Северна Македонија е меѓу земјите во светот што нудат релативно едноставни и транспарентни услови за добивање државјанство, покажува најновиот извештај на „Интернешнал ливинг“, кој ги анализира програмите за стекнување државјанство во 2026 година.

Покрај традиционалните механизми како државјанство по потекло или таканаречените „златни визи“, сè поголемо внимание привлекуваат програмите за државјанство преку инвестиција. Иако во јавноста често се нарекуваат „купување пасош“, овие модели подразбираат исполнување на јасно дефинирани инвестициски критериуми, по што следува постапка за стекнување државјанство.

Во изминатите години, ваквите програми беа под засилен надзор. Кипар ја укина својата шема во 2020 година по низа скандали, додека Малта ја затвори програмата по правна постапка со Европската Унија. Брисел сигнализира дека може да преземе мерки против земји кои нудат државјанство со безвизен пристап до Шенген зоната без доволно строги проверки.

Оттука, актуелните програми во 2026 година се карактеризираат со значително построги процедури за проверка на потеклото на капиталот и безбедносниот профил на апликантите.

За инвеститорите, второто државјанство претставува инструмент за диверзификација на ризик и проширување на опциите во услови на зголемена глобална неизвесност. Во европски контекст, покрај Северна Македонија, како релевантна дестинација се издвојува и Турција.

Трендот укажува дека побарувачката за алтернативни правни и резиденцијални опции ќе остане висока, но во рамки на построги регулаторни стандарди и зголемена меѓународна контрола.

Организиран настап на пазарот, јасна стратегија за иднината и континуирани инвестиции во примарното производство се клучни предуслови за одржлив раст и конкурентност на винската индустрија во регионот. Ова го истакна претседателот на Управниот одбор на винарската визба „Тиквеш“, Светозар Јаневски, на годинашното издание на Копаоник бизнис форум, еден од најзначајните економски настани во регионот.

Јаневски учествуваше во разговор со Радојка Николиќ, главна и одговорна уредничка на Magazinabiznis.rs, при што нагласи дека долгорочните резултати во бизнисот не се случајност, туку се резултат на внимателно планирање, дисциплина во работењето и постојано унапредување на процесите.

Според него, успехот на компаниите зависи од нивната способност да настапуваат организирано на пазарот, да инвестираат и да имаат јасни цели и мерливи резултати.

„Победуваат оние што настапуваат организирано на пазарот. Ако немате став дека мора да победите, тогаш ризикувате да изгубите. За да се постигне успех потребни се континуитет во развојот, оперативна прецизност и постојано инвестирање во иновативни технологии. Квалитетот на финалниот производ започнува уште во лозјето и продолжува во визбата, преку стандардите што компанијата ги применува од година во година“, истакна Јаневски.

На панелот се разговараше и за состојбите во индустријата на пијалаци, инвестициите во примарното производство и пазарната конкуренција. Во изминатите години, на национално ниво во земјоделството се инвестирани околу 1,2 милијарди евра.

Осврнувајќи се на искуството на „Тиквеш“ во подобрувањето на квалитетот на вината, Јаневски посочи дека напредокот во одржувањето на свежината на вината и намалувањето на киселоста е резултат на долгогодишна работа, практично учење и развивање сопствени производствени процеси.

Копаоник бизнис форум повеќе од три децении претставува еден од најрелевантните економски настани во регионот. Форумот служи како платформа за дијалог меѓу креаторите на економските политики, бизнис-заедницата и експертската јавност, со цел унапредување на економските перформанси, индустрискиот развој и регионалната интеграција.

Годинава на форумот учествуваат повеќе од 1.500 учесници, меѓу кои шефови на држави, премиери, министри, претставници на меѓународни финансиски институции, дипломати, научници и компании од регионот и пошироко. На бројните панели се дискутира за теми поврзани со економијата, индустриската политика, дигиталната трансформација, вештачката интелигенција, енергетиката, инфраструктурата, финансиите, ESG стандардите, циркуларната економија, образованието и климатските промени.

Учеството на Јаневски на форумот ја потврдува активната улога на „Тиквеш“ во регионалниот економски дијалог и нејзината определба за одржлив и стратешки развој. Компанијата континуирано инвестира во иновации, дигитализација и зелени технологии, како и во современи практики за производство на грозје и вино, во соработка со врвни експерти од Франција, Италија и Словенија.

Ормутскиот теснец претставува еден од најзначајните поморски нафтени коридори во светот и има исклучително геостратешко значење. Светската економија во голема мера зависи од протокот на нафта низ овој морски премин, бидејќи тука поминува приближно една петтина од глобалната потрошувачка на нафта, како и значителни количини течен природен гас.

Теснецот се наоѓа меѓу Оман и Иран и овој тесен морски коридор го поврзува Персискиот Залив на север со Оманскиот Залив на југ, Арапското Море и Индискиот Океан. На најтесниот дел е широк само 33 километри, додека самата пловна рута за бродови изнесува околу 3 километри.

На северната страна на теснецот се наоѓа Иран, додека на југ се Оман и Обединетите Арапски Емирати. Контролата врз оваа рута има директно влијание врз глобалното снабдување со енергенси, цените на нафтата и гасот и финансиската стабилност на пазарите.

Според податоците на аналитичката компанија „Вортекса“, од почетокот на 2022 година до минатиот месец, низ теснецот дневно поминувале меѓу 17,8 и 20,8 милиони барели сурова нафта, кондензат и нафтени деривати.

Последните тензии во регионот предизвикаа сериозна загриженост меѓу бродските компании, осигурителите и инвеститорите. Дел од танкерите веќе го избегнуваат коридорот по заканите за можност од затворање на теснецот. Иран претходно предупреди дека би можел да го блокира преминот доколку биде нападнат, а најновите изјави од Техеран најавуваат решителен одговор на воените дејствија во регионот.

Земјите-членки на ОПЕК – Саудиска Арабија, Иран, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак, најголемиот дел од својата сурова нафта ја извезуваат токму преку овој правец, претежно кон азиските пазари. За безбедноста на поморската трговија во овој регион е задолжена Петтата флота на американската морнарица, со седиште во Бахреин.

Што ќе се случи доколку Иран го затвори теснецот?

Иако формално теснецот останува отворен, секоја потенцијална блокада би имала сериозни последици – брзо и значајно зголемување на цените на нафтата, раст на транспортните трошоци, инфлаторни притисоци и дополнителна нестабилност на глобалните пазари.

Но, таквиот потег би бил и сериозен чин на економска самодеструкција за Иран. Иранската нафта, исто така, излегува на светските пазари преку истиот премин. Затворањето на теснецот би можело да предизвика интервенција од страна на арапските земји од Персискиот Залив, кои веќе остро реагираа на израелските напади и би можеле да преземат мерки за заштита на сопствените интереси.

Особено погодена би била Кина, втората најголема светска економија која купува речиси 90 проценти од иранскиот извоз на нафта и покрај меѓународните санкции.

Погодена ќе биде и Европа, бидејќи и во Европа огромни количини на нафта и природен гас стигнуваат преку оваа рута, а тоа ќе значи и нов инфлаторен притисок и дополнителна стагнација на и онака кревката економија во Еврозоната.

Токму затоа Ормутскиот теснец не е само регионално безбедносно прашање, туку фактор од глобално економско значење.

Фото: bloompakistan.com