Анализи
Компаниите во регионот сè почесто се финансираат преку обврзници – може ли трендот да заживее и во Македонија?
Српската компанија Kodar Energomontaža обезбеди 1,805 милијарди динари, односно околу 15,4 милиони евра, преку емисија на зелени корпоративни обврзници, уште еден пример дека компаниите во регионот бараат алтернативни извори на капитал покрај класичното банкарско кредитирање.
Компанијата понуди вкупно 586.000 обврзници со номинална вредност од 10.000 динари, односно емисија со максимална вредност од 5,86 милијарди динари или околу 50 милиони евра. На примарното тргување на Белградската берза на 24 август биле продадени 180.500 обврзници, со што биле прибрани 1,805 милијарди динари. Тоа претставува околу 31 отсто од максимално планираната емисија.
Иако не бил запишан целиот понуден износ, емисијата се смета за успешна, а собраните средства ќе бидат насочени кон зелени енергетски проекти – изградба на ветерниот парк „Јасиково“, како и соларен парк и батериски капацитет кај Димитровград. Обврзниците имаат фиксна годишна каматна стапка од 7 отсто и рок на достасување од пет години.
Но, позначајно од самата емисија е прашањето зошто сè повеќе компании го разгледуваат пазарот на капитал како дополнителен извор на финансирање.
Корпоративната обврзница ѝ овозможува на компанијата директно да позајми капитал од инвеститорите, наместо целиот финансиски товар да го врзе за една или неколку банки. На тој начин може да се диверзифицираат изворите на финансирање, да се обезбеди капитал со подолг рок и однапред познати услови, а кај зелените обврзници средствата се врзуваат и за конкретни еколошки или енергетски проекти.
Од друга страна, излегувањето на пазарот не значи автоматски поевтини пари. Компанијата мора да понуди принос што ќе биде доволно привлечен за инвеститорите, да ги исполни регулаторните барања и да обезбеди поголема транспарентност. Резултатот на Kodar, каде што биле продадени околу 31 отсто од планираните обврзници, истовремено покажува дека развојот на ваков пазар зависи и од тоа колку инвеститори се подготвени да преземат корпоративен ризик.
Во Србија емисијата на Kodar е дел од пошироки напори за развој на корпоративниот пазар на обврзници, вклучително и програма поддржана од Светска банка. Од Белградската берза оценија дека корпоративните обврзници постепено добиваат место меѓу изворите на долгорочно финансирање на домашните компании.
Слични сигнали во последниот период има и во Македонија.
На Македонската берза летово беа отворени две јавни понуди на корпоративни обврзници. Iute Credit Macedonia понуди 30.000 обврзници со номинална вредност од 100 евра, односно емисија од вкупно три милиони евра. Комисијата за хартии од вредност ја одобри емисијата со фиксна годишна каматна стапка од 8,5 отсто.
ТТК Банка, пак, во јули објави јавна понуда за четвртата емисија корпоративни обврзници, со 1.500 обврзници по номинална вредност од 1.000 евра, односно максимален износ од 1,5 милиони евра.
Во 2025 и 2026 година имаше и други емисии на должнички инструменти од македонски банки. УНИ Банка доби одобрение за емисија на перпетуални обврзници од пет милиони евра, а ПроКредит Банка во мај 2026 година доби одобрение за приватна емисија на перпетуална обврзница од исто така пет милиони евра.
Тоа сè уште не значи дека корпоративните обврзници во Македонија претставуваат вистинска конкуренција на банкарските кредити. Банкарскиот сектор останува доминантен извор на финансирање за компаниите, додека корпоративниот bond market е релативно мал.
Но, новите емисии покажуваат дека пазарот постепено добива поголемо значење.
За компаниите тоа значи можност да не зависат исклучиво од банкарски кредити, а за инвеститорите – дополнителен инструмент во кој може да го пласираат капиталот. Доколку бројот на издавачи и инвеститори продолжи да расте, корпоративните обврзници би можеле да станат многу поважен дел од финансирањето на компаниите и во Македонија.
Анализи
Iute со раст на приходите, но со пад на добивката од 38 отсто
Iute Group го заврши првото полугодие од 2026 година со раст на приходите и оперативната добивка, но со значително пониска нето-добивка. Компанијата отворено признава дека не е целосно задоволна од резултатот, во период во кој повисоките трошоци за финансирање и инвестициите во дигитализација и проширување вршат притисок врз профитните маржи.
