евра.

Станува збор за средства акумулирани во фондовите низ повеќе години, што ја прави следната споредба уште поинтересна.

Игри на среќа со приходи од 852 милиони евра

Компаниите што приредуваат игри на среќа и обложување во 2025 година оствариле вкупни приходи од 852,2 милиони евра.

За споредба, во 2024 година приходите изнесувале 836,5 милиони евра, а во 2023 година 791,3 милиони евра. За само три години станува збор за вкупно околу 2,48 милијарди евра приходи.

Сепак, приходите на компаниите не треба директно да се толкуваат како пари што граѓаните ги загубиле на коцка. Кај игрите на среќа постојат уплати и исплати на добивки, а начинот на евидентирање се разликува во зависност од видот на играта.

Официјалните податоци на Управата за јавни приходи покажуваат дека во годишните даночни пријави за 2025 година се евидентирани 11,11 милијарди денари добивки од игри на среќа, односно околу 180,7 милиони евра.

Ниту оваа бројка не претставува вкупна бруто исплата кон играчите, бидејќи даночната основа зависи од видот на играта и начинот на пресметување. УЈП преку својот надзорен информациски систем располага со податоци за уплатите и исплатите кај приредувачите, но јавно достапен збирен податок за вкупните исплати во 2025 година не е објавен.

852 милиони евра наспроти 372 милиони евра

Кога ќе ги поставиме бројките една до друга, разликата е голема.

Компаниите од секторот игри на среќа во 2025 година пријавиле 852,2 милиони евра приходи, додека во инвестициските фондови биле уплатени околу 372 милиони евра.

Тоа е однос од приближно 2,3 спрема 1 во корист на индустријата за игри на среќа.

Уште поинтересна е споредбата со нето приливот во фондовите. Откако ќе се земат предвид и повлекувањата на инвеститорите, во фондовите во текот на целата година нето влегле околу 93 милиони евра нов капитал.

Во однос на оваа бројка, приходите на секторот игри на среќа се повеќе од девет пати поголеми.

Но можеби највпечатлива е друга споредба. На крајот на 2025 година целокупниот имот на македонските отворени инвестициски фондови изнесувал околу 478 милиони евра. Тоа се пари акумулирани во фондовите низ повеќе години.

Индустријата за игри на среќа, од друга страна, во само една година пријавила приходи од 852 милиони евра.

Што кажуваат овие бројки за нашата финансиска култура?

Не би било коректно да се заклучи дека секое евро потрошено на игра на среќа би завршило во инвестициски фонд доколку обложувалниците и казината не постоеја.

Мотивите се различни. Кај игрите на среќа доминира очекувањето за брза добивка, додека инвестирањето подразбира вложување капитал со очекување долгорочен принос.

Но размерот на двата пазари отвора важно прашање за финансиската култура во земјата.

Во цела 2025 година во инвестициските фондови нето влегле околу 93 милиони евра нов капитал. Во истата економија, секторот на игри на среќа генерирал приходи од над 852 милиони евра.

Тоа покажува дека предизвикот не е само колку пари имаат граѓаните на располагање, туку и каде одлучуваат да ги насочат.

Поголема финансиска писменост, поголема достапност на инвестициски производи и развивање култура на долгорочно штедење и инвестирање можат постепено да го менуваат овој однос.

На крајот, разликата помеѓу обложувањето и инвестирањето не е само во ризикот. Разликата е и во тоа дали парите ги ставаме во функција на моменталната шанса или во функција на сопствената финансиска иднина.