Штедењето, паметното управување со личниот буџет, инвестирањето и безбедното користење на финансиските услуги ќе бидат во фокусот на едукативната програма што Народната банка ќе ја реализира од 28 октомври до 5 ноември 2026 година. Активностите се организираат по повод Светскиот ден на штедењето, кој се одбележува на 31 октомври, и Деновите на финансиската писменост, со цел граѓаните да стекнат повеќе знаења за донесување одговорни финансиски одлуки.

Народната банка најавува серија едукативни настани преку кои ќе се поттикнуваат финансиската писменост, културата на штедење и подоброто разбирање на банкарските и финансиските услуги.

Посебно внимание ќе им биде посветено на младите, кои преку практични активности ќе имаат можност да се запознаат со основните принципи на управувањето со парите.

Програмата ќе опфати работилници, предавања, квизови, посети на Народната банка и активности за финансиска едукација во училиштата.

Учениците ќе учат за штедење, инвестирање и лични финансии

Еден од главните приоритети на програмата е унапредувањето на финансиските знаења кај учениците од основното и средното образование.

За нив се предвидени едукативни работилници и предавања на кои ќе се обработуваат теми поврзани со парите, штедењето и основните финансиски поими.

Дел од учениците ќе имаат можност да ја посетат Народната банка и непосредно да се запознаат со нејзините функции и улогата што ја има во финансискиот систем.

Во рамките на активностите е планирана и трибина посветена на значењето на штедењето за поединецот и економијата.

На трибината средношколците ќе разговараат за управувањето со личните финансии, инвестирањето и важноста на внимателното планирање на приходите и расходите.

Целта е младите уште во образовниот процес да стекнат основни финансиски вештини што ќе им помогнат при донесувањето идни одлуки за штедење, задолжување и користење финансиски производи.

На 4 ноември виртуелно предавање за финансиската вклученост на жените

Во рамките на програмата, на 4 ноември е предвидено виртуелно предавање на тема „Родова финансиска инклузија“.

Предавањето ќе го одржи Елизабет Наумовски, говорничка од областа на финансиското образование која живее во Канада.

Темата ќе биде посветена на финансиската вклученост и важноста на еднаквиот пристап до финансиски знаења и услуги.

Финансиската инклузија претставува важен предуслов за економска самостојност, бидејќи овозможува граѓаните поинформирано да користат банкарски сметки, платежни услуги, производи за штедење и други финансиски инструменти.

Едукативно видео за СЕПА-плаќањата и трансферите во евра

Посебен дел од активностите ќе биде посветен на современите платежни услуги.

Во соработка со Светската банка, Народната банка ќе објави едукативно видео за испраќање пари преку СЕПА — Единствената европска платежна област.

Видеоматеријалот ќе содржи информации за можностите за прекугранични плаќања и примање средства во евра.

Оваа активност има практично значење за граѓаните и компаниите што извршуваат меѓународни плаќања, особено во услови на модернизација на платежната инфраструктура и поголема поврзаност со европските платежни системи.

Подобрата информираност за достапните платежни услуги може да им помогне на корисниците полесно да ги разберат начините на извршување на трансакциите и условите што ги нудат финансиските институции.

Финансиска едукација и за учениците во руралните средини

Народната банка планира активности и надвор од поголемите урбани центри.

Преку едукативен караван ќе бидат организирани посети на основни училишта во руралните средини.

Учениците ќе имаат можност да научат повеќе за работата на централната банка, улогата на парите и значењето на основните финансиски навики.

Вклучувањето на училиштата во руралните средини има особена важност за проширување на пристапот до финансиска едукација и обезбедување повеќе можности за учениците од различни делови на земјата.

Десетто издание на Деновите на финансиската писменост

Оваа година Народната банка по 14-ти пат го одбележува Светскиот ден на штедењето преку едукативни активности, додека Деновите на финансиската писменост се организираат по десетти пат.

Во програмата учествуваат и други институции од финансискиот сектор, меѓу кои Министерството за финансии, Комисијата за надзор на пазарот на капитал, Агенцијата за супервизија на капитално финансираното пензиско осигурување (МАПАС) и Агенцијата за супервизија на осигурувањето.

