Connect with us

Анализи

Како и зошто колабира пензискиот систем во Македонија?

Објавено

на

Прво добрата вест: македонскиот пензиски систем веројатно нема да ги остави идните пензионери сосема без пензии. Лошата вест е дека постои реална опасност тие пензии да бидат значително пониски од она што денес им се ветува.

Проблемите не се случиле преку ноќ туку се наталожувале со години, слој по слој. ПИОМ постојано работи со значителна буџетска поддршка. Приносите на приватните фондови остануваат релативно скромни. Голем дел од средствата завршуваат во државни обврзници наместо во поконкурентни инвестиции. А врвот на ледениот брег – во јавноста излезе и практиката на задоцнети трансфери на придонесите кон приватните фондови, нешто што директно ги чепка идните пензии на секој осигуреник.

Прашањето сега не е дали нешто треба да се промени, туку што и каде.

Ако Македонија погледне кон искуствата на другите, се отвораат неколку опции:

• Хрватски модел – избор меѓу комбинирана пензија (од првиот и вториот столб) или целосно враќање во првиот столб.

• Пример на Литванија и Естонија – постепено претворање на вториот столб во доброволен систем.

Преиспитување на самата формула на поделба: денес од 18,8% придонес за пензиско осигурување, 12,8% оди во ПИОМ, а 6% се пренасочува кон индивидуалната сметка во приватните фондови, од кои најголем дел, повторно, завршува во државни обврзници. Прашањето е директно: Дали таквиот круг воопшто ја исполнува целта за повисоки и посигурни пензии?

Ако постои еден податок што сликовито го покажува притисокот врз системот, тоа е соодносот меѓу оние што плаќаат и оние што примаат. Според ревизорските наоди за 2024 година, крајот на таа година затекнал 556.294 осигуреници наспроти 343.048 пензионери – или само 1,63 осигуреници на еден пензионер. Годинава претходно, тој сооднос бил 1:1,70. Насоката е јасна, и не е добра.Финансиски, сликата е уште построга:

• Приходи од придонеси за ПИО: 71,4 милијарди денари

• Расходи за пензии: 90,2 милијарди денари

Разликата, како и секоја година досега, се затвора со пари од државниот буџет. Со други зборови првиот, државен пензиски столб веќе сам не може да ги финансира пензиите. Кон таа сметка се додава и линеарното зголемување на пензиите: од септември 2024 до март 2026 година, зголемувањето достигнало вкупно 7.000 денари месечно. Добро за пензионерите денес, но сериозен дополнителен товар за буџетот утре.

Вториот пензиски столб влезе во сила во 2006 година, како дел од реформа поддржана од Светската банка. Целта звучеше разумно: да се диверзифицира ризикот, да се олесни притисокот врз ПИОМ и да се изгради лична пензиска заштеда преку капитално финансирање така што идната пензија да не зависи само од тоа колку луѓе ќе работат, туку и од тоа колку пари се веќе акумулирани на индивидуалната сметка.

Проблемот не е во таа идеја. Проблемот е во нејзиното спроведување. Ова е можеби најнепријатниот дел од приказната. ПИОМ по закон има обврска да ги префрли придонесите на индивидуалните сметки во вториот столб во рок од пет работни дена. Во пракса, тоа не се случувало редовно. Според ревизорските наоди, долгот на ПИОМ кон вториот пензиски столб достигнал околу 42 милиони евра.

Тука бројката е само врвот, а вистинската штета е скриена подлабоко. Секој ден задоцнување значи дека тие пари не се на личната сметка на осигуреникот, не се инвестираат и не носат принос. За идниот пензионер, тоа не е само задоцнет придонес туку изгубена капитализација што требало да расте со години. И оваа приказна веќе си имаше премиера. Во 2019 година излезе на виделина дека придонесите на околу 12.000 осигуреници воопшто не биле пренасочувани кон вториот столб цела една деценија, од 2006/2007 па сè до 2018 година – туку останале во ПИОМ. Државата тогаш тивко префрлила околу 19 милиони евра.

Сето ова покажува нешто подлабоко од технички пропуст. ПИОМ, МАПАС, Министерството за труд и социјална политика, Министерството за финансии и другите вклучени институции досега не изградиле доволно цврст механизам кој гарантира едно едноставно нешто: дека секој денар што му припаѓа на осигуреникот ќе биде префрлен навреме и точно.

А без таа гаранција, секоја дискусија за реформа на вториот столб останува нецелосна.

(Продолжува)

Автор: Филип Чижбановски.

Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е строго забрането без претходно писмено одобрение и е предмет на условите наведени на следниот линк.

Анализи

Златото благо се повлекува по силниот раст, но позитивниот тренд останува

Објавено

на

Цената на златото забележа ограничен пад во последното тргување, откако инвеститорите почнаа да реализираат дел од добивките остварени во претходниот период, покажува техничката анализа на Economies.com.

Според анализата, златото во моментов се обидува да ги намали условите на прекумерна купеност, кои се видливи кај индексите на релативна сила. Појавата на негативни сигнали укажува на краткорочно забавување на моментумот.

Сепак, аналитичарите оценуваат дека ова повлекување може да му овозможи на златото повторно да добие позитивен моментум и да го продолжи растот во блиска иднина.

Цената и натаму се движи над 50-дневниот експоненцијален подвижен просек (EMA50), што според техничката анализа обезбедува позитивна поддршка и ги зголемува шансите за продолжување на нагорниот тренд.

