Македонскиот платежен систем се наоѓа пред значајна технолошка промена, со која класичните меѓубанкарски трансфери постепено треба да добијат алтернатива во форма на инстант плаќања, достапни во текот на целиот ден, независно од работното време на банките.

Развојот на домашната инфраструктура преку КИБС Инстант и мобилното решение СТРЕЛА, заедно со регионалната иницијатива TIPS Clone, отвора можност за нов начин на пренос на средства меѓу граѓаните, компаниите и трговците. Сепак, техничката подготвеност на инфраструктурата сама по себе не значи дека сите функционалности веќе се достапни за клиентите на сите банки.

На одбележувањето на 25-годишнината од основањето, на 2 октомври 2026 година, КИБС го посочи развојот на инстант плаќањата како еден од следните важни чекори во модернизацијата на домашната платежна инфраструктура. Според објавените информации, компанијата во 2025 година станала лиценциран оператор на инстант плаќања и ја заокружила потребната инфраструктура за КИБС Инстант.

Решението СТРЕЛА е замислено како дополнителен канал преку кој граѓаните и компаниите би можеле да иницираат и примаат плаќања, користејќи мобилни уреди и функционалности што треба да го поедностават секојдневното плаќање.

Паралелно со домашните активности, продолжува и развојот на регионалната инфраструктура заснована на европската технологија TIPS. Европската централна банка претходно објави дека централните банки од Западен Балкан, во соработка со Банката на Италија, работат на воспоставување регионален систем за инстант плаќања, со можност за понатамошно поврзување со европската платежна инфраструктура.

За Македонија, најважното прашање не е само кога ќе започнат инстант плаќањата, туку дали новите решенија ќе обезбедат целосна поврзаност меѓу банките и платежните институции. Доколку различните инфраструктури не бидат меѓусебно поврзани, постои ризик корисниците да се соочат со ограничувања при испраќање средства кон сметки во други банки.

Дополнителен предизвик ќе биде цената на услугата. Инстант плаќањата имаат потенцијал да ги намалат трошоците и времето потребно за извршување трансакции, но конечната корист за граѓаните и компаниите ќе зависи од тарифите што ќе ги применуваат банките, како и од достапноста на услугата преку мобилните апликации.

Особено значајна е можноста за нивна употреба во електронската трговија и во плаќањата кај физичките трговци. Доколку новата инфраструктура овозможи едноставно плаќање директно од банкарска сметка, трговците би можеле да добијат дополнителен платежен канал, додека купувачите би имале поголем избор при плаќањето.

Сепак, таквиот модел не треба однапред да се претставува како поевтин од картичните плаќања, бидејќи реалната економска предност ќе зависи од тарифите, интеграцијата, заштитата на потрошувачите и трошоците за управување со ризиците.

Следната фаза од развојот на инстант плаќањата затоа ќе бара јасни информации за банките учеснички, условите за користење, меѓусебната поврзаност на системите и можностите што ќе им бидат достапни на граѓаните и компаниите.

Македонската економија во 2024 година остварила бруто-домашен производ од 1.031,68 милијарди денари, покажуваат конечните податоци што Државниот завод за статистика ги објави на 9 октомври 2026 година. Со оваа објава, официјалната вредност на БДП е значително повисока од претходно објавената прелиминарна проценка, што отвора важни прашања за начинот на кој се оценуваат големината на економијата и нејзините финансиски показатели.

Претходната прелиминарна проценка за 2024 година изнесуваше 964,09 милијарди денари, додека конечната вредност достигна 1.031,68 милијарди денари. Разликата изнесува 67,59 милијарди денари, односно приближно 1,1 милијарда евра, што претставува ревизија нагоре од околу 7 проценти во однос на прелиминарно објавената номинална вредност.

Според конечните податоци, реалниот економски раст во 2024 година изнесувал 3,8 проценти, додека номиналниот БДП бил за 8,1 процент повисок во споредба со 2023 година. БДП по жител достигнал 9.192 евра.

Разликата меѓу прелиминарната и конечната вредност не значи дека економијата дополнително пораснала во 2026 година, туку дека статистичката обработка на податоците за 2024 година резултирала со повисока проценка на економската активност во таа година.

Ова разграничување е особено важно бидејќи номиналниот БДП се користи како основа за пресметување на повеќе економски показатели, меѓу кои јавниот долг како процент од БДП, буџетскиот дефицит, инвестициите и други фискални и финансиски соодноси.

Кога се менува статистичката основа, одредени показатели изразени како процент од БДП можат да добијат поинаква вредност дури и кога номиналниот износ на долгот или буџетскиот дефицит останува непроменет. Сепак, за точна проценка на влијанието врз фискалните показатели потребно е да се користат усогласени статистички серии и податоци за истите периоди.

Конечните податоци покажуваат и дека најголем удел во создавањето на додадената вредност имале трговијата, транспортот и угостителството, додека финалната потрошувачка учествувала со 80,9 проценти во структурата на БДП.

За финансискиот сектор, ревизијата претставува важен потсетник дека оценките за задолженоста, економската продуктивност и инвестицискиот потенцијал не зависат само од номиналните износи, туку и од квалитетот и ажурноста на статистичките податоци.

Денешниот редакциски преглед на Bankarstvo.mk ги издвојува најважните потврдени финансиски информации достапни при утринската подготовка на пакетот. Во фокусот се растот на банкарскиот сектор, новите податоци за пензиските фондови, промените во раководството на НЛБ Банка и показателите што ја отсликуваат состојбата на македонската економија.

1. Македонските банки управуваат со речиси 955 милијарди денари

Банкарскиот сектор на крајот од јуни 2026 година достигнал вкупна актива од 954,94 милијарди денари, што претставува годишен раст од приближно 11,2 проценти. Истовремено, кредитната активност се зголемила за околу 13 проценти, додека добивката во првата половина од годината се намалила за 8,4 проценти.

2. НЛБ Банка со продолжување на мандатите на двајца членови на Управниот одбор

Народната банка издала претходни согласности за повторно именување на Кирил Бухов и Драгиша Тадиќ во Управниот одбор на НЛБ Банка Скопје. Новите четиригодишни мандати ќе започнат во јануари 2027 година, со што се обезбедува продолжување на нивниот ангажман во раководната структура на банката.

3. Пензиските фондови управуваат со 223,4 милијарди денари

Последните објавени податоци на МАПАС покажуваат дека нето средствата во задолжителните и доброволните пензиски фондови достигнале приближно 3,63 милијарди евра. Ова ја потврдува значајната улога на капитално финансираното пензиско осигурување во акумулацијата на долгорочен финансиски капитал.

4. Конечните податоци покажуваат повисока вредност на БДП за 2024 година

Државниот завод за статистика објави дека конечната номинална вредност на БДП во 2024 година изнесувала 1.031,68 милијарди денари, што е за 67,59 милијарди денари повеќе од претходната прелиминарна проценка. Ревизијата е важна за статистичката основа врз која се пресметуваат повеќе економски и фискални показатели.

5. Расте бројот на одобренија за градење, планирани се 1.030 станови

Во август 2026 година биле издадени 333 одобренија за градење, што претставува годишен раст од 18,9 проценти. Во рамките на одобрените проекти е предвидена изградба на 1.030 станови, што претставува важен показател за потенцијалната идна понуда на станбени недвижности.

Фото: ВИ