Активностите се реализираат во соработка со претставници на приватниот финансиски сектор и граѓанските здруженија.

Заедничката цел е унапредување на финансиската писменост, поголема информираност за финансиските производи и услуги и зајакнување на заштитата на потрошувачите.

Зошто финансиската писменост е важна за секое домаќинство?

Финансиската писменост не се однесува само на познавање економски термини, туку и на практичната способност за управување со расположливите средства.

Планирањето на семејниот буџет, создавањето заштеди, разбирањето на кредитните услови и препознавањето на финансиските ризици се дел од секојдневните одлуки што можат да влијаат врз финансиската сигурност на домаќинствата.

Едукативните активности можат да помогнат граѓаните подобро да ги разберат условите за користење финансиски услуги, трошоците за задолжување и можностите за долгорочно планирање.

Особено значајна е финансиската едукација кај младите, бидејќи стекнувањето добри финансиски навики во рана возраст може да придонесе за поодговорно располагање со парите во иднина.

НЛБ Банка Скопје ги заврши првите девет месеци од 2026 година со нето-добивка од 2,53 милијарди денари, што претставува раст од 1% во споредба со истиот период минатата година. Банката забележа значително зголемување на кредитното портфолио, кое достигна 111 милијарди денари, додека депозитите се искачија на 122,7 милијарди денари, покажува официјалната анализа на финансиските резултати објавена на 26 октомври 2026 година.

Според деветмесечниот финансиски извештај, НЛБ Банка Скопје остварила добивка пред оданочување од 2,91 милијарди денари, што е за 1,6% повеќе во однос на периодот јануари – септември 2025 година.

Нето-добивката изнесува 2,53 милијарди денари и бележи годишен раст од 1%.

Финансиските резултати покажуваат дека банката продолжува да го зголемува обемот на своето работење, при што кредитирањето останува главниот двигател на растот.

Кредитите достигнаа 111 милијарди денари – годишен раст од 18,7%

Еден од најзначајните показатели во деветмесечниот извештај е зголемувањето на кредитното портфолио.

Заклучно со 30 септември 2026 година, кредитите и побарувањата од други комитенти достигнале 111 милијарди денари, што претставува раст од 18,7% на годишно ниво.

Во споредба со крајот на 2025 година, кредитното портфолио се зголемило за 8,3%.

Особено изразен раст е забележан кај кредитирањето на компаниите.

Кредитите кон нефинансиските друштва пораснале за 19,4% на годишно ниво, што укажува на зголемен обем на финансирање на корпоративниот сектор.

Истовремено, кредитите кон домаќинствата забележале раст од 9,8%.

Во рамките на кредитирањето на населението, и станбените и потрошувачките кредити оствариле годишен раст од по 10%.

Овие движења ја потврдуваат ориентацијата на НЛБ Банка кон зголемување на основната кредитна активност, како еден од стратешките приоритети на банката.

Депозитите пораснаа на 122,7 милијарди денари

Паралелно со кредитната активност, НЛБ Банка забележала и зголемување на депозитната база.

На крајот од септември 2026 година, депозитите на други комитенти достигнале 122,7 милијарди денари, што претставува раст од 11,7% на годишно ниво.

Депозитите и понатаму остануваат доминантен извор за финансирање на активностите на банката.

Бидејќи кредитното портфолио расте побрзо од депозитите, НЛБ Банка во текот на годината обезбедила и дополнителни долгорочни извори на финансирање.

Во првиот квартал била повлечена кредитна линија од Европската банка за обнова и развој во износ од 30 милиони евра.

Дополнително, врз основа на договор за долгорочен заем со Нова Љубљанска банка од Словенија, банката повлекла уште 30 милиони евра, во две транши од по 15 милиони евра во јуни и септември.

Вкупните обврски по кредити на банката достигнале 7,6 милијарди денари, што е зголемување од 102,4% во однос на крајот на 2025 година.

Според официјалниот извештај, растот главно произлегува од користењето на новите долгорочни извори на финансирање.

Активата достигна 159,4 милијарди денари

Вкупната актива на НЛБ Банка Скопје на 30 септември 2026 година изнесувала 159,4 милијарди денари.

