Како што Црна Гора и земјите од регионот напредуваат на патот кон членство во Европската унија, прашањето за дигиталната оперативна отпорност на финансискиот сектор станува сè поважно.

Пред банките се поставуваат нови европски стандарди и барања кои подразбираат посилно управување со сајбер ризиците, поефикасно реагирање на инциденти и поголема контрола врз ризиците што произлегуваат од соработката со надворешни партнери и трети страни.

Овие теми ќе бидат во фокусот на учеството на Mastercard на конференцијата INFINTECH 2026, која ќе се одржи на 8 и 9 октомври во Porto Montenegro и ќе собере претставници од финансискиот и технолошкиот сектор.

Од реактивна кон проактивна сајбер заштита

На конференцијата ќе учествува Александру Андрееску, директор за развој на бизнисот за Cybersecurity решенија во Mastercard.

Тој ќе зборува за тоа како разузнавачките податоци за сајбер закани можат да им помогнат на банките да преминат од реактивен модел на заштита кон проактивно управување со ризиците.

Според Mastercard, финансиските институции денес имаат пристап до алатки кои ги користат и големи глобални финансиски институции и влади, а кои овозможуваат порано идентификување на потенцијални закани и подобра проценка на ризиците.

Recorded Future како дел од сајбер стратегијата на Mastercard

По преземањето на компанијата Recorded Future во 2024 година, Mastercard ги интегрираше напредните податоци за сајбер закани во своите услуги за сајбер безбедност.

Овие податоци сега се користат и во решенијата за дигитален идентитет, безбедносните системи и проценката на ризикот на трансакциите во реално време.

Со тоа компанијата дополнително ги зајакна своите капацитети за откривање и спречување на сајбер закани во финансискиот сектор.

ЕУ интеграциите носат повисоки барања за банките

„ЕУ интеграции и финансиските институции на Балканот“ и „Отпорност“ се две од централните теми на INFINTECH 2026.

Конференцијата се одржува во период кога финансиските институции во регионот се подготвуваат за сè повисоки стандарди во областа на дигиталната безбедност и оперативната отпорност.

Приближувањето кон европската регулаторна рамка значи дека банките ќе мора да посветуваат уште поголемо внимание на управувањето со ИКТ ризиците, сајбер инцидентите, континуитетот на работењето и ризиците поврзани со надворешни добавувачи на технологија.

Повеќе од 400 претставници од финансискиот и технолошкиот сектор

INFINTECH 2026 треба да собере повеќе од 400 носители на одлуки од банкарството, регулаторните институции, финтек секторот, телекомуникациите и технолошките компании.

Меѓу најавените говорници се Мараш Дукај, министер за јавна администрација на Црна Гора, Андраш Шебок, заменик извршен директор на OTP Group, Изабела Фреј, извршна директорка на George Labs, и Јулија Старокожева, директорка за информатичка технологија во Raiffeisen Bank Украина.

На конференцијата ќе учествуваат и други претставници на финансиски институции, телекомуникациски оператори и технолошки компании.

Конференцијата INFINTECH 2026 ја организира црногорската технолошка компанија Logate.

Извор: Bankar.me / INFINTECH 2026

Халкбанк АД Скопје нуди поволност за корисниците на своите кредитни картички при купување во Kidly.

Со плаќање со кредитна картичка на Халкбанк во Kidly, клиентите можат да добијат 10% бонус поени, како и можност за плаќање на купувањето до 6 рати.

Понудата е наменета за купувања на производи за најмалите, а преку комбинацијата на бонус поени и плаќање на рати, банката им овозможува на клиентите дополнителна флексибилност при плаќањето.

Од Халкбанк ја промовираат поволноста како уште една причина повеќе за купување во Kidly, во рамки на програмата за бонус поени поврзана со користењето на кредитните картички.

За корисниците тоа значи можност дел од вредноста на купувањето да ја добијат назад преку бонус поени, додека трошокот можат да го распределат на повеќе месечни рати.

Извор: Халкбанк АД Скопје

Европската централна банка сака да ја прошири мрежата преку која странските централни банки можат брзо да добијат евра во периоди на финансиски стрес. Потегот е повеќе од техничка мерка за ликвидност — тој е дел од пошироката стратегија за зајакнување на меѓународната улога на еврото.

Европската централна банка подготвува поширока финансиска „безбедносна мрежа“ за странските централни банки, во обид истовремено да ја намали опасноста од недостиг на евро-ликвидност и да го зголеми глобалното значење на заедничката европска валута.

Претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, на 28 септември потврди дека банката работи на подобрување и проширување на механизмите преку кои централните банки надвор од еврозоната можат да добијат евра кога финансиските пазари ќе се најдат под притисок.

Интересот веќе е значителен.

Според Reuters, речиси 30 централни банки поднеле барање за пристап до repo механизмот на ЕЦБ, што покажува дека побарувачката за сигурен извор на евро-ликвидност надвор од еврозоната е далеку од маргинална.

Што всушност нуди ЕЦБ?

ЕЦБ располага со два важни типа механизми преку кои може да обезбеди евра на други централни банки: swap линии и repo линии.

