Унгарија би можела до крајот на 2030 година да ги исполни економските и фискалните критериуми за приклучување кон еврозоната, оценува меѓународната кредитна рејтинг-агенција Fitch Ratings. Новиот предлог-буџет за 2027 година и плановите за постепено намалување на буџетскиот дефицит претставуваат важен чекор кон оваа цел, но нивното спроведување ќе биде сериозен предизвик за унгарската влада.

Според оценката на Fitch, предлог-буџетот на Унгарија за 2027 година и среднорочните фискални цели на владата создаваат основа за исполнување на условите за членство во еврозоната до крајот на оваа деценија.

Сепак, агенцијата предупредува дека успехот на фискалната консолидација ќе зависи од способноста на владата да ги спроведе најавените мерки за намалување на расходите и зголемување на буџетските приходи.

Унгарија планира значително намалување на буџетскиот дефицит

Според предлог-буџетот претставен од премиерот Петер Маѓар, унгарската влада планира буџетскиот дефицит во 2027 година да го намали на 4,9% од бруто-домашниот производ (БДП), од очекуваните 7,5% во 2026 година.

Станува збор за амбициозна фискална корекција, која предвидува комбинација од намалување на јавната потрошувачка, зголемување на одредени даноци и спроведување дополнителни мерки за обезбедување буџетски приходи.

Планот предвидува намалување на трошоците во министерствата и државните компании за најмалку 10%.

Истовремено, владата планира промени во даночната политика, вклучувајќи зголемување на корпоративните даноци и намалување на дел од даночните олеснувања за иновации.

Посебно внимание е насочено кон дополнително оданочување на енергетските компании и имотот на побогатите граѓани.

Во буџетските проекции се предвидени и пониски расходи за камати, што би требало да придонесе за постепено подобрување на состојбата на јавните финансии.

Fitch предупредува: Спроведувањето на буџетскиот план ќе биде голем предизвик

Иако предложената фискална стратегија е оценета како чекор во вистинска насока, Fitch предупредува дека нејзината реализација ќе биде сложена.

Агенцијата смета дека исполнувањето на буџетските цели за 2027 година ќе претставува важен тест за кредибилитетот на владината стратегија за фискална консолидација.

Според владините проекции, буџетскиот дефицит треба да се намали на 4% од БДП во 2028 година, а потоа постепено да се спушти на 2,8% во 2030 година.

Проценките на Fitch се нешто повнимателни.

Агенцијата очекува дефицитот во 2027 година да изнесува 5,4% од БДП, што е повисоко од владината цел од 4,9%.

Сепак, и Fitch предвидува постепено намалување на буџетскиот дефицит, кој до 2030 година би можел да се спушти под границата од 3% од БДП.

Токму ова ниво е еден од клучните фискални критериуми за пристапување кон еврозоната.

Јавниот долг би можел да достигне 77,7% од БДП

Покрај буџетскиот дефицит, значаен предизвик за Унгарија останува и високото ниво на јавниот долг.

Според Fitch, јавниот долг би можел да достигне највисоко ниво од 77,7% од БДП во 2027 и 2028 година.

Неговото понатамошно движење ќе зависи од повеќе фактори, меѓу кои економскиот раст, девизниот курс на унгарската форинта и трошоците за финансирање.

Повисокото ниво на задолженост може да го ограничи фискалниот простор на владата, особено во услови на повисоки каматни стапки и зголемени потреби за рефинансирање.

Во моментов, Fitch го оценува кредитниот рејтинг на Унгарија со BBB, со негативни изгледи, што укажува на ризици поврзани со идното движење на јавните финансии и економските показатели.

Агенцијата истовремено посочува дека економскиот раст на Унгарија од 2023 година заостанувал зад растот на други земји со споредлив кредитен рејтинг.

Владата очекува забрзување на економскиот раст

Унгарската влада прогнозира економски раст од 2,7% во 2027 година, со постепено забрзување на над 3% до крајот на 2030 година.

Слична динамика на економскиот раст предвидува и Fitch.

Посилната економска активност би можела да придонесе за зголемување на даночните приходи и подобрување на односот меѓу јавниот долг и БДП.

Сепак, остварувањето на овие проекции ќе зависи од домашните економски услови, инвестициската активност и движењата на европските и меѓународните пазари.