Тоа претставува раст од 13,1% во споредба со истиот период минатата година и зголемување од 1,6% во однос на крајот на 2025 година.

Паричните средства и паричните еквиваленти достигнале 25,3 милијарди денари, со годишен раст од 14,8%.

Истовремено, вложувањата во хартии од вредност се намалиле за 12,3%, на 17,5 милијарди денари.

Според анализата на банката, овие движења покажуваат поизразена ориентација на активата кон кредитното портфолио, при истовремено одржување значителен обем расположливи ликвидни средства.

Нето-приходите од камати растат, но трошоците за финансирање се зголемени за 45,6%

Во периодот јануари – септември 2026 година, НЛБ Банка остварила нето-приходи од камати во износ од 3,73 милијарди денари, што е за 1,9% повеќе во однос на истиот период минатата година.

Приходите од камати пораснале за 7,7%, главно како резултат на зголемениот обем на кредитното портфолио.

Сепак, истовремено е забележан значителен раст на расходите за камати, кои се зголемиле за 45,6%.

Тоа придонело растот на нето-приходите од камати да биде поумерен во споредба со растот на кредитирањето.

Нето-приходите од провизии и надомести достигнале 1,23 милијарди денари, што претставува годишно зголемување од 5,8%.

Вкупните приходи од провизии и надомести изнесувале 1,96 милијарди денари, додека расходите по овој основ достигнале 730 милиони денари.

Банката остварила и нето-приходи од курсни разлики во износ од 294 милиони денари, како и останати приходи од дејноста од 289 милиони денари, пред сè поради наплата на претходно отпишани побарувања.

Оперативните трошоци достигнаа 2,4 милијарди денари

Оперативните трошоци на НЛБ Банка во првите девет месеци од 2026 година изнесувале приближно 2,4 милијарди денари, што претставува раст од 7,6% на годишно ниво.

Од овој износ, трошоците за вработените достигнале 1,097 милијарди денари, амортизацијата изнесувала 284 милиони денари, додека останатите расходи од дејноста биле 1,006 милијарди денари.

Во истиот период, нето-ефектот од исправката на вредноста на финансиските средства и посебната резерва за вонбилансната изложеност претставувал расход од 254 милиони денари.

За споредба, во првите девет месеци од 2025 година расходот по овој основ изнесувал 162 милиони денари.

Зголемувањето е забележано во услови на раст на кредитното портфолио, при што банката наведува дека продолжува со следење и управување со кредитниот ризик.

Капиталот и резервите достигнаа 22,9 милијарди денари

Капиталната позиција на НЛБ Банка исто така забележала раст.

На крајот од септември 2026 година, капиталот и резервите достигнале 22,9 милијарди денари, што претставува годишно зголемување од 16,1%.

Сопствените средства на банката изнесувале 22,95 милијарди денари, додека стапката на адекватност на капиталот достигнала 18,88%.

Зајакнувањето на капиталната основа било поддржано и со одлуката на акционерите за задржување дел од добивката остварена во 2025 година, во износ од околу 2,6 милијарди денари.

Дополнително, во јули 2026 година бил повлечен заем од 10 милиони евра, квалификуван како додатен основен капитал.

Според извештајот, овие мерки придонеле за одржување на капиталната позиција во услови на зголемена кредитна активност и новите регулаторни барања.

Исплатена дивиденда од 2,2 милијарди денари

Во текот на 2026 година, НЛБ Банка извршила исплата на дивиденда на своите акционери од добивката остварена во 2025 година.

Вкупниот бруто-износ на исплатената дивиденда достигнал 2,2 милијарди денари, односно 2.571 денар по акција.

Исплатата е извршена согласно одлуките донесени на Собранието на акционери одржано на 28 мај 2026 година.

Продолжуваат инвестициите во дигитализација и зелено финансирање

Покрај финансиските резултати, НЛБ Банка продолжила со активности за модернизација на деловната мрежа, дигитализација на банкарските услуги и подобрување на клиентското искуство.

