Граѓаните во Македонија кои сакаат предвреме да го отплатат кредитот можат да заштедат на камати и да ги намалат вкупните трошоци за задолжување. Сепак, пред да се одлучат на ваков чекор, важно е да проверат дали банката има право да им наплати дополнителен надоместок. Македонското законодавство предвидува ограничувања за одредени категории потрошувачки кредити, но правилата не се исти за сите видови задолжувања.

Предвремената отплата подразбира делумно или целосно враќање на кредитот пред истекот на договорениот рок. На овој начин кредитокорисникот може да ги намали идните каматни трошоци, да го скрати периодот на задолжување или да го намали износот на месечната рата.

Во Македонија, ова прашање е регулирано со Законот за заштита на потрошувачите при договори за потрошувачки кредити, додека за станбените и хипотекарните кредити важат поинакви правила и договорни услови.

Колкава провизија може да наплати банката?

Според член 16 од Законот за заштита на потрошувачите при договори за потрошувачки кредити, потрошувачот има право во секое време целосно или делумно да ги исполни своите обврски од кредитот.

Во случај на предвремена отплата, кредитокорисникот има право на намалување на вкупните трошоци на кредитот, односно на каматите и другите трошоци што се однесуваат на преостанатиот период од договорот.

Сепак, кредиторот во одредени случаи има право на надоместок за оправданите трошоци директно поврзани со предвремената отплата.

Законските ограничувања за потрошувачките кредити опфатени со оваа регулатива предвидуваат:

• Најмногу 1 отсто од износот што се отплаќа предвреме, доколку до истекот на договорот остануваат повеќе од 12 месеци.
• Најмногу 0,5 отсто од предвреме отплатениот износ, доколку до истекот на договорот остануваат 12 месеци или помалку.

Притоа, надоместокот не смее да биде поголем од износот на каматата што корисникот би ја платил од денот на предвремената отплата до договорениот крај на кредитот.

На пример, ако граѓанин предвреме отплати 300.000 денари од потрошувачки кредит, а до истекот на договорот остануваат повеќе од една година, максималниот надоместок според законското процентуално ограничување би изнесувал 3.000 денари. Доколку останува една година или помалку, максималниот износ би бил 1.500 денари.

Овие износи се само примери за законските горни граници, а не задолжителни провизии што секоја банка ги наплатува.

Кога банката нема право на надоместок?

Кај потрошувачките кредити опфатени со законот, кредиторот нема право да наплати надоместок за предвремена отплата кога таа се врши во период во кој не е договорена фиксна каматна стапка, односно кога се применува променлива каматна стапка.

Надоместок не се наплатува ниту кога отплатата се врши врз основа на договор за осигурување склучен како обезбедување на кредитот, како и во законски предвидените случаи на дозволено пречекорување.

Тоа значи дека правото на наплата не е автоматско и зависи од видот на кредитот, каматната стапка и условите утврдени со закон и договор.

Што важи за станбените и хипотекарните кредити?

Кај станбените и кредитите обезбедени со хипотека, ситуацијата е поинаква.

Овие кредити се исклучени од опфатот на наведените одредби на Законот за заштита на потрошувачите при договори за потрошувачки кредити. Затоа, ограничувањата од 1 и 0,5 отсто не можат автоматски да се применуваат на секој станбен или хипотекарен кредит.

Во пракса, банките во Македонија имаат различни услови за предвремена отплата. Кај одредени кредитни производи се предвидува отплата без провизија, особено кога се користат сопствени средства, додека кај други може да има договорен надоместок.

Затоа, пред затворање на станбен или хипотекарен кредит, особено е важно граѓаните внимателно да ги проверат договорот и важечкиот тарифник на банката.

Пред уплатата побарајте детална пресметка

Пред да се изврши предвремена отплата, препорачливо е кредитокорисникот да поднесе барање до банката и да побара писмена пресметка на вкупниот износ што треба да го уплати.

Пресметката треба јасно да ја прикаже преостанатата главница, каматата пресметана до денот на отплатата и евентуалните дополнителни надоместоци.

Особено е важно да се провери дали уплатата ќе биде евидентирана како предвремено намалување на главницата или како авансно плаќање на идните рати.

Кај делумната предвремена отплата, потребно е да се утврди и дали ќе се намали месечната рата, дали ќе се скрати рокот на кредитот или ќе се примени друга договорена можност.

По затворањето на кредитот побарајте потврда

По целосната отплата, граѓаните треба да побараат писмена потврда дека сите обврски кон банката се подмирени.

Овој документ е важен доказ дека кредитот е затворен и дека не постојат преостанати задолжувања.

Кај кредитите обезбедени со хипотека, потребно е да се провери и постапката за бришење на заложното право од евиденцијата во Катастарот, како и евентуалните трошоци поврзани со таа постапка.

