Connect with us

Колумни

Како ќе влијае меѓународната банкарска криза врз глобалната економија?

Објавено

на

Банкарската криза што ја погоди „Silicon Valley Bank” (СВБ) минатата недела се прошири. Со ужас се сеќаваме на прелевањето на двете неодамнешни финансиски кризи: азиската финансиска криза од 1997 година, која доведе до длабока азиска рецесија и големата финансиска криза од 2008 година, која доведе до глобална рецесија. Новата банкарска криза ја погодува глобалната економија веќе нарушена од пандемии, војни, санкции, геополитички тензии и климатски проблеми.

Во основата на актуелната банкарска криза е заострувањето на монетарните услови од страна на Федералните резерви на САД (ФЕД) и Европската централна банка (ЕЦБ) по долгогодишна експанзивна монетарна политика. Во последниве години, и ФЕД и ЕЦБ ги задржаа каматните стапки блиску до нула и внесоа ликвидност во економијата, особено како одговор на пандемијата. Лесните пари доведоа до инфлација во 2022 година и двете централни банки сега ја заоструваат монетарната политика и ги зголемуваат каматните стапки за да ја задржат инфлацијата.

Банките како „Silicon Valley Bank” (СВБ) земаат краткорочни депозити и ги користат за долгорочни инвестиции.

Банките плаќаат камата на депозитите и се стремат кон повисоки приноси на долгорочните инвестиции. Кога централните банки ги зголемуваат краткорочните каматни стапки, каматата што се плаќа на депозитите може да ја надмине заработката од долгорочните инвестиции. Во овој случај, добивката и капиталот на банките се намалуваат. Банките можеби ќе треба да соберат повеќе капитал за да останат во живот и безбедни. Во исклучителни случаи, некои банки може да банкротираат.

Дури и солвентната банка може да пропадне ако штедачите испаничат и одеднаш се обидат да ги повлечат своите депозити, феномен познат како „банкарско бегство“. Секој депонент брза да ги повлече своите депозити пред другите штедачи. Бидејќи средствата на банката се врзани во долгорочни инвестиции, банката нема ликвидност да обезбеди непосредна готовина за испаничените штедачи. „Silicon Valley Bank” (СВБ) претрпе такво „банкарско бегство“ и брзо беше преземена од американската влада.

Банкарските бегства се вообичаен ризик, но тие можат да се избегнат на три начини. Прво, банките мора да задржат доволно капитал за да ги апсорбираат загубите. Второ, во случај на банкрот, централните банки треба да им обезбедат на банките итна ликвидност, со што ќе се стави крај на паниката. Трето, осигурувањето на депозитите од страна на државата треба да ги смири штедачите.

Сите три механизми можеби не успеаја во случајот со „Silicon Valley Bank” (СВБ). Прво, „Silicon Valley Bank” (СВБ) очигледно дозволи нејзиниот биланс да претрпи сериозна штета и регулаторите не реагираа навреме. Второ, од нејасни причини, американските регулатори ја затворија „Silicon Valley Bank” (СВБ) наместо да обезбедат итна ликвидност од централната банка. Трето, гарантирањето на депозитите во САД само до 250.000 долари не го спречи бегството на големите штедачи. Дури по „банкарското бегство“, американските регулатори најавија дека ќе ги гарантираат сите депозити.

Веднаш се поставува прашањето дали банкротот на „Silicon Valley Bank” (СВБ) е почеток на општа банкарска криза. Порастот на пазарните каматни стапки предизвикан од ограничувањата на ФЕД и ЕЦБ ги погоди и другите банки. Сега кога се случи банкарска криза, поверојатна е паника кај депонентите.