Во август 2026 година, Европската банка за обнова и развој одобрила зелен финансиски кредит од 4 милиони евра, во рамките на програмата GEFF III REPower за Западен Балкан.

Средствата се наменети за финансирање зелени инвестиции во станбени објекти.

Банката исто така ги продолжила активностите поврзани со младите клиенти, платежните картички и финансиската едукација.

НЛБ Банка очекува продолжување на позитивните економски движења

Во делот за очекувањата за претстојниот период, банката наведува дека домашната економија се очекува да продолжи со позитивни стапки на раст.

Според проекциите на релевантните домашни и меѓународни институции цитирани во извештајот, економскиот раст за 2026 година се очекува да се движи меѓу 3,2% и 3,6%, додека за 2027 година проекциите се во интервал од 3% до 3,8%.

НЛБ Банка најавува дека ќе продолжи со спроведување на својата Стратегија 2030, со фокус на кредитните и депозитните производи, платежните услуги, дигиталната трансформација, оперативната ефикасност и внимателното управување со ризиците.

Деветмесечните резултати покажуваат значително проширување на кредитната активност и раст на депозитната база на НЛБ Банка, додека нето-добивката бележи умерено зголемување од 1%. Истовремено, повисоките трошоци за финансирање, оперативните расходи и исправките на вредност претставуваат важни фактори во финансиското работење на банката во 2026 година.

Буџетскиот дефицит на Северна Македонија достигна 39,7 милијарди денари за девет месеци, додека расходите растат значително побрзо од приходите. Но вистинското економско прашање не е само колку троши државата, туку какви резултати создава со тие средства. Капиталните инвестиции, ефикасноста на институциите и трошоците за задолжување стануваат клучни за долгорочната одржливост на јавните финансии.

Растот на расходите отвора прашање за квалитетот на трошењето

Јавните финансии на Северна Македонија влегуваат во последното тримесечје од 2026 година со зголемен притисок врз буџетската рамнотежа.

Според податоците за извршувањето на Буџетот, пренесени на 26 октомври, во првите девет месеци од годината се остварени приходи од 261,1 милијарда денари, додека расходите достигнале 300,7 милијарди денари.

Разликата меѓу приходите и расходите изнесува приближно 39,7 милијарди денари, односно околу 645 милиони евра.

Во споредба со истиот период минатата година, буџетските приходи пораснале за околу 7,1%, додека расходите се зголемиле за 10,4%.

Овие податоци укажуваат на побрзо зголемување на државната потрошувачка во однос на приливите во Буџетот.

Сепак, растот на расходите сам по себе не значи дека јавните средства се користат неефикасно.

Државната потрошувачка опфаќа различни економски категории, од плати, пензии и социјални трансфери до инфраструктурни проекти, опрема и други капитални вложувања.

Секоја од нив има различна функција и различни последици за економијата.

Затоа најважното прашање не е само колку пари се потрошени, туку и дали тие средства придонесуваат за подобри јавни услуги, поголема продуктивност и одржлив економски раст.

Зошто структурата на Буџетот е поважна од неговата големина?

При анализирањето на јавната потрошувачка неопходно е да се направи разлика меѓу тековните и капиталните расходи.

Тековните расходи овозможуваат секојдневно функционирање на јавниот сектор.

Тие опфаќаат плати, социјални права, пензии, набавка на стоки и услуги, трансфери и други законски обврски.

Капиталните расходи, пак, се поврзани со создавање или набавка на долгорочни средства, како патишта, училишта, болници, водоводи, опрема и друга јавна инфраструктура.

Оваа разлика има важно економско значење.

Добро испланираните капитални инвестиции можат да ја подобрат продуктивноста на економијата и да создадат придобивки што траат со години.

На пример, подобрата транспортна инфраструктура може да ги намали логистичките трошоци на компаниите.

Инвестициите во образованието и здравството можат да придонесат за подобрување на човечкиот капитал и квалитетот на јавните услуги.

Но не секој капитален проект автоматски носи позитивен економски резултат.

Неговата оправданост зависи од реалните потреби, квалитетот на подготовката, трошоците за изградба и одржување и очекуваните придобивки.