Намалувањето на дефицитот не е доволно за воведување на еврото

Иако исполнувањето на фискалните критериуми би претставувало значаен напредок, тоа само по себе не значи дека Унгарија автоматски ќе стане членка на еврозоната.

За воведување на заедничката европска валута, земјата мора да ги исполни и останатите критериуми од Мастрихт.

Тие се однесуваат на стабилноста на цените, долгорочните каматни стапки, јавниот долг, стабилноста на девизниот курс и усогласеноста на националното законодавство со европските правила.

Еден од важните предуслови е учеството во европскиот девизен механизам ERM II во период од најмалку две години пред воведувањето на еврото.

Во текот на овој период се следи стабилноста на националната валута во однос на еврото.

Поради тоа, исполнувањето на фискалните цели до 2030 година не подразбира дека Унгарија ќе го воведе еврото токму во таа година.

Според проценките на консултантската компанија Eurasia Group, реална можност е Унгарија да стане членка на еврозоната во 2032 година.

Воведувањето на еврото би имало пошироко економско значење

Потенцијалното приклучување на Унгарија кон еврозоната би претставувало значајна промена за нејзината економија и финансискиот систем.

Воведувањето на еврото би го елиминирало девизниот ризик во трансакциите меѓу Унгарија и останатите земји од еврозоната и би можело да придонесе за намалување на дел од трансакциските трошоци.

За компаниите што работат на европскиот пазар, заедничката валута може да овозможи попредвидливо финансиско планирање и поедноставување на прекуграничните плаќања.

Од друга страна, членството во еврозоната подразбира и пренесување на надлежностите за самостојно водење на монетарната политика врз Европската централна банка.

Следните неколку години ќе бидат пресудни за европските монетарни амбиции на Унгарија. Иако новата фискална стратегија создава можност за приближување кон критериумите за воведување на еврото, нејзиниот успех ќе зависи од реалното намалување на буџетскиот дефицит, стабилизирањето на јавниот долг и исполнувањето на останатите економски и правни предуслови.

Цените на нафтата забележаа значителен пад на почетокот на новата трговска недела, по минатонеделното силно поскапување предизвикано од тензиите на Блискиот Исток. Истовремено, еврото зајакна во однос на американскиот долар, додека инвеститорите внимателно ги следат дипломатските активности и нивното влијание врз глобалните енергетски и финансиски пазари.

Во понеделникот, 26 октомври 2026 година, цената на северноморската нафта Брент се намали за 1,89%, достигнувајќи 114,51 долари за барел, додека американската нафта WTI поевтини за 2,16%, на 101,04 долари за барел, според пазарните информации што ги пренесува Ројтерс.

Намалувањето следува по претходната недела, кога Брент забележа раст од околу 6%, поттикнат од загриженоста за стабилноста на глобалното снабдување со енергенси.

Дипломатските напори на Катар влијаеја врз цените на нафтата

Најновото поевтинување на нафтата следува по информациите за дипломатски напори на Катар за намалување на тензиите меѓу Соединетите Американски Држави и Иран.

Можноста за смирување на конфликтот придонесе за намалување на загриженоста кај инвеститорите во врска со понатамошното нарушување на снабдувањето со сурова нафта.

Претходно, нападите врз нафтената инфраструктура во Саудиска Арабија предизвикаа силна реакција на пазарите и значителен раст на цените.

Посебно внимание и понатаму е насочено кон Ормускиот Теснец, кој претставува една од најважните светски поморски рути за транспорт на нафта.

Евентуалните ограничувања на транспортот низ овој регион можат значително да влијаат врз достапноста на енергенсите и да предизвикаат дополнителни ценовни осцилации.

И покрај најновиот пад, нафтата останува на релативно високи ценовни нивоа, што укажува дека геополитичката неизвесност и понатаму има силно влијание врз енергетските пазари.

Еврото зајакна, американскиот долар под притисок

Промени беа забележани и на меѓународните девизни пазари, каде што европската валута оствари умерен раст.

Еврото зајакна за 0,15% во однос на американскиот долар, достигнувајќи вредност од 1,1218 долари.

Ваквото движење беше проследено со намалување на приносите на американските државни обврзници, што придонесе за слабеење на американската валута.

Девизните пазари остануваат чувствителни на промените во приносите на обврзниците, очекувањата за каматните стапки и геополитичките случувања.

