Групацијата на Светска банка мобилизирала повеќе од 1,2 милијарди долари, односно околу 1,07 милијарди евра приватен капитал во Србија во фискалната 2026 година, што претставува зголемување од над 50 проценти во споредба со фискалната 2022 година.

Според соопштението на Светска банка, објавено на 13 октомври, резултатите се однесуваат на фискалната година што заврши на 30 јуни 2026 година и укажуваат на зголемениот интерес на приватните инвеститори за финансирање развојни проекти во Србија.

Во изминатите пет години, Групацијата на Светска банка мобилизирала повеќе од пет милијарди долари комерцијално финансирање за проекти во јавниот и приватниот сектор во Србија.

Од институцијата оценуваат дека овие резултати го потврдуваат потенцијалот на земјата да привлече дополнителен приватен капитал за реализација на своите развојни приоритети, со поддршка на финансиските инструменти, експертизата и механизмите за финансирање на Светска банка.

Силен раст на приватните инвестиции во Европа и Централна Азија

Резултатите во Србија се дел од поширокиот тренд на значително зголемување на мобилизацијата на приватен капитал во регионот на Европа и Централна Азија.

Според податоците на Светска банка, во фискалната 2026 година во овој регион биле мобилизирани 21,3 милијарди долари приватен капитал, во споредба со околу четири милијарди долари пред четири години.

Ова претставува повеќе од петкратно зголемување на мобилизираниот приватен капитал, што укажува на значително проширување на улогата на приватното финансирање во поддршката на развојните проекти.

Рекордни 112 милијарди долари приватен капитал на глобално ниво

Групацијата на Светска банка во септември соопшти дека во фискалната 2026 година на глобално ниво мобилизирала 112 милијарди долари приватен капитал, што претставува највисок износ во нејзината историја.

Според институцијата, станува збор за повеќе од тројно зголемување во споредба со нивото од 35 милијарди долари забележано четири години претходно.

Кога мобилизираниот приватен капитал ќе се додаде на сопственото финансирање на Групацијата на Светска банка, вкупниот износ на финансирање и мобилизирани средства за економиите во развој во фискалната 2026 година надминува 200 милијарди долари.

Овие податоци ја истакнуваат сè поголемата улога на меѓународните финансиски институции во привлекувањето приватен капитал и обезбедувањето финансиска поддршка за развојните потреби на земјите.

Приватниот капитал како поддршка на развојните проекти

Мобилизацијата на приватен капитал претставува важен дел од активностите на Групацијата на Светска банка, која преку своите финансиски инструменти и експертиза настојува да поттикне дополнителни инвестиции во јавниот и приватниот сектор.

Во рамките на Групацијата функционираат Меѓународната финансиска корпорација (IFC), Мултилатералната агенција за гарантирање инвестиции (MIGA), Меѓународниот центар за решавање инвестициски спорови (ICSID), како и Светска банка, во чиј состав се Меѓународната банка за обнова и развој (IBRD) и Меѓународната асоцијација за развој (IDA).

Со повеќе од пет милијарди долари мобилизирано комерцијално финансирање во изминатите пет години, Србија бележи значителен обем на финансиска поддршка преку инструментите на Групацијата на Светска банка, додека растот на регионално и глобално ниво укажува на сè поголемото значење на приватниот капитал во финансирањето на економскиот развој.

Американската инвестициска банка Морган Стенли (Morgan Stanley) оствари подобри финансиски резултати од очекуваните во третиот квартал од 2026 година, пред сè благодарение на силниот раст на приходите од тргување со акции, во период на зголемена нестабилност на финансиските пазари.

Вкупните приходи на банката достигнаа 20,34 милијарди долари, што претставува раст од 12 проценти во споредба со истиот период минатата година. Резултатот ги надмина прогнозите на аналитичарите анкетирани од LSEG, кои очекуваа приходи од 19,95 милијарди долари.

Нето-добивката се зголеми за 6,5 проценти, од 4,61 милијарда на 4,91 милијарда долари, додека добивката по акција изнесуваше 3,03 долари, над очекуваните 2,91 долар.

Силен раст на приходите од тргување со акции

Најголем придонес за позитивните резултати имаше сегментот за тргување со акции, каде што приходите се зголемија за речиси 41 процент, достигнувајќи 5,8 милијарди долари.

Во текот на кварталот, инвеститорите интензивно ги приспособуваа своите портфолија поради промените во каматните стапки на американската централна банка, геополитичката неизвесност и големите ценовни осцилации кај акциите на компаниите поврзани со вештачката интелигенција.

