Подстанарите низ Европа се соочуваат со сè поголем притисок врз домашните буџети, во услови на недостиг од станови и постојан раст на кириите. Според најновите податоци на Евростат за 2025 и почетокот на 2026 година, трошоците за домување веќе зафаќаат околу една петтина од буџетот на домаќинствата во ЕУ, додека во Грција достигнуваат и до 35 проценти.

Главната причина за растот на цените е дисбалансот меѓу понудата и побарувачката. Поради високите каматни стапки за станбени кредити во изминатиот период, многу граѓани останале на пазарот на изнајмување, што дополнително ги зголеми цените. Воедно, сопствениците ги префрлаат зголемените трошоци за одржување и енергија врз станарите.

Просечниот раст на кириите во ЕУ изнесува 3,1 процент, но во одредени региони се бележат значително повисоки стапки. Особено се издвојува Балканот, каде што растот е најизразен. Хрватска бележи зголемување од 17,6 проценти, додека Црна Гора достигнува 18,5 проценти, делумно поради зголемениот интерес од странски работници и дигитални номади.

Во регионот, раст има и во Србија, како и во Унгарија и Бугарија, додека Северна Македонија се издвојува со поумерен пораст. Наспроти тоа, поголемите европски економии како Германија, Франција и Шпанија остануваат под европскиот просек, што се поврзува со построги регулативи и позаситени пазари.

Посебен случај е Турција, каде кириите пораснале за дури 78 проценти. Обидите на властите да го ограничат растот се покажале како недоволно ефикасни.

И покрај одредени мерки како ограничување на краткорочното изнајмување преку платформи како Airbnb, експертите предупредуваат дека без зголемена изградба на нови станови, притисокот врз цените ќе продолжи. Овој тренд веќе влијае и врз пазарот на труд, каде трошоците за домување стануваат клучен фактор при изборот на место за работа.

На глобалните финансиски пазари е забележан раст на берзанските индекси, при што американскиот индекс S&P 500 достигна ново рекордно ниво. Индексот порасна за 0,80 проценти, додека технолошкиот Nasdaq Composite забележа уште посилен раст од 1,60 проценти. Во исто време, Dow Jones Industrial Average благо опадна.

Позитивното расположение кај инвеститорите е поттикнато од добриот почеток на сезоната на објавување квартални финансиски резултати. Голем дел од компаниите и банките пријавија подобри резултати од очекуваното, што доведе до раст на цените на нивните акции, особено во финансискиот сектор.

Најголем раст е забележан во технолошкиот сектор, каде инвеститорите очекуваат силни резултати од водечките компании. Благодарение на ова, американските индекси ги надоместија претходните загуби предизвикани од геополитичките тензии на Блискиот Исток и повторно достигнаа рекордни нивоа.

Позитивниот тренд се прелева и на азиските пазари, каде цените на акциите растат веќе трет ден по ред. Оптимизмот е поттикнат од очекувањата за можно смирување на конфликтите на Блискиот Исток, како и од подобрите економски показатели во Азија.

Индексите во регионот Азија-Пацифик бележат раст, а јапонскиот Nikkei 225 достигна ново рекордно ниво. Кинеската економија, исто така, покажува солиден раст, надминувајќи ги очекувањата, што дополнително го поддржува оптимизмот на пазарите.

Во фокусот на инвеститорите се и резултатите на технолошките компании, при што особено внимание привлекува TSMC, најголемиот светски производител на чипови, од кој се очекува значителен раст на добивката поради зголемената побарувачка.

Поранешниот главен економист на ММФ, Кенет Рогоф, предупредува дека американскиот долар е значително преценет и дека инвеститорите покажуваат прекумерен оптимизам во однос на геополитичките ризици, особено поврзани со конфликтот со Иран.

Според него, вредноста на доларот е најмалку за 20 отсто над реалното ниво, што укажува на ризик од долгорочна корекција. Рогоф истакнува дека во минатото, секој сличен случај на силно преценета водечка валута завршувал со нејзин пад во период од пет до шест години.

Инвеститорите во изминатиот период масовно се свртеа кон доларот како „сигурно засолниште“ по ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток. Зголемените цени на енергенсите повторно ги засилија стравувањата од инфлаторен притисок, што ја отежнува можноста Федералните резерви на САД да ја олеснат монетарната политика.

Индексот на доларот на Bloomberg го достигна својот историски максимум во септември 2022 година, во период кога Федералните резерви агресивно ги зголемуваа каматните стапки за да ја сузбијат инфлацијата. Во моментов, индексот е за повеќе од 10 проценти под тој врв.

Рогоф оценува дека конфликтот со Иран претставува „голем стагфлациски шок“, кој дополнително ги засилува ефектите од царините што постепено се пренесуваат во економијата. На среден рок, ваквите притисоци веројатно ќе доведат до раст на каматните стапки, наместо нивно намалување.

Тој додава дека пазарите се наивни ако веруваат дека конфликтот со Иран е веќе решен. Според него, се очекуваат нови случувања, но инвеститорите засега го игнорираат тој ризик, верувајќи дека ситуацијата ќе се стабилизира.