Краткорочниот притисок засега се поврзува со прекумерната купеност и привременото забавување на моментумот, додека пошироката техничка слика останува позитивна.

Продолжи со читање

Анализи

САД ја засилуваат блокадата кај Ормутскиот Теснец, пренасочени 55 трговски бродови

Објавено

на

Американската војска продолжува со поморскиот притисок врз Иран и досега пренасочила вкупно 55 трговски бродови од иранските пристаништа, додека преговорите за повторно отворање на Ормутскиот Теснец остануваат во застој.

Според американската Централна команда, само во текот на минатата недела биле пренасочени уште 20 комерцијални бродови, со што бројката се зголемила од 35 на 55. Американските сили, според соопштението, онеспособиле и два брода и се качиле на уште два со цел да обезбедат почитување на блокадата.

Кризата во Ормутскиот Теснец трае повеќе од пет месеци и има сериозни последици врз глобалната трговија со енергенси. Пред избувнувањето на војната во февруари, низ теснецот поминувала околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта и околу една петтина од глобалната трговија со течен природен гас.

Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи во неделата изјави дека нема можност за обновување на преговорите со САД сè додека Вашингтон, според него, продолжува да го прекршува меморандумот од јуни и не обезбеди компензација за тие прекршувања.

Сепак, Арагчи посочи дека посредници сè уште работат на изнаоѓање начин за продолжување на преговорите.

Американскиот претседател Доналд Трамп, кој минатата недела изразуваше оптимизам дека може да биде постигнат договор со Техеран, сега изјави дека е подготвен да почека економскиот притисок врз Иран дополнително да се зголеми. Тој посочи дека САД во моментов водат само ограничени разговори и ја следат економската состојба во земјата.

Иран, пак, поставил повеќе услови за повторно отворање на Ормутскиот Теснец, меѓу кои укинување на американската поморска блокада и санкциите, повлекување на американските сили од регионот, исплата на воени репарации и ослободување на замрзнатите ирански средства.

Паралелно, Иран разговара со Оман за воспоставување посебни транзитни рути низ теснецот. Според Арагчи, овие разговори се во завршна фаза, но договорот не би значел целосно повторно отворање на пловниот пат.

Тензиите дополнително се зголемуваат поради нападите врз бродови. Обединетите Арапски Емирати соопштија дека Иран во саботата истрелал ракета кон танкер во сопственост на ADNOC, додека јеменските Хути ја презедоа одговорноста за напад врз нафтена рафинерија во Саудиска Арабија и цели во пристаништето Ал-Мака во Јемен.

Поради безбедносните ризици, сообраќајот низ Ормутскиот Теснец значително е намален. Според податоци на Kpler, во петокот биле потврдени само осум преминувања, што е за 33 отсто помалку во однос на претходниот ден.

Неизвесноста веднаш се одрази и врз цените на нафтата. Во понеделникот, фјучерсите на Брент пораснаа за речиси еден отсто, до 84,22 долари за барел, додека американската WTI нафта поскапе за 0,6 отсто, на 78,63 долари.

Аналитичарите предупредуваат дека и покрај одреден напредок во дипломатските контакти, длабоката недоверба меѓу Вашингтон и Техеран и натаму остава простор за ново влошување на ситуацијата.

Извор: CNBC

Продолжи со читање

Анализи

Силен раст на тргувањето на Македонската берза, Комерцијална банка со најголем промет

Објавено

на

Трговската активност на Македонската берза значително се засили во периодот од 4 до 7 август, кога вкупниот промет достигна 94 милиони денари, што е за 224,44 отсто повеќе во споредба со претходната недела.

Најголем интерес кај инвеститорите имаше за акциите на Комерцијална банка Скопје, со кои беше остварен промет од 58,7 милиони денари. Следуваат Алкалоид со 12,3 милиони денари и Гранит со 4,3 милиони денари.

Меѓу најтргуваните компании се најдоа и ТИТАН УСЈЕ со промет од 3,6 милиони денари и Макпетрол со 3,3 милиони денари.

Во текот на неделата биле реализирани 254 трансакции, преку кои биле истргувани вкупно 11.398 акции и 5.131 обврзница.

Кај движењето на цените, најголем раст забележаа акциите на Стопанска банка Скопје, кои поскапеа за 1,58 отсто. Акциите на Реплек пораснаа за 0,66 отсто, а на Алкалоид за 0,44 отсто.

На спротивната страна, најголем пад имаше кај Макпетрол, чии акции загубија 0,94 отсто од вредноста, додека акциите на Комерцијална банка се намалија за 0,38 отсто.

Според бројот на истргувани акции, најактивна беше Либерти АД Скопје со 4.467 акции, по што следуваа Гранит со 3.000 и Комерцијална банка со 2.237 истргувани акции.

Во анализираниот период беа реализирани и две блок-трансакции. Кај Комерцијална банка беа истргувани 93 акции по цена од 26.250 денари за акција, додека кај Алкалоид беа истргувани 200 акции по цена од 22.500 денари.

Неделните податоци покажуваат значително зголемена активност на домашниот пазар на капитал, при што најголем дел од прометот беше концентриран во акциите на Комерцијална банка.

Продолжи со читање

Популарно

Copyright © 2023 bankarstvo.mk. All Rights Reserved. Developed by Digital Orange