Зголемената пазарна нестабилност позитивно влијаеше врз приходите на Морган Стенли, бидејќи поголемиот обем на трансакции и почестите промени во инвестициските портфолија ја зголемија активноста во трговскиот сегмент.

Сепак, растот на приходите од тргувањето со акции беше проследен со послаби резултати во сегментот на обврзници, валути и суровини.

Приходите од тргување со инструменти со фиксен принос се намалија за 7,3 проценти, на 2,01 милијарда долари.

Ваквите разлики меѓу двата главни трговски сегмента беа забележани и кај дел од конкурентските банки, бидејќи инвеститорите покажаа поголем интерес за технолошките и другите акции, додека повисоките каматни стапки и неизвесноста на пазарот на државни обврзници го отежнуваа работењето со инструментите со фиксен принос.

Послаби резултати од претходниот квартал, но над минатогодишното ниво

Во вториот квартал од годинава, Морган Стенли оствари рекордни приходи од 21,3 милијарди долари и нето-добивка од 5,58 милијарди долари.

Иако резултатите во периодот од јули до септември беа пониски во споредба со претходното тримесечје, тие останаа значително над минатогодишното ниво и над очекувањата на пазарот.

Банката во изминатите години настојува да ја намали зависноста од променливите приходи од инвестициското банкарство и тргувањето, насочувајќи се кон постабилни извори на приходи, особено од управувањето со имот.

Вредноста на средствата на клиентите во сегментите за управување со приватен и институционален имот во вториот квартал достигна десет билиони долари, додека сегментот за управување со богатство привлече рекордни 148 милијарди долари нови средства.

Високите каматни стапки создаваат нови предизвици

Вниманието на инвеститорите сега е насочено кон проценките на извршниот директор на Морган Стенли, Тед Пик, за перспективите на пазарот на спојувања и преземања, како и на иницијалните јавни понуди на акции до крајот на годината.

Повисоките каматни стапки имаат двојно влијание врз банкарскиот сектор. Од една страна, тие можат да ги зголемат приходите од камати и да поттикнат поголема трговска активност во услови на нестабилни пазари. Од друга страна, го поскапуваат финансирањето на преземањата, влијаат врз вреднувањето на компаниите и можат да го одложат нивното излегување на берза.

Поради повисоките трошоци за капитал и посложените процени на вредноста, компаниите што планираат аквизиции или јавни понуди на акции би можеле да ги одложат своите активности, дури и кога постои значителен број подготвени трансакции.

Морган Стенли претходно соопшти дека располага со силно портфолио потенцијални зделки во инвестициското банкарство и дека компаниите сè уште се наоѓаат во средината на голем инвестициски циклус поврзан со развојот на вештачката интелигенција.

Најновите резултати на Морган Стенли ја потврдуваат двојната слика на Волстрит: нестабилноста на финансиските пазари создава значителни можности за заработка од тргување, додека високите каматни стапки истовремено претставуваат ризик за забавување на спојувањата, преземањата и излегувањето на компаниите на берза.

Климатските промени, деградацијата на природата и растечката глобална неизвесност создаваат нови ризици за банкарскиот сектор, кои сè потешко можат да се предвидат со традиционалните финансиски модели. Европските банки мора навремено да ја зајакнат својата отпорност, наместо да чекаат кризите да се случат, предупреди Франк Елдерсон, член на Извршниот одбор на Европската централна банка (ЕЦБ) и потпретседател на нејзиниот Надзорен одбор.

Во обраќањето на заедничката конференција на Европската централна банка и Банката на Англија, одржана на 14 октомври 2026 година во Франкфурт, Елдерсон истакна дека светот станува сè покомплексен и меѓусебно поврзан, поради што дури и релативно мали промени можат да предизвикаат несразмерно големи економски и финансиски последици.

Според него, традиционалните модели за процена на ризиците, кои главно се потпираат на историски податоци, веќе не се доволни за соодветно предвидување на последиците од климатските промени и другите глобални предизвици.

Над 70 проценти од каматните приходи се поврзани со јаглеродно интензивни сектори

Елдерсон посочи дека европските банки и супервизорските институции во изминатата деценија постигнале значителен напредок во идентификувањето и управувањето со климатските ризици.

Сепак, изложеноста на банкарскиот сектор на економските активности поврзани со високи емисии на јаглерод останува значителна.

Според податоците што ги изнесе, од 2022 година наваму, просечното учество на каматните приходи што значајните банки под надзор на ЕЦБ ги остваруваат од јаглеродно интензивните сектори постојано надминува 70 проценти.

