Анализи
Колку готовина треба да имате дома во криза: Европските банки со нови препораки
Банките во Европа сè почесто предупредуваат на важноста на готовината како резервно средство за плаќање во услови на растечки економски и геополитички ризици, сајбер-закани и можни прекини во функционирањето на клучната инфраструктура. Иако дигиталните плаќања доминираат, централните банки нагласуваат дека токму готовината може да обезбеди непречено извршување на основните трансакции во кризни ситуации.
Шведската централна банка на почетокот на март препорача граѓаните да чуваат околу 100 евра готовина по возрасно лице, што би било доволно за основни трошоци во период од една недела доколку дојде до прекин на електронските плаќања. Препораката е дел од пошироки европски напори за зголемување на отпорноста на платните системи во услови на сè понепредвидливи кризни сценарија.
Експертите советуваат домаќинствата да не се потпираат исклучиво на дигитални решенија, туку да користат повеќе начини на плаќање, физички картички, мобилни апликации и, по можност, услуги од различни банки. Ваквата диверзификација треба да го намали ризикот од целосен застој во случај на пад на еден систем.
Во земји како Шведска, каде дигиталните плаќања се доминантни, регулаторите предупредуваат и на потребата од одржување на инфраструктурата за готовина, како банкомати и системи за нејзин транспорт и прифаќање. Според нив, редовната употреба на готовина е клучна за нејзината достапност во вонредни околности.
Паралелно, се развиваат и технолошки решенија кои би овозможиле ограничени картични плаќања и во услови на прекин на комуникациските мрежи, со цел да се обезбеди купување на основни производи како храна, лекови и гориво.
Податоците на Европската централна банка покажуваат дека готовината и натаму е најчесто користено средство при физички купувања, со удел од околу 52 проценти во 2024 година, иако тој процент постепено се намалува.
Од ЕЦБ препорачуваат домаќинствата да имаат резервни 70 до 100 евра готовина, оценувајќи дека таа е „критична компонента“ за подготвеност во кризни ситуации. Во последните години, особено за време на пандемијата и почетокот на војната во Украина, е забележано зголемување на побарувачката за готовина, бидејќи граѓаните ја доживуваат како сигурен и веднаш достапен облик на средства.
Слични предупредувања доаѓаат и од нордиските земји, кои укажуваат на ранливоста на електронските плаќања при сајбер-напади или инфраструктурни прекини.
Од друга страна, Народната банка на Србија соопшти дека нема потреба граѓаните да создаваат дополнителни резерви на готовина, нагласувајќи дека банкарскиот систем функционира стабилно и дека пристапот до готовина и банкарски услуги е непречен.
Во Словенија, пак, се истакнува дека иако електронските плаќања се во пораст, готовината и натаму има значајна улога, особено во вонредни услови. Земјата дури и уставно го заштити правото на плаќање со готовина, нагласувајќи ја нејзината важност како сигурно средство за плаќање и чување вредност.
Сите овие ставови укажуваат дека, и покрај дигитализацијата, готовината останува важен елемент на финансиската стабилност, особено во услови на криза.
Анализи
Државата се задолжи 35,7 милиони евра, каматата до 5,2%
Македонија обезбеди нови 35,7 милиони евра преку домашниот пазар на државни хартии од вредност, при што каматата за долгорочното задолжување достигнува 5,2 проценти.
Министерството за финансии на аукциите одржани на 15 септември продаде државни хартии од вредност во вкупен износ од околу 2,17 милијарди денари.
Од оваа сума, околу 1,16 милијарди денари се обезбедени преку едногодишни државни записи. Тие доспеваат на 15 септември 2027 година, а каматната стапка изнесува 4,10 проценти.
Останатите нешто повеќе од една милијарда денари се обезбедени преку 15-годишни државни обврзници. Нивниот рок на достасување е 17 септември 2041 година, а купонската каматна стапка изнесува 5,20 проценти.
Побарувачката на двете аукции одговарала на понудениот износ, а целата понудена количина државни хартии била продадена.
Народната банка ги спроведува аукциите на државни хартии од вредност во име на Министерството за финансии преку тендери со износи, при што цената и купонот се однапред утврдени, а примарните дилери конкурираат со износите што сакаат да ги купат.
Анализи
Нафтата во Европа скокна на 136 долари за барел, расте притисокот врз цените на горивата
Цената на нафтата во Европа во моментов значително се разликува во зависност од тоа дали се следат берзанските фјучерси или физичката нафта достапна за брза испорака. Додека Брент утрово се движеше околу 108 долари за барел, северноморската нафта Forties на физичкиот пазар достигна 136,75 долари.
Тоа не значи дека Европа ја плаќа целата нафта по цена од 136 долари за барел. Брент фјучерсите и физичкиот Forties се однесуваат на различни испораки и временски периоди. Сепак, големата разлика меѓу нив покажува колку поскапе нафтата што европските купувачи можат да ја обезбедат за краток рок по новите нарушувања во снабдувањето од Блискиот Исток.
Forties достигна цена од 136,75 долари за барел и се приближи до рекордните 147,37 долари забележани во април. Истовремено, Брент фјучерсите за ноември утрово се спуштија на 107,82 долари.
Една од причините за ваквата состојба е откажувањето на дел од саудиските испораки за европските купувачи планирани за втората половина на септември, по прекинот на работата на нафтоводот East–West и запирањето на товарењето во Јанбу.