Според неревидираните резултати објавени денеска, 27 август, вкупните приходи на групацијата во првите шест месеци достигнале 66,1 милион евра, што е раст од 11,1 отсто во споредба со 59,5 милиони евра во истиот период минатата година. Прилагодената EBITDA пораснала за 26,3 отсто, на 30,6 милиони евра.
Но, зад растот на приходите се гледа поинаква слика кај конечната заработка. Нето-добивката изнесувала 4,1 милион евра, што е пад од 38,2 отсто во однос на 6,7 милиони евра во првата половина од 2025 година. Нето-каматната маржа се намалила од 22,9 на 18,6 отсто.
Од Iute како главни причини ги посочуваат повисоките трошоци за финансирање, притисокот врз каматните маржи, ограниченото одобрување нови кредити во Молдавија и трошоците поврзани со стартувањето на Iute Bank во Украина. Во јуни групацијата обезбеди дополнителни 140 милиони евра преку своите обезбедени обврзници, потег што ја зајакнува финансиската база за понатамошен раст, но истовремено носи и повисоки финансиски трошоци.
Според извршниот директор Тармо Силд, првото полугодие било период на притисок врз маржите и континуирани стратешки инвестиции. Компанијата продолжува со трансформацијата кон дигитална банка и развојот на Myiute како главна платформа за финансиски услуги на пазарите каде што работи.
Токму дигитализацијата останува еден од главните двигатели на стратегијата. Бројот на преземања на Myiute достигнал над 1,82 милиони, што е раст од 9,8 отсто на годишно ниво, додека преку дигиталниот паричник биле обработени речиси 2,7 милиони трансакции. Приходите од осигурително посредување, пак, пораснале за 59,6 отсто и веќе учествуваат со 5,7 отсто во вкупните приходи.
Групацијата истовремено води повнимателна кредитна политика. Стапката на одобрени кредитни апликации е намалена на 52 отсто, од 61 отсто една година претходно, со фокус на квалитетот на кредитното портфолио наместо само на растот на обемот. Вкупното бруто кредитно портфолио сепак пораснало за 5,3 отсто, на 397 милиони евра.
За споредбата со минатата година значаен е и македонскиот пазар. Резултатот од првото полугодие на 2025 година вклучувал еднократен позитивен ефект од 1,3 милиони евра по основ на поврат на данокот на солидарност во Северна Македонија, што дополнително го нагласува падот на пријавената добивка во годишната споредба. Iute работи во Северна Македонија, Албанија, Бугарија, Молдавија и Украина.
Резултатите покажуваат дека Iute засега успева да го одржи растот и профитабилноста, но по цена на пониски маржи и поголеми трошоци. Случајот на компанијата воедно покажува со каков предизвик може да се соочат финтек-кредиторите кога скапото финансирање се комбинира со инвестиции во технологија, нови пазари и притисок за поконкурентни услови за клиентите.
Анализи
Голдман Сакс предупредува: Вештачката интелигенција може да ги ослаби аналитичките способности на банкарите
Ширењето на вештачката интелигенција на Волстрит носи ризик идните генерации банкари и трговци да ги загубат дел од своите аналитички и расудувачки способности доколку премногу се потпираат на новите технологии, предупредува Крис Черчман, партнер во Голдман Сакс и раководител на дигиталната платформа Marquee.
Черчман, кој е вклучен во еден од главните проекти на банката поврзани со вештачка интелигенција, вели дека постои „огромна опасност“ луѓето постепено да го препуштат сопственото расудување на AI-моделите.
Според него, како што современата технологија со текот на времето влијаела врз способностите на луѓето за навигација или помнење, така и банкарите би можеле да ги ослабат своите аналитички способности ако алгоритмите ја преземат најголемата тежина во нивната работа.
„Расудувањето и натаму е важно. Треба самите да размислувате за проблемите, да ги структурирате и да изградите аргумент“, порача Черчман во подкастот „Exchanges“ на Голдман Сакс.
Финансиските институции на Волстрит сè повеќе ја интегрираат вештачката интелигенција во тргувањето, банкарските процеси и анализите. Иако тоа може да ја зголеми продуктивноста и профитабилноста, Черчман предупредува дека автоматизацијата може да го наруши традиционалниот систем преку кој младите банкари стекнуваат искуство работејќи под надзор на поискусни колеги.
