Зголемувањето на продуктивноста, инвестициите во нови технологии и развојот на човечкиот капитал се клучни за забрзување на економскиот раст и приближување на земјите од Западен Балкан кон животниот стандард во Европската Унија. Ова го порача гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, на настан организиран во рамките на Годишните средби на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) и Светската банка во Бангкок.

Говорејќи на настанот посветен на Регионалниот економски преглед за Европа, Славески нагласи дека постојниот економски модел во регионот, кој во голема мера се потпира на евтина работна сила и акумулација на капитал, повеќе не е доволен за постигнување повисоки стапки на раст.

Според него, неопходно е економиите да се насочат кон создавање производи и услуги со поголема додадена вредност, воведување современи технологии и поттикнување на иновациите.

„Забрзувањето на економската конвергенција не може да се потпира само врз капиталот и зголемувањето на вработеноста, туку бара сеопфатен реформски план насочен кон повисока продуктивност“, истакна гувернерот.

Тој посочи дека реформите треба да опфатат зајакнување на институциите и владеењето на правото, подобрување на деловниот амбиент, модернизација на пазарот на трудот, како и поголеми вложувања во образованието, истражувањето и дигитализацијата.

Продуктивноста во регионот е двојно пониска од европската

Еден од најголемите предизвици за економиите од Западен Балкан останува ниската продуктивност, која, според податоците што ги презентираше Славески, достигнува приближно половина од просекот во Европската Унија.

Ваквата состојба го ограничува потенцијалот за побрз економски развој и намалување на разликите во животниот стандард.

Гувернерот оцени дека значителен простор за напредок постои преку поголема примена на дигитални решенија, нови технологии и иновации, но и преку подобра соработка меѓу приватниот сектор, образовните институции и научноистражувачките центри.

Посебно внимание беше посветено и на странските директни инвестиции. Иако земјите од регионот успеваат да привлечат значителен странски капитал, според Славески, потребно е инвестициите повеќе да се насочуваат кон дејности што создаваат повисока вредност и овозможуваат поголемо вклучување на домашните компании во меѓународните производствени синџири.

Иселувањето и недостигот од квалификувани работници го ограничуваат растот

Покрај продуктивноста и инвестициите, како сериозна пречка за долгорочниот економски развој беа посочени и демографските движења.

Иселувањето на населението, недостигот од квалификувана работна сила и неусогласеноста меѓу образовниот систем и потребите на компаниите го намалуваат развојниот потенцијал на регионот.

Дополнителен предизвик претставуваат ниското учество на жените на пазарот на трудот и високата невработеност кај младите, што укажува на значителни неискористени човечки ресурси.

Славески нагласи дека поблиската економска интеграција со Европската Унија може да придонесе за надминување на дел од овие ограничувања.

„Подлабоката интеграција со европскиот пазар може да им овозможи на компаниите да го прошират работењето, да ја зголемат специјализацијата, да привлечат инвестиции и да се вклучат во посложени синџири на вредност“, рече гувернерот.

Тој додаде дека Планот за раст на ЕУ и постепеното вклучување на земјите од Западен Балкан во единствениот европски пазар можат да имаат важна улога во забрзувањето на економската конвергенција.

Инфлацијата изнесува 2,6 отсто, но ризиците остануваат

Во своето обраќање, Славески се осврна и на монетарната политика и мерките што Народната банка ги презеде за справување со инфлациските притисоци и енергетските шокови.

Тој посочи дека комбинацијата од монетарни и макропрудентни мерки, заедно со измените во задолжителната резерва, придонела за стабилизирање на девизниот пазар и забавување на инфлацијата.

Според информациите изнесени од гувернерот, инфлацијата во моментов изнесува 2,6 отсто.

Сепак, предупреди дека глобалната економска неизвесност и можноста од нови надворешни шокови бараат претпазливо водење на монетарната политика.

Во таа насока, Народната банка ќе продолжи да ги следи економските показатели и да ги темели своите одлуки врз расположливите податоци и анализи, со цел зачувување на ценовната и финансиската стабилност.

Разликата меѓу каматните стапки на кредитите и депозитите останува значајна карактеристика на македонскиот банкарски пазар, покажуваат последните расположливи податоци на Народната банка за август 2026 година.

Просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесува 4,67%, додека просечната каматна стапка на вкупните депозити е 2,18%. Разликата меѓу овие две стапки изнесува 2,49 процентни поени.

Во споредба со август минатата година, просечната каматна стапка на кредитите е пониска за 0,23 процентни поени, додека кај депозитите годишното намалување изнесува само 0,01 процентен поен.

Овие движења покажуваат дека цената на кредитирањето постепено се намалува, но не со еднаква динамика кај сите банкарски производи. За граѓаните ова е особено важно при споредувањето на понудите за станбени и потрошувачки кредити, додека за компаниите каматните услови директно влијаат врз цената на финансирањето на инвестициите и тековното работење.

Разликата од 2,49 процентни поени не треба да се поистоветува со нето-профитната маржа на банките, бидејќи во неа не се опфатени трошоците за работење, кредитните загуби, капиталот и останатите извори на приходи и расходи.

За штедачите, пак, важен показател останува реалниот принос на депозитите. При годишна инфлација од 2,7% во септември, просечната депозитна камата од август е пониска од последната објавена годишна стапка на раст на потрошувачките цени. Сепак, директната споредба е само илустративна, бидејќи се однесува на различни периоди и на просечни камати на постојните депозити, а не на конкретна нова понуда за штедење.

Редакција Банкарство

Халкбанк АД Скопје и оваа година ја потврди својата посветеност на развојот и поддршката на домашната бизнис-заедница, приклучувајќи се кон иницијативата „Бизнис Лидер“, која ги препознава и слави успесите на најуспешните компании во Македонија.

Преку поддршката на оваа иницијатива, банката уште еднаш ја истакна важноста на претприемништвото, иновативноста и посветеноста како клучни двигатели на економскиот развој.

„Веруваме дека зад секој успешен бизнис стојат визија, посветеност, храброст и луѓе кои создаваат вредност и го движат општеството напред“, порачаа од Халкбанк преку своите официјални канали на социјалните мрежи.

Од банката истакнаа дека и годинава со поддршката на „Бизнис Лидер“ биле дел од одбележувањето на успесите на компаниите што со своето работење придонесуваат за развојот на македонската економија.

Со ваквиот ангажман, Халкбанк ја нагласува важноста од препознавање и вреднување на успешните деловни приказни, како и од создавање средина во која компаниите ќе имаат поттик за понатамошен раст и развој.

Поддршката на домашните бизниси има особено значење за јакнењето на конкурентноста на економијата, поттикнувањето на претприемачкиот дух и отворањето нови можности за деловен напредок.

„Важни се бизнисите. Важна е поддршката. Важни се луѓето“, гласи пораката на Халкбанк, со која банката ја заокружи својата објава посветена на иницијативата „Бизнис Лидер“.