Инвеститорите во наредните денови ќе ги следат новите економски показатели од САД, особено податоците за инфлацијата, довербата на потрошувачите и пазарот на трудот, кои можат дополнително да влијаат врз вредноста на доларот.

Што може да значи поевтинувањето на нафтата за македонската економија?

Движењето на светските цени на нафтата е особено важно за македонската економија, имајќи ја предвид зависноста од увоз на нафтени деривати.

Намалувањето на цената на суровата нафта може да придонесе за ублажување на трошоците за набавка на енергенси, а посредно и на транспортните и производствените трошоци.

Сепак, падот на светската цена на нафтата не значи автоматско и непосредно намалување на малопродажните цени на горивата во Македонија.

Домашните цени зависат од повеќе фактори, меѓу кои меѓународните котации на нафтените деривати, девизниот курс, даночните давачки и методологијата што ја применува Регулаторната комисија за енергетика.

За компаниите од транспортот, логистиката и производството, евентуалното подолгорочно стабилизирање на цените би можело да придонесе за попредвидливи оперативни трошоци.

Од друга страна, продолжувањето на геополитичките тензии може повторно да создаде притисок врз цените на енергенсите.

Главното внимание на нафтените пазари останува насочено кон развојот на ситуацијата на Блискиот Исток. Дали најновото поевтинување ќе прерасне во подолготраен тренд ќе зависи од дипломатските случувања, стабилноста на снабдувањето и реакциите на најголемите светски потрошувачи и производители на нафта.

Даноците се главниот извор на приходи за државите во Европската Унија, сочинувајќи 56,8 отсто од вкупните државни приходи во 2025 година. Сепак, структурата на приходите значително се разликува меѓу европските земји. Додека Данска најмногу се потпира на даноците, Норвешка остварува значителни приходи од имот, пред сè поврзани со експлоатацијата на нафта и природен гас, покажуваат податоците на Евростат.

Според статистичките податоци, нето социјалните придонеси учествувале со 30,8 отсто во вкупните приходи на земјите членки на ЕУ, додека приходите од продажба на стоки и услуги, производство за сопствена употреба и надоместоци за непазарно производство сочинувале дополнителни 7,4 отсто. Приходите од имот учествувале со 1,9 отсто.

Даноците и нето социјалните придонеси заедно обезбедиле дури 87,6 отсто од вкупните приходи на државите во ЕУ.

Слична е состојбата и во еврозоната, каде што даноците сочинувале 55,8 отсто од приходите, а нето социјалните придонеси 32,3 отсто.

Данска со најголем удел на даноците во државните приходи

Особено се издвојува Данска, каде што дури 87,6 отсто од вкупните државни приходи во 2025 година биле обезбедени преку даноци. За разлика од другите европски држави, социјалните придонеси во Данска учествувале со само 1,3 отсто во вкупните приходи.

Овие податоци покажуваат дека европските земји применуваат различни модели за финансирање на јавните расходи. Додека некои држави најголем дел од средствата ги собираат преку даноци, други во поголема мера се потпираат на социјални придонеси или приходи од имот.

Норвешка остварува значителни приходи од нафта и гас

Норвешка се издвојува по високото учество на приходите од имот, кои во 2025 година сочинувале 28 отсто од вкупните државни приходи. Тоа е највисок удел меѓу земјите опфатени со споредбата на Евростат.

Според европската статистичка служба, ваквата структура првенствено е поврзана со приходите од експлоатацијата на нафта и природен гас.

Сепак, и во Норвешка даноците остануваат најголем поединечен извор на државни приходи, со учество од 49,3 отсто.

Државните расходи во ЕУ повисоки од приходите

Податоците на Евростат покажуваат и дека вкупните приходи на државите во Европската Унија во 2025 година изнесувале 46,3 отсто од бруто-домашниот производ (БДП), додека јавните расходи достигнале 49,4 отсто од БДП.

И приходите и расходите се зголемиле за 5,3 отсто во споредба со 2024 година.

Ова значи дека расходите на ниво на ЕУ биле повисоки од приходите за 3,1 процентен поен од БДП, што укажува на продолжен притисок врз јавните финансии.

Податоците покажуваат дека, и покрај различните модели на финансирање, даноците и социјалните придонеси остануваат основата на државните буџети во Европската Унија, додека приходите од природни ресурси имаат значително поголема улога во земји како Норвешка.