Кај swap аранжманите, ЕЦБ и странска централна банка привремено разменуваат валути. На тој начин другата централна банка може да обезбеди евра за својот финансиски систем во момент кога пристапот до европската валута на пазарот станува скап или ограничен.

Repo механизмот функционира поинаку. Странската централна банка добива евра како заем, но обезбедува висококвалитетни средства деноминирани во евра како колатерал.

ЕЦБ во февруари годинава одлучи значително да го прошири својот Eurosystem Repo Facility for Central Banks, или EUREP, правејќи го во принцип достапен за широк круг централни банки надвор од еврозоната.

Во јули почна и процесот на приклучување на заинтересираните централни банки, а користењето на проширениот механизам треба да биде возможно од четвртиот квартал на 2026 година.

До 50 милијарди евра по централна банка

Размерот на механизмот покажува дека не станува збор за симболичен инструмент.

Според правилата објавени од ЕЦБ, една странска централна банка може да добие линија од до 50 милијарди евра. Заемите првично можат да имаат рок од еден ден до една недела, со можност за продолжување.

Операциите ќе се спроведуваат преку пет национални централни банки од евросистемот — германската Bundesbank, Banque de France, Banco de España, Banca d’Italia и De Nederlandsche Bank — додека ЕЦБ ќе го координира целиот систем.

Целта е едноставна: ако финансиски институции во некоја земја имаат големи обврски во евра, а одеднаш не можат лесно да дојдат до европската валута, нивната централна банка ќе има механизам преку кој може да обезбеди ликвидност.

На тој начин финансиски проблем што започнал надвор од еврозоната потешко би можел да се врати како шок кон европските банки и пазари.

Но зад техничкиот механизам стои поголема амбиција

ЕЦБ отворено признава дека проширувањето на EUREP не е само инструмент за управување со кризи.

Во официјалното соопштение од јули централната банка наведува дека механизмот треба да го поддржи нормалното функционирање на монетарната политика, но и да ја зајакне меѓународната улога на еврото.

Тоа е важна промена во тонот.

Колку повеќе банки, компании, влади и централни банки користат одредена валута за меѓународна трговија, кредитирање и резерви, толку поважно станува прашањето дали во момент на криза ќе можат сигурно да дојдат до таа валута.

Американскиот долар со децении има огромна предност токму поради оваа инфраструктура.

Федералните резерви можат преку swap линии да обезбедат долари на други големи централни банки во моменти на глобален финансиски стрес. Тоа дополнително ја зацврстува позицијата на доларот како главна меѓународна валута.

ЕЦБ сега очигледно сака да изгради посилен европски еквивалент.

Зошто моментот е важен?

Планот доаѓа во период на растечка геополитичка и финансиска фрагментација.

Според Reuters, една од причините за поголемиот интерес за алтернативни механизми за ликвидност е и неизвесноста околу иднината на глобалниот доларски систем и улогата што американската централна банка ќе ја има во обезбедувањето доларска ликвидност во следните кризи.

Самата ЕЦБ во својот годишен извештај за меѓународната улога на еврото оценува дека геополитичките промени создаваат можност за поголемо глобално користење на европската валута, иако тоа зависи и од подлабоки европски пазари на капитал и посилна финансиска интеграција.

Во 2025 година меѓународната улога на еврото умерено се зголемила, но ЕЦБ предупредува дека глобалниот монетарен систем истовремено станува сè пофрагментиран.

Зошто ликвидноста е толку важна за една глобална валута?

За валутата да стане навистина меѓународна, не е доволно само да биде стабилна.

Странските инвеститори и банки треба да бидат уверени дека ќе можат да дојдат до неа и кога пазарите функционираат нормално, но и — уште поважно — кога ќе избие криза.

Токму затоа swap и repo линиите можат да изгледаат како техничка тема за централни банкари, но всушност се дел од инфраструктурата што определува кои валути можат да функционираат глобално.

Ако сè повеќе централни банки знаат дека во момент на стрес можат директно или индиректно да добијат пристап до евра, користењето на европската валута за резерви, финансиски договори и прекугранично кредитирање станува помалку ризично.

Доларот сепак останува далеку напред

Проширувањето на евро-ликвидносната мрежа не значи дека еврото наскоро ќе го замени доларот како доминантна светска валута.

Доларот и понатаму има значително подлабоки финансиски пазари, поголема улога во меѓународното кредитирање и трговија и огромен пазар на американски државни обврзници.

Но стратегијата на ЕЦБ покажува дека Европа сака да го намали тој јаз не само преку политички пораки, туку преку финансиската инфраструктура што ја прави една валута практична и сигурна за глобална употреба.

Фактот дека речиси 30 централни банки веќе покажале интерес за новиот repo механизам сугерира дека за таква инфраструктура постои реална побарувачка.

Во таа смисла, EUREP можеби изгледа како мал и технички дел од европската монетарна политика.

Но на долг рок може да стане дел од многу поголема приказна: обидот Европа да му даде на еврото поголема стратешка тежина во светскиот финансиски систем.

Извори: Reuters, European Central Bank