Фото: Illustration by Dave Granlund on Cagle Cartoons

Идните пропаѓања на банки може да се избегнат доколку светските централни банки обезбедат доволна ликвидност на банките кои се соочуваат со таков проблем. Швајцарската централна банка му одобри заем на „Credit Swiss” токму поради оваа причина. Федералните резерви на САД во последните денови обезбедија нови заеми од 152 милијарди долари на американските банки. Итното задолжување, меѓутоа, делумно ги неутрализира напорите на централните банки да ја контролираат инфлацијата. Централните банки се во дилема. Со подигнување на каматните стапки, тие го зголемуваат ризикот од „банкарско бегство“. Но, ако ги задржат каматните стапки премногу ниски, инфлаторните притисоци најверојатно ќе продолжат.

Централните банки ќе се обидат да го постигнат и едното и другото: повисоки каматни стапки плус итна ликвидност доколку е потребно. Ова е вистинскиот пристап, но има цена. Економијата на САД и Европа веќе доживуваа стагфлација: висока инфлација и забавување на растот. Банкарската криза ќе ја влоши стагфлацијата и веројатно ќе ги турне САД и Европа во рецесија.

Дел од стагфлацијата е последица на КОВИД-19, што ги натера централните банки да испумпуваат огромна ликвидност во 2020 година, предизвикувајќи инфлација во 2022 година. Дел од стагфлацијата е резултат на шокови предизвикани од долгорочните климатски промени. Климатскиот шок би можел да се влоши оваа година ако уште еден Ел Нињо удри во Пацификот, како што научниците веруваат дека е сè поверојатно.

Сепак, стагфлацијата беше влошена и од економските нарушувања предизвикани од војната во Украина, санкциите на САД и ЕУ против Русија и зголемените тензии меѓу САД и Кина. Овие геополитички фактори ја нарушија глобалната економија влијаејќи на синџирите на снабдување, зголемувајќи ги трошоците и цените додека го попречуваат производството.

Дипломатијата треба да ја сметаме како клучна макроекономска алатка. Ако дипломатијата се користи за да се стави крај на војната во Украина, постепено да се укинат скапите санкции против Русија и да се намалат тензиите меѓу САД и Кина, тогаш не само што светот ќе биде побезбеден, туку и ќе се намали стагфлацијата. Мирот и соработката се најдобриот лек за растечките економски ризици.

Колумна – Џефри Д. Сакс е професор и директор на Центарот за одржлив развој на Универзитетот Колумбија и претседател на Мрежата за решенија за одржлив развој на ОН

Колумни

Д-р Катерина Бошевска: Сите бизниси ќе имаат корист од поголемата еднаквост на жените лидери

Објавено

на

Според еден податок на којшто наидов неодамна, децениски студии и истражувања покажуваат дека жените лидери помагаат да се зголеми продуктивноста, да се подобри соработката, да се инспирира организациската посветеност и да се подобри правичноста. И покрај овие придобивки, само 10% од Форчн 500 (Fortune 500) компаниите се предводени од жени.  (more…)

Продолжи со читање

Колумни

Бесими: Намалувањето на сивата економија е суштинска компонента на даночните реформи и економскиот раст

Објавено

на

Минатата недела во јавноста се актуелизираше дискусијата за концептот на даночната реформа. Консултациите инаку, се започнати од 2020 година, напоредно со анализите за перформансите на даночниот систем и неговото унапредување. Концептот на даночната реформа во суштина се однесува на зголемувањето на наплатената маса на даноците, главно преку зголемувањето на опфатот, односно преиспитувањето на преференцијалниот третман на одредени категории, но и воведување на повеќе обврзници во системот, односно намалување на неформалната економија. (more…)

Продолжи со читање

Колумни

Што да очекуваме во 2022 година од аспект на спречување перење пари и финансирање на тероризам?

Објавено

на

Гледајќи наназад во 2020 и 2021 година и сите случувања поврзани со Ковид 19, би било многу тешко да предвидиме што може да очекуваме во годината што е пред нас, 2022 година. Сепак, кога би зборувале само за процесите кои што би ја опфатила активноста за спречување перење пари и финансирање на тероризам, во тој случај предвидувањата се малку полесни. (more…)

Продолжи со читање

Популарно