Овој нафтовод стана важна алтернативна рута по нарушувањата на сообраќајот низ Ормускиот Теснец. Неговото затворање ја намали можноста Саудиска Арабија да ја пренасочува нафтата кон Црвеното Море, поради што европските купувачи почнаа да бараат замена на други пазари.
Полскиот Orlen, на пример, околу 40 отсто од суровата нафта што ја преработува ја добива од Saudi Aramco. По нарушувањата, компанијата купувала северноморски видови нафта Grane, Johan Sverdrup и Johan Castberg, а барала понуди и за американскиот WTI Midland и казахстанскиот CPC Blend.
Рафинериите на Orlen засега работат нормално, но потрагата по алтернативни извори покажува како недостигот од планирани саудиски испораки создава дополнителна побарувачка за нафта што може да биде испорачана во краток рок.
Дополнителна разлика создава и временскиот хоризонт. Фјучерсите на Брент во моментов се однесуваат на ноември и пазарот може да очекува дека дотогаш саудискиот нафтовод ќе биде поправен или снабдувањето преку други рути ќе биде зголемено. Рафинериите на кои нафтата им е потребна веднаш, пак, мора да ја платат цената на барелите што се достапни денес.
Притисок врз берзанските цени создадоа и податоците за американските резерви. American Petroleum Institute процени дека резервите на сурова нафта во САД минатата недела пораснале за 7,1 милион барели, иако се очекувал пад од околу 1,6 милиони. По овие податоци Брент падна на 107,82 долари, а WTI на 104,86 долари за барел.
Во исто време, проблемите на клучните транспортни рути продолжуваат. Низ Ормускиот Теснец во вторникот биле регистрирани само четири минувања на бродови, наспроти десетдневниот просек од 18. Дел од пловилата можат да минуваат со исклучени транспондери, па овие податоци не мора да го опфаќаат целиот сообраќај.
Следниот важен сигнал за европската економија ќе биде движењето на цените на дизелот. Рускиот и заливскиот извоз на дизел од февруари е намален за околу 1,6 милиони барели дневно, додека европските резерви на гориво се на најниско ниво во последните 12 години.
Тоа значи дека рафинериите набавуваат поскапа сурова нафта во период кога пазарот на одредени нафтени деривати веќе е под притисок. Краткотрајниот скок на цените на физичката нафта не мора веднаш значително да се одрази врз горивата, но подолготрајно нарушување на снабдувањето може постепено да ги пренесе повисоките трошоци врз рафинериите, велепродажните цени и на крајот врз пазарот на горива.
Анализи
Волстрит во пад втор ден по ред, азиските берзи со благо закрепнување
Цените на акциите на Волстрит паднаа и во вторникот, втор ден по ред, во услови на загриженост кај инвеститорите поради растот на цените на нафтата и приносите на обврзниците, додека пазарите ја очекуваат одлуката на американската централна банка за каматните стапки.
Индексот Dow Jones се намали за 0,63 проценти, на 52.093 поени, S&P 500 падна за 0,45 проценти, на 7.585 поени, додека Nasdaq загуби 0,78 проценти и се спушти на 25.981 поен.
Инвеститорите особено ги загрижува натамошниот раст на цените на нафтата, во услови кога кризата на Блискиот Исток не покажува знаци на смирување. Во изминатите две недели цените на нафтата пораснаа за околу 25 проценти, што дополнително ги зголемува инфлациските притисоци.
Истовремено, приносите на 10-годишните американски државни обврзници се искачија над пет проценти и достигнаа највисоко ниво од 2007 година.
Во вторникот започна дводневната седница на Федералните резерви, а одлуката и пораките од американската централна банка се очекуваат во среда.
До неодамна инвеститорите очекуваа ФЕД да ги остави каматните стапки непроменети, но очекувањата се променија по последните податоци кои покажаа раст на инфлацијата во САД, пред сè поради поскапувањето на нафтата.
На азиските берзи, пак, во средата беше забележано благо закрепнување по неколкудневниот пад. MSCI индексот на азиско-пацифичките акции беше во плус од 0,3 проценти, по четири последователни дена на пад.
Акциите во Индија, Јапонија, Шангај, Хонг Конг, Австралија и Јужна Кореја пораснаа меѓу 0,1 и 0,9 проценти, но тргувањето и натаму останува претпазливо во пресрет на одлуката на ФЕД.
-
Анализипред 2 месециДали Македонија ќе ги следи Унгарија, Полска и Литванија и ќе го укине вториот пензиски столб?
-
Банкипред 1 месецПремиум дебитната картичка на Стопанска банка овозможува пристап до над 1.800 аеродромски деловни зони
-
Кариерапред 2 месециАлта банка со активен оглас за стручен соработник во банкарска експозитура во Велес
-
Банкипред 2 месециСтопанска банка ја почнува исплатата на јулските пензии на 31 јули
-
Банкипред 2 месециТони Стојановски останува на чело на НЛБ Банка: Народната банка даде зелено светло за нов четиригодишен мандат
-
Банкипред 2 месециХалкбанк со поволности за клиентите кои ќе ја префрлат платата
-
Кариерапред 1 месецНЛБ Групацијата вработува специјалист за Управување со ризици/финансии
-
Кариерапред 1 месецНародната банка вработува седум лица: Плати до 91.385 денари