Тој посочува дека голем дел од знаењето во финансиската индустрија никогаш не било запишано во прирачници, туку се стекнувало преку практична работа и искуство.
Како пример ги наведува младите трговци кои учат како да реагираат на барањата на клиентите додека работат под надзор на искусни колеги. Иако таквите задачи можат целосно да се автоматизираат, според Черчман останува прашањето дали во иднина ќе има доволно искусни трговци кои целосно ќе ги разбираат ризиците и процесите.
Поради тоа, системите со вештачка интелигенција треба да бидат дизајнирани така што луѓето и натаму ќе ги носат клучните одлуки, особено во ситуации со висок ризик и голема неизвесност.
Черчман признава дека ниту Голдман Сакс сè уште нема целосно утврдено како ќе го балансира користењето на AI со човечкото учество.
Еден од најголемите предизвици, според него, е точноста на информациите што ги генерира вештачката интелигенција. Во финансискиот сектор, каде што грешките можат да имаат сериозни последици, одговорите мора да бидат целосно фактички точни и проверливи.
При развојот на AI-платформата Marquee, која засега е достапна само за вработените во Голдман Сакс, Черчман вели дека системот во еден момент самиот признал оти е „подобар во тоа да звучи темелно отколку навистина да биде темелен“.
Анализи
Доларот благо зајакна во пресрет на податоците за инфлацијата во САД
Американскиот долар благо зајакна во средата, но движењата на девизниот пазар останаа ограничени, додека инвеститорите ги очекуваат најновите податоци за инфлацијата во САД и годишниот собир на централните банкари во Џексон Хол.
Индексот на американскиот долар порасна за 0,1 отсто, на 99,02 поени.
Најголемо движење забележа австралискиот долар, кој се искачи на 0,71865 американски долари, највисоко ниво во последните три месеци. Растот следуваше откако податоците покажаа дека основната инфлација во Австралија, мерена според индикаторот што го следи тамошната централна банка, достигнала 3,6 отсто на годишно ниво и ги надминала очекувањата.
Американскиот долар зајакна за 0,3 отсто во однос на швајцарскиот франк, на 0,8036 франци, додека во однос на јапонскиот јен порасна за 0,1 отсто, на 158,95 јени.
Британската фунта ослабе за 0,15 отсто, на 1,3633 долари, додека еврото остана речиси непроменето на 1,1671 долари.
Доларот зајакна и во однос на канадската валута, за 0,1 отсто, на 1,3861 канадски долари, продолжувајќи го растот трет ден по ред. Канада во вторникот објави одмазднички царини за американски увоз во вредност од околу 20 милијарди долари годишно, откако минатата недела пропаднаа трговските разговори со Вашингтон.
Во фокусот на инвеститорите се податоците за американскиот индекс на цените на личната потрошувачка, PCE, за јули, кој е преферираниот показател на Федералните резерви за следење на инфлацијата.
Економистите анкетирани од Ројтерс очекуваат базичниот PCE индекс, од кој се исклучени цените на храната и енергијата, во јули да порасне за 3,3 отсто на годишно ниво, исто како и во јуни. Тоа ниво и натаму е значително над инфлациската цел на Федералните резерви од два отсто.
Пазарите внимателно ќе го следат и говорот на претседателот на Федералните резерви, Кевин Ворш, на собирот во Џексон Хол, во потрага по нови сигнали за идната насока на американската монетарна политика.
-
Продуктипред 2 месециИднината на банкарството е во доброто корисничко искуство
-
Банкипред 2 месециИсплатата на јунските пензии преку Стопанска банка почнува на 1 јули
-
Банкипред 2 месециКомерцијална банка почнува со исплата на јунските пензии од 1 јули
-
Банкипред 1 месецСтопанска банка со промотивна камата од 4,9 отсто за Mastercard Platinum картичката
-
Кариерапред 2 месециАЛТА Банка објави оглас за вработување во секторот за организација и ИТ
-
Банкипред 2 месециЈунските пензии достапни за пензионерите корисници на Халкбанк
-
Кариерапред 2 месециСтопанска банка бара агент за грижа на корисници
-
Кариерапред 1 месецСтопанска банка Скопје вработува трезорист, отворен оглас за апсолвенти и дипломирани економисти