Истовремено, не треба да се потценува значењето на тековните расходи. Финансирањето на наставници, лекари и основни јавни услуги исто така може да создава долгорочна економска вредност.

Затоа вистинската оценка на јавната потрошувачка бара анализа на нејзините резултати, а не едноставно делење на расходите на добри и лоши.

Капиталните инвестиции остануваат важен тест за институциите

За 2026 година, првично усвоениот Буџет предвидуваше капитални инвестиции од приближно 40,1 милијарда денари.

Средствата беа наменети за инфраструктурни, енергетски и други развојни проекти.

Но планирањето средства не значи дека тие автоматски ќе бидат искористени.

Реализацијата на капиталните расходи зависи од подготовката на проектите, тендерските постапки, склучувањето договори, техничката документација и изведувањето на работите.

Според јавно достапниот преглед на платформата на Министерството за финансии за капиталните расходи, заклучно со 31 август 2026 година биле реализирани околу 366,8 милиони евра, или 49,23% од износот прикажан како планиран на платформата.

Овој показател отвора прашање за динамиката на реализацијата во преостанатиот дел од годината.

Сепак, од податокот за август не може автоматски да се заклучи колкава ќе биде конечната годишна реализација.

Капиталните расходи често имаат нерамномерна динамика, а дел од исплатите можат да бидат концентрирани во последните месеци од годината.

За целосна проценка е неопходно да се анализираат и септемвриските и подоцнежните податоци, како и евентуалните промени во буџетските планови.

Потребна е и проверка дали прикажаните износи се однесуваат на ист опфат и иста верзија на буџетот.

Сепак, ова не го намалува значењето на клучното прашање: дали институциите успеваат навремено да ги претворат планираните средства во реални проекти и јавни услуги?

Зад секоја нереализирана инвестиција може да стои економски трошок

Кога капиталните проекти се одложуваат, последиците можат да бидат пошироки од самото неискористување на буџетските средства.

Компаниите што очекуваат реализација на инфраструктурни проекти можат да се соочат со неизвесност во планирањето.

Граѓаните можат подолго да чекаат подобрување на јавните услуги.

Постојната инфраструктура може да продолжи да создава високи трошоци за транспорт, одржување или снабдување.

Но одложувањето не е секогаш негативно.

Ако одреден проект не е доволно подготвен или има сериозни недостатоци, неговото привремено запирање може да спречи нерационално трошење јавни средства.

Затоа брзината на реализацијата не смее да биде единствениот критериум за успешност.

Подеднакво важни се квалитетот на изведбата, транспарентноста на постапките и оправданоста на трошоците.

Добрата јавна инвестиција не е само проект што е завршен во рок, туку проект што создава мерлива економска или општествена вредност.

Дефицитот не е автоматски проблем, но неговото финансирање има цена

Буџетскиот дефицит настанува кога јавните расходи ги надминуваат расположливите приходи во определен период.

Во одредени околности, дефицитното финансирање може да биде економски оправдано.

Државата може да се задолжува за реализација на важни инфраструктурни проекти, стабилизирање на економијата или финансирање неопходни јавни потреби.

Но секое дополнително задолжување создава идни финансиски обврски.

Тие вклучуваат отплата на главницата и плаќање камати, во зависност од условите на финансирањето.

Колку повисоки се трошоците за задолжување, толку поголем дел од идните јавни приходи може да биде потребен за сервисирање на долгот.

Тоа потенцијално го намалува просторот за нови инвестиции и јавни програми.

Затоа одржливоста на дефицитот не може да се проценува само преку неговиот апсолутен износ.

Потребно е да се анализираат односот кон БДП, динамиката на јавниот долг, каматните трошоци, роковите за отплата и економскиот раст.

Особено важно е дали задолжувањето финансира активности што ќе ја подобрат идната способност на економијата да создава приходи.

Како јавната потрошувачка влијае врз банките?

Фискалната политика е значајна и за банкарскиот сектор.

Државните хартии од вредност претставуваат еден од инструментите преку кои финансиските институции можат да ги пласираат своите средства.

Кога државата има поголеми потреби за финансирање, може да се зголеми и нејзината активност на пазарот на државни обврзници и записи.