Ова покажува дека климатската транзиција може да има значајни последици врз кредитните портфолија, профитабилноста и капиталната позиција на банките.

Истовремено, благодарение на подобрените податоци и аналитички алатки, финансиските институции сè попрецизно можат да ги проценат потенцијалните загуби од суши, поплави и други екстремни временски појави.

Климатските ризици можат да бидат поголеми од сегашните процени

Еден од клучните проблеми, според Елдерсон, е што климатските промени можат да предизвикаат последици кои не се опфатени со постојните модели.

Тој предупреди дека одредени критични точки во климатскиот систем, како потенцијалното пропаѓање на амазонските шуми или нарушувањето на атлантската океанска циркулација, можат да предизвикаат големи и тешко предвидливи промени.

Дополнителен ризик претставува истовременото појавување на повеќе екстремни настани, како суши и топлотни бранови, недостиг од вода, нарушувања во земјоделското производство и притисоци врз енергетските системи.

Елдерсон нагласи дека веќе се надминати седум од деветте планетарни граници, што дополнително ја зголемува неизвесноста за идните економски последици.

Како особено загрижувачки податок тој го издвои фактот дека Арктикот се загрева речиси четирипати побрзо од глобалниот просек, додека Европа се загрева приближно двојно побрзо.

Според него, забрзаното затоплување, рекордните температури на океаните и намалената отпорност на екосистемите покажуваат дека климатските и природните кризи во одредени аспекти се развиваат побрзо и поинтензивно од претходните очекувања.

Само околу 15 проценти од банкарските климатски стрес-тестови ги опфаќаат сите ризици што самите банки ги сметаат за значајни

ЕЦБ укажува и на ограничувањата во примената на климатските сценарија и стрес-тестовите.

Елдерсон истакна дека, во рамките на интерните процеси за процена на адекватноста на капиталот, климатските стрес-тестови и анализите на сценарија ги опфаќаат сите фактори на ризик што самите банки ги оценуваат како материјално значајни само во околу 15 проценти од случаите.

Поради тоа, банките не треба механички да ги применуваат постојните климатски сценарија, туку да ги приспособуваат на локалните услови, да ги преиспитуваат нивните претпоставки и да анализираат и екстремни, но реално можни случувања.

Според Елдерсон, сценаријата не треба да се третираат како точни прогнози за иднината, туку како алатка за утврдување на слабостите и за подготовка за различни можни исходи.

Банките мора да инвестираат во отпорност пред да се случи кризата

Пораката на ЕЦБ е дека финансиските институции мора да ја зајакнуваат својата отпорност и на ризици што во моментот не можат целосно да се идентификуваат или измерат.

Тоа подразбира одржување доволно капитал и ликвидност, зајакнување на оперативните капацитети, поголема стратешка флексибилност и подобро управување со кредитните и инвестициските портфолија.

Банките треба редовно да ја проверуваат сопствената подготвеност за непредвидени шокови и да ги приспособуваат деловните модели на променливото ризично опкружување.

Елдерсон посочи дека инвестициите во приспособување кон климатските промени и намалување на нивните последици се важен дел од долгорочното управување со ризиците.

Вештачката интелигенција и квантните компјутери носат дополнителна неизвесност

Покрај климатските ризици, ЕЦБ предупредува и на предизвиците што произлегуваат од геополитичките тензии, демографските промени и брзиот технолошки развој.

Особено внимание се посветува на вештачката интелигенција, која го менува опкружувањето на кибернетските ризици, како и на квантните компјутери, чиј развој во иднина би можел да ја загрози безбедноста на денес шифрираните чувствителни информации.

Овие ризици, заедно со климатските промени, можат да влијаат врз одржливоста на деловните модели на банките, поради што е потребно сеопфатно унапредување на системите за управување со ризици.

Елдерсон потсети дека зголемената неизвесност е еден од заедничките предизвици опфатени со супервизорските приоритети на европскиот банкарски надзор за периодот 2026–2028 година.

Главниот заклучок од неговото обраќање е дека финансиската стабилност во иднина нема да зависи само од способноста на банките да ги пресметаат познатите ризици, туку и од нивната подготвеност да се справат со непредвидливи кризи.

За ризиците што се познати, задачата е тие да се измерат; за ризиците чие влијание останува неизвесно, потребна е подготовка; а за ризиците што сè уште не можат да се предвидат, неопходно е градење отпорност, порача Елдерсон.