Предвремената отплата може да донесе значителна финансиска заштеда, но не е секогаш најисплатлива без претходна пресметка. Граѓаните треба да ја споредат заштедата од идните камати со евентуалните провизии и други трошоци, за да утврдат дали предвременото затворање на кредитот навистина е поволно решение.

Стопанска банка АД – Скопје го промовира Зелениот кредит без обезбедување, наменет за граѓаните кои сакаат да инвестираат во енергетски поефикасни домови, современи технологии и еколошки решенија што придонесуваат за поодржлив начин на живот.

Со овој кредит, граѓаните имаат можност да финансираат различни инвестиции насочени кон подобрување на енергетската ефикасност, меѓу кои поставување топлинска изолација, инсталирање фотоволтаични системи, како и набавка на хибридни возила.

Од Банката посочуваат дека и малите промени во секојдневието можат да донесат значителни придобивки, како во поглед на намалувањето на потрошувачката на енергија, така и во создавањето поквалитетни услови за живот.

„Од подобар дом до поефикасно секојдневие, малите промени можат да направат голема разлика“, порачуваат од Стопанска банка, охрабрувајќи ги граѓаните да инвестираат во решенија што обезбедуваат поголема енергетска ефикасност.

Зелениот кредит без обезбедување е дел од понудата на Банката за поддршка на инвестиции во одржливи решенија, со кои домаќинствата можат да ја подобрат енергетската ефикасност и долгорочно да ги оптимизираат трошоците.

Со ваквите финансиски производи се поттикнува примената на обновливи извори на енергија и користењето технологии што придонесуваат за намалување на негативното влијание врз животната средина.

Повеќе информации за Зелениот кредит без обезбедување, условите за кредитирање и можностите за финансирање се достапни на официјалната веб-страница на Стопанска банка АД – Скопје, www.stb.com.mk.

Европската централна банка (ЕЦБ) се соочува со сè поголема неизвесност околу најавеното зголемување на каматните стапки во декември. Иако растечката инфлација, поттикната од поскапувањето на енергенсите, бара дополнително затегнување на монетарната политика, превирањата на пазарот на обврзници веќе ги зголемуваат трошоците за задолжување и го забавуваат економскиот раст.

ЕЦБ двапати ги зголеми каматните стапки во изминатите четири месеци, а до неодамна се очекуваше уште едно зголемување во декември. Сепак, новите случувања на финансиските пазари би можеле да ја променат оваа одлука.

Распродажбата на обврзници и растот на нивните приноси доведуваат до поскапо задолжување за компаниите, домаќинствата и државите, дури и без дополнителна интервенција од централната банка. Ваквите услови веќе делуваат ограничувачки врз економската активност, што би можело да ја намали потребата од ново зголемување на каматите.

Според Карстен Бжески, глобален директор за макроекономски истражувања во ИНГ, економските услови значително се промениле од септемвриската седница на ЕЦБ.

Тој оценува дека растот на приносите на германските државни обврзници од септември досега веќе има приближно ист ефект врз економскиот раст и инфлацијата како дополнително зголемување на каматните стапки за 0,25 процентни поени.

Во случајот на Франција, ефектот е уште поизразен и одговара на зголемување на каматите за околу 0,50 процентни поени.

Според Бжески, бидејќи пазарите на обврзници практично преземаат дел од улогата на ЕЦБ во затегнувањето на финансиските услови, дел од претставниците на централната банка би можеле да бидат повоздржани кон ново зголемување на каматите.

На ваквите случувања се осврна и претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, која на собир на централни банкари и министри за финансии во Бангкок предупреди дека растот на долгорочните каматни стапки дополнително ги заострува условите за финансирање во еврозоната.

Лагард истакна дека, и покрај отпорноста на економскиот раст, финансиските услови значително се влошиле од последниот состанок на ЕЦБ.

Според неа, ваквиот развој на настаните ќе придонесе за забавување на економската активност и ќе го намали пренесувањето на инфлаторните притисоци во пошироката економија, во поголема мера отколку што било предвидено во септемвриските проекции.

Доколку ЕЦБ сепак одлучи во декември да ги зголеми каматните стапки за дополнителни 0,25 процентни поени, референтната стапка би достигнала 2,75 отсто. Тоа е ниво кое се смета за рестриктивно, односно ниво што ја ограничува економската активност преку поскапи кредити и намалена потрошувачка.

Во наредниот период, вниманието на централната банка ќе биде насочено кон движењето на инфлацијата, особено кон можноста повисоките цени на енергенсите да предизвикаат дополнителни поскапувања на храната и другите производи и услуги.

Засега, ваквите секундарни инфлаторни ефекти сè уште не се забележани во значителна мера.

Одлуката во декември ќе зависи од тоа дали инфлаторните притисоци ќе продолжат да растат или заострените финансиски услови на пазарите ќе се покажат како доволни за забавување на инфлацијата без дополнително зголемување на каматните стапки.