Но тоа не значи дека секое зголемување на буџетскиот дефицит автоматски ќе предизвика раст на каматните стапки или намалување на кредитирањето на компаниите.

Ефектот зависи од условите на финансиските пазари, ликвидноста на банките, побарувачката за кредити и структурата на државното финансирање.

За домашните банки, важна е рамнотежата меѓу инвестирањето во државни хартии од вредност, кредитирањето на приватниот сектор и управувањето со ликвидноста.

За компаниите, стабилните јавни финансии можат да придонесат за попредвидлива деловна средина.

Но за прецизна анализа на влијанието на буџетскиот дефицит врз банкарското кредитирање потребни се дополнителни податоци за државните емисии, банкарските портфолија и каматните стапки.

Колку е реална планираната фискална консолидација?

Во првично усвоениот Буџет за 2026 година беше предвиден дефицит од околу 39,2 милијарди денари, односно 3,5% од планираниот БДП.

Но според најновите информации, буџетскиот дефицит во првите девет месеци достигнал околу 39,7 милијарди денари.

Тоа значи дека деветмесечниот минус номинално го надминува износот предвиден во првичниот годишен план.

Сепак, оваа споредба бара важна методолошка претпазливост.

Првичниот Буџет не мора да биде идентичен со последната важечка буџетска рамка, особено доколку во меѓувреме се направени ребаланси или други законски измени.

Дополнително, деветмесечниот резултат не ја определува конечната годишна состојба.

Во последното тримесечје можат да се променат и наплатата на приходите и динамиката на расходите.

Затоа не може да се заклучи дека годишната фискална цел веќе е промашена без увид во последната важечка буџетска проекција.

Но бројките отвораат оправдано прашање за реалноста на фискалните очекувања и потребните мерки до крајот на годината.

Клучно ќе биде дали расходите ќе продолжат да растат побрзо од приходите и каква ќе биде структурата на преостанатата јавна потрошувачка.

Што треба да се следи во последните месеци од годината?

За да се добие целосна слика за јавните финансии, неопходно е паралелно да се следат неколку показатели.

Првиот е реализацијата на буџетските приходи, особено нивната динамика во однос на економската активност.

Вториот е структурата на расходите и разликата меѓу тековните обврски и капиталните вложувања.

Третиот е извршувањето на капиталните проекти, не само според исплатените средства, туку и според физичката реализација и резултатите.

Четвртиот е финансирањето на дефицитот и неговото влијание врз јавниот долг и идните каматни расходи.

Петтиот е квалитетот на буџетското планирање, односно усогласеноста меѓу поставените цели и реалните институционални капацитети.

Овие показатели се меѓусебно поврзани.

На пример, високата реализација на капиталните расходи може да биде позитивна, но само доколку проектите се економски оправдани и финансиски одржливи.

Од друга страна, намалувањето на дефицитот може да биде позитивно за јавните финансии, но неговото економско значење зависи и од тоа кои расходи се намалени.

Затоа фискалната дисциплина не треба да се оценува само преку краткорочно намалување на буџетскиот минус.

Заклучок: На Македонија ѝ треба повеќе вредност од секој потрошен денар

Најновите податоци за буџетското извршување покажуваат дека Македонија се соочува со предизвик да ја усогласи динамиката на јавните приходи и расходи.

Но поширокото прашање за економскиот развој оди подалеку од годишниот дефицит.

За одржлив раст е важно јавните средства да се користат на начин што ја подобрува продуктивноста, ја зајакнува инфраструктурата и создава подобри услови за граѓаните и компаниите.

Тоа бара реално планирање, навремена подготовка на инвестициите, транспарентни постапки и следење на постигнатите резултати.

Во исто време, јавниот долг мора да остане управуван така што идните финансиски обврски нема прекумерно да го ограничат просторот за развојни политики.

Главниот предизвик за Македонија не е само да го намали буџетскиот дефицит, туку да обезбеди јавната потрошувачка да создава доволно долгорочна економска вредност за да ги оправда трошоците и преземените финансиски обврски.

Токму тоа ќе биде најважниот тест за квалитетот на фискалната политика во последните месеци од 2026 година.