Албанија има најсилна сајбер-заштита во светот, покажуваат податоците од Националниот индекс за сајбер-безбедност (NCSI), кој ја оценува подготвеноста на државите да спречат и да одговорат на сајбер-напади.

На ранг-листата што ја изработува естонската Академија за е-управа се опфатени 155 држави и територии, а Албанија го освои првото место со 98,33 од максимални 100 поени.

Со овој резултат, балканската земја зад себе остави некои од технолошки најразвиените држави во светот, меѓу кои Германија и САД, како и второпласираната Чешка.

Особено впечатлив е напредокот на Албанија во последните неколку години. Минатата година земјата се наоѓала на 15. место, додека во 2023 година била дури на 54. позиција.

Индексот ја оценува способноста на земјите да спречуваат сајбер-закани, да ја заштитат критичната инфраструктура и најважните услуги, да реагираат на сајбер-инциденти, да развиваат национални стратегии, да ги подобруваат стручните капацитети и да ја зајакнуваат меѓународната соработка.

Некои од најголемите светски економии се пласираа значително пониско. Франција е на 16. место, Германија на 19., а Соединетите Американски Држави се на 31. позиција.

Северна Македонија се најде на високото 30. место, една позиција пред САД. Од земјите во регионот, Словенија е на 15. место, Хрватска на 35., додека Србија е на 40. позиција.

Европската унија сè поинтензивно работи на намалување на зависноста од странски платежни системи како Visa и Mastercard, а паралелно со развојот на дигиталното евро се поврзуваат и приватни европски системи за плаќање.

Според податоците на Европската централна банка, Visa и Mastercard учествуваат со околу 61 отсто во картичните плаќања во еврозоната и во речиси сите прекугранични трансакции. Загриженоста во Брисел е дека големата зависност од американски платежни компании може да претставува економски и геополитички ризик.

Како еден од примерите се посочува Русија, каде Visa и Mastercard пред санкциите учествувале во околу 60 отсто од платежните трансакции. По воведувањето на ограничувањата, дел од услугите биле прекинати, што директно ги погодило корисниците.

Дополнителен проблем за европските трговци се зголемените надоместоци за користење на картичните мрежи, чии комерцијални услови во голема мера се определуваат надвор од Европската унија.

Во моментов се води завршната фаза од разговорите меѓу Европскиот парламент и земјите членки за начинот на функционирање на дигиталното евро. Планот е новата форма на европската валута да ги надополнува готовината и постојните банкарски услуги, а не да ги замени.

Се очекува трошоците за трговците при плаќање со дигитално евро да бидат пониски од сегашните надоместоци за картични трансакции. Дигиталното евро би можело да стане достапно за плаќања на мало од 2029 година, додека пилот-проектот е најавен за 2027 година и во него треба да учествуваат 36 даватели на платежни услуги.

Паралелно со јавниот проект, и приватниот сектор работи на создавање поголема европска платежна мрежа. Европскиот платежен сојуз EuroPA и Европската платежна иницијатива EPI потпишаа договор за поврзување на нивните системи за инстант плаќање.

Со тоа се создава платформа која потенцијално би можела да опфати околу 380 милиони корисници во 15 земји членки на ЕУ.

EuroPA обединува повеќе национални платежни системи, меѓу кои шпанско-андорскиот Bizum, италијанскиот Bancomat, полскиот Blik и нордискиот Vipps MobilePay. EPI, пак, го развива платежниот бренд Wero, кој е присутен во земји како Германија, Белгија, Франција, Холандија и Луксембург.

Секој што некогаш ја изгубил или му е украдена картичката го знае стравот од ненадејно губење на сите тешко заработени пари. Но, опасноста демне дури и ако вашиот ПИН е доволно едноставен за некој да може да го погоди.

ПИН-кодот е една од основните заштити на платежната картичка, но изборот на едноставна комбинација може значително да го зголеми ризикот од неовластен пристап.

Изборот на добар ПИН може да биде предизвик

ПИН кодот треба да биде лесен за паметење, но не треба да го запишувате. За разлика од лозинката, не можете да користите интерпункциски знаци или големи букви и сте ограничени на само 10 цифри.

Иако четирицифрениот ПИН овозможува 10.000 можни комбинации, голем број корисници и понатаму избираат лесни и предвидливи кодови. Меѓу најчестите се 1234, 0000, 1111 и 1212, но и комбинации како 4321, 2222, 7777 или други повторливи и симетрични шеми.

Токму ваквите комбинации најчесто се меѓу првите што би ги испробал хакер или крадец кој се обидува да добие неовластен пристап. Ризикот е уште поголем доколку ПИН-кодот е поврзан со лесно достапни лични информации, како датум на раѓање.

Што предупредуваат експертите?

Експертите предупредуваат дека промената на вашиот ПИН може да биде едноставен, но важен чекор во заштитата на вашите лични информации и финансиски средства.

Тие советуваат корисниците да избегнуваат очигледни комбинации и лични податоци при изборот на ПИН. Кодот треба да биде непредвидлив, но доволно лесен за паметење, без да се запишува на картичката или да се